Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Παρασκευή, 19 Αυγούστου 2022

Το παρόν άρθρο της κ. Ευανθίας Μοστρού, Αρχιτέκτονα Μηχανικού Α.Π.Θ., έχει ως αντικείμενο την ανάπλαση της Νέας Παραλίας της Θεσσαλονίκης, από τα ανατολικά του Λευκού Πύργου έως το Μέγαρο Μουσικής, που σήμερα αποτελεί ένα από τα πλέον σύγχρονα και βραβευμένα θαλάσσια μέτωπα της Mεσογείου.

Πάμε (νέα) παραλία ; Σκέψεις για το σύγχρονο θαλάσσιο µέτωπο της Θεσσαλονίκης από την Ευανθία Μοστρού, Αρχιτέκτονα Μηχανικό Α.Π.Θ.Είναι αλήθεια πως η πόλη που έχει θάλασσα είναι ... αλλιώς. Και η συνύπαρξη αυτή γεννά πάντοτε ένα όριο που σημαδεύει και σημαδεύεται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, την παραλία. Το παρόν άρθρο έχει ως αντικείμενο την ανάπλαση της Νέας Παραλίας της Θεσσαλονίκης, από τα ανατολικά του Λευκού Πύργου έως το Μέγαρο Μουσικής, που σήμερα αποτελεί ένα από τα πλέον σύγχρονα και βραβευμένα θαλάσσια μέτωπα της Mεσογείου. Η ιστορία του ξεκινάει στα τέλη του 19ου αιώνα, με το γκρέμισμα του μεσαιωνικού θαλάσσιου τείχους και τον καθαρισμό του κόκκινου Πύργου - φυλακής, ο οποίος και μετονομάζεται σε Λευκό. Τα μπάζα του τείχους χρησιμοποιούνται στην κατασκευή της προκυμαίας δυτικά του Λευκού Πύργου (παλαιά παραλία), ενώ ανατολικά οι Θεσσαλονικείς απολαμβάνουν το κολύμπι στην περιοχή των Εξοχών, όπου, δίπλα στο κύμα, χωροθετούνται καφενεία και ταβέρνες. Το χειμέριο κύμα φτάνει μέχρι τις αυλές των εξοχικών κατοικιών των εύπορων κατοίκων της πόλης, μερικές από τις οποίες σώζονται έως και σήμερα επί της οδού Βασιλίσσης Όλγας. Η εικόνα αυτή μεταβάλλεται κατά τη δεκαετία του 1950, με την εμφάνιση των πρώτων πολυκατοικιών, ενώ το 1959, σε μια προσπάθεια "εξευρωπαϊσμού" της πόλης, ξεκινά η επιχωμάτωση του τμήματος Λευκός Πύργος - Καραμπουρνάκι, η οποία δημιουργεί ουσιαστικά τον τόπο που σήμερα ονομάζεται νέα παραλία. Με την απομάκρυνση των παλαιών χρήσεων αναψυχής και το εκτεταμένο μπάζωμα της παραλίας, η "δαντελένια" ακτή μετατρέπεται σε ευθύγραμμη προκυμαία, ενώ παράλληλα δημιουργούνται ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα που μετατοπίζουν τα άλλοτε παραθαλάσσια αρχοντικά εντός του τσιμεντένιου αστικού ιστού. Έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η εικόνα ολοκληρώνεται σταδιακά με τη διάνοιξη της παραλιακής λεωφόρου Μεγάλου Αλεξάνδρου, κατά μήκος της οποίας ορθώνονται οκταόροφα μεγα οικοδομήματα, μεταξύ των οποίων και το ξενοδοχείο "Μακεδονία Παλλάς", ενώ στην προκυμαία χωροθετούνται διάσπαρτα πάρκα και χώροι στάθμευσης. Το 1997, στα πλαίσια του προγράμματος «Θεσσαλονίκη, πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης», διενεργείται διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός με αντικείμενο το σχεδιασμό προβλητών περιπάτου - αναψυχής, καθώς και στάσεων μιας εν δυνάμει θαλάσσιας συγκοινωνίας. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 κατασκευάζεται το μέγαρο μουσικής στο τέλος του παραλιακού άξονα προς τα ανατολικά, ενώ την περίοδο 2005 - 2008 υλοποιείται η ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου του Λευκού Πύργου. Τέλος, το 2006 ξεκινά η πρώτη από τις δύο φάσεις ανάπλασης της νέας παραλίας, η οποία και παραδίδεται ολοκληρωμένη στα τέλη του 2013. Βασικά χαρακτηριστικά της σύνθεσης αποτελούν αφενός η διατήρηση της γραμμικότητας και της συνέχειας του παραλιακού μετώπου και αφετέρου η δημιουργία «στάσεων» αναψυχής. 1/9 Έτσι, κατασκευάζονται πράσινα «δωμάτια» εν επαφή με την παραλιακή λεωφόρο, το καθένα από τα οποία διαθέτει μια διαφορετική χρήση (π.χ. χώρος πρασίνου, πάρκο, παιδότοπος, εκθεσιακός χώρος, κυκλοφοριακή αγωγή, αναψυκτήριο, αθλοπαιδιές κλπ.), καθώς και ένα σχετικό μ’ αυτήν όνομα (κήπος του Αλέξανδρου, του Απογευματινού Ήλιου, της Άμμου, των Εποχών, του Οδυσσέα Φωκά, της Μεσογείου, των Γλυπτών, του Ήχου, των Ρόδων, της Μνήμης, του Νερού, της Μουσικής). Στη συνέχεια, παράλληλα με τα «δωμάτια» προς τη μεριά της θάλασσας, δημιουργείται μια ζώνη περιπάτου που σημαίνεται από δύο δενδροστοιχίες, καθώς και μια σειρά από γραμμικά καθιστικά, ενώ λίγο πιο πέρα χωροθετείται ποδηλατόδρομος. Η εναλλαγή των υλικών κάνει αισθητή την παρουσία της, με διαφορετικά μαλακά και σκληρά δάπεδα στους κήπους, ανάλογα με τη χρήση αυτών (άμμος, πράσινο, ξυλοντέκ, μάρμαρο, νερό κλπ.) και ενιαίο χυτό σκληρό δάπεδο σε όλο το πλάτος του κρηπιδώματος, με εξαίρεση το όριο στεριάς - θάλασσας, το οποίο σημαίνεται αρχιτεκτονικά με τη χρήση ξυλοντέκ. Επιπλέον, η πρόταση επιχειρεί να ενεργοποιήσει το σύνολο των αισθήσεων του επισκέπτη με την κατά τόπους χρήση αρωματικών φυτών (κήπος της Μνήμης), την εκμετάλλευση του ανέμου (κήπος του Ήχου) και των διαφορετικών ποιοτήτων που δημιουργεί το φυσικό φως (κήπος του Απογευματινού Ηλίου) κλπ. Αξίζει να αναφερθεί ότι η ανάπλαση της νέα παραλίας, έργο των Π. Νικηφορίδη και Μπ. Κουόμο, έχει βραβευθεί από τη Διεθνή Ένωση Αρχιτεκτονικής ως «δημόσιος χώρος φιλικός και προσβάσιμος σε όλους», από το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής ως το καλύτερο έργο διαμόρφωσης δημόσιου χώρου της τελευταίας τετραετίας, από τον ΣΑΔΑΣΠΕΑ, ενώ φέτος βρέθηκε ανάμεσα στους 40 φιναλίστ (από 420 υποψηφιότητες αρχικά) για το βραβείο Mies Van Der Rohe. Ως εκ τούτου, και πέραν του γεγονότος της καθαυτό δημιουργίας ενός δημόσιου χώρου υψηλής ποιότητας, ο οποίος μάλιστα χαίρει διεθνούς αναγνώρισης - πράγμα μάλλον σπάνιο για τα ελληνικά δεδομένα -, αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ότι υπάρχουν ικανότατα «εγχώρια» αρχιτεκτονικά γραφεία που μπορούν να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν έργα μεγάλης κλίμακας, χωρίς να είναι απαραίτητη η προσφυγή σε αρχιτέκτονες του διεθνούς «star system». Παρόλα αυτά, από καμία «δράση» δεν έλειψε ποτέ η «αντίδραση». Από τους πρώτους που διαφώνησαν ήταν ορισμένοι κάτοικοι της παραλιακής λεωφόρου, οι οποίοι θεώρησαν ότι θίγονται από την κατασκευή του επικλινούς κήπου του Απογευματινού Ηλίου και προσέφυγαν στη δικαιοσύνη. Επιπλέον, τόσο κατά τη διάρκεια της κατασκευής του έργου όσο και μετά την ολοκλήρωσή του ασκήθηκε δριμύ κατηγορώ από διαφόρους, μεταξύ των οποίων δημοσιογράφοι και έγκριτα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας, για λόγους περιβαλλοντικούς, οικονομικούς, αισθητικούς κλπ. Αρχικά, χαρακτηρίστηκε κιτς και «ψεύτικο», φορέας μιας αισθητικής τύπου «Ντουμπάι». Παράλληλα, έγινε λόγος για περιβαλλοντική καταστροφή και «τσιμεντοποίηση», καθώς το πράσινο έχει μειωθεί έναντι αυτού που προϋπήρχε της ανάπλασης. Και δε θα μπορούσα εδώ να αποφύγω ένα σχόλιο σχετικά με τη σχεδόν «μανιώδη» προσπάθεια κάποιων δήμων να πεζοδρομούν οδούς και να «αναβαθμίζουν» πλατείες και δημόσιους χώρους, εγκαθιστώντας απλά ένα διαφορετικό σκληρό δάπεδο, πολύ συχνά με ελάχιστη ή και καθόλου (!) φύτευση, σαν να πρόκειται για την ανακαίνιση ενός μπάνιου που, για λόγους αισθητικής, χρήζει πιο φωτεινών … πλακιδίων. Ακόμη, υποστηρίχθηκε ότι κατάσπαταλήθηκαν άνευ λόγου τεράστια κοινοτικά κονδύλια, αφενός διότι οι σημερινές χρήσεις προϋπήρχαν στην πλειονότητά τους σε διαφορετικά σημεία της παραλίας και αφετέρου επειδή χρησιμοποιήθηκαν «πολυτελή» υλικά, πολλά από τα οποία εμφανίζουν ήδη σημαντικά σημάδια φθοράς, για λόγους χρήσης αλλά και κατάχρησης. Είναι, άλλωστε, συνηθέστατο ως φαινόμενο στη χώρα αυτή καθετί «δημόσιο» να απαξιώνεται ως κοινό αγαθό που ανήκει σε όλους και να αντιμετωπίζεται ως κάτι που, καθώς δεν ανήκει σε κανέναν, είναι άξιο βανδαλισμού. 2/9 Από την άλλη πλευρά είναι προφανές ότι, χάρη στην ανάπλαση της νέας παραλίας, η Θεσσαλονίκη διαθέτει πλέον έναν σύγχρονο, ενιαίο και «αρχιτεκτονικά» μελετημένο δημόσιο χώρο, σε πλήρη αντίθεση με τα συνήθως «τυχαία», κατακερματισμένα ελληνικά αστικά κενά. Επιπλέον, ο χώρος αυτός βρίσκεται σε άμεση επαφή με το κέντρο της πόλης και το όριο της θάλασσας, κάτι που τον καθιστά προσφιλή προορισμό των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής. Κατά γενική ομολογία, αποτελεί μια πολύ αξιόλογη πρόταση, η οποία διακρίνεται για την υψηλή ποιότητα στο σχεδιασμό, στην κατασκευή, στη χρήση των υλικών κλπ., κάτι που αποδεικνύεται αφενός από τις πολλαπλές της βραβεύσεις και αφετέρου από το «καλωσόρισμα» του κόσμου. Είναι, επίσης, χαρακτηριστικό ότι αρκετοί Θεσσαλονικείς χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να ανταλλάξουν απόψεις, φωτογραφίες και εμπειρίες από τη χρήση του χώρου, να ενημερωθούν και να ενημερώσουν για τη διεξαγωγή οικολογικών, πολιτιστικών, αθλητικών και άλλων δράσεων, ενώ έχουν συσταθεί και εθελοντικές ομάδες καθαρισμού και συντήρησης αυτού. Παράλληλα, η νέα παραλία αδιαμφισβήτητα έχει προσφέρει στην πόλη και μια «γερή» δόση εξευρωπαϊσμού, ενισχύοντας την εξωστρέφεια και το τουριστικό της προφίλ. Είναι γεγονός ότι η αρχιτεκτονική, όπως και πολλά άλλα πράγματα, κρίνεται εκ του αποτελέσματος, το οποίο δεν είναι άλλο από τον τρόπο που βιώνεται ο χώρος από τον χρήστη. Έτσι, παρά τις όποιες διαφωνίες - ακόμη και αυτές οι οποίες είναι αρκετά εύλογες -, θεωρώ, πρώτα ως κάτοικος και έπειτα ως αρχιτέκτονας, ότι ο στόχος έχει … επιτευχθεί. Δεκέμβριος 2013: παρά το τσουχτερό κρύο και την πιθανότητα βροχής, ένα μεγάλο πλήθος κόσμου συρρέει στη νέα παραλία, η οποία μόλις έχει ανοίξει, για να επισκεφθεί τα πάρκα, να εξερευνήσει κάθε επιμέρους στοιχείο, να φωτογραφηθεί και να «ποστάρει» με φίλους στο διαδίκτυο κλπ. Η «μαζική» αυτή βόλτα δημιουργεί ένα απρόσμενο αίσθημα γιορτής. (…έως…) σήμερα: ο χώρος, ασχέτως εποχής, καιρικών συνθηκών και ώρας, έχει μεγάλη επισκεψιμότητα από άτομα όλων των ηλικιών, κάτι που σαφώς δε θα ήταν δεδομένο για ένα λιγότερο ποιοτικό χώρο, απλά και μόνο επειδή είναι δίπλα στη θάλασσα. Κάποιοι κάνουν βόλτα, άλλοι ποδηλατούν, παιδιά παίζουν στα γήπεδα και στους παιδότοπους, παρέες απολαμβάνουν τον καφέ τους δίπλα από τον καταρράκτη, νέοι τραγουδούν καθισμένοι στο «όριο», άλλοι διαβάζουν στην ησυχία ενός περιπτέρου κλπ. Πάντως, όσοι δεν εγκαταλείπουν την συμπρωτεύουσα την περίοδο των διακοπών και τις αργίες, μάλλον πηγαίνουν … (νέα) παραλία.∆ιαδικτυακές πηγές www.nikiforidis-cuomo.com www.ecology-salonika.org www.parallaximag.gr Πηγές φωτογραφιών προσωπικό αρχείο, διαδίκτυοΠαράρτηµα εικόνων 3/9 εικ.1Τµήµα της παραλίας πριν την ανάπλαση (σήµερα, ο κήπος του απογευµατινού ηλίου)εικ.2«Οµπρέλες», Γ. Ζογγολόπουλος - στο βάθος, ο επικλινής κήπος του απογευµατινού ηλίου προσφέρει εξαιρετική θέα του θερινού ηλιοβασιλέµατος4/9 εικ.3Κήπος των εποχώνεικ.4Εκθεσιακός χώρος στον κήπο της Μεσογείου5/9 εικ.5Οικογενειακή … ποδηλασία6/9 εικ.6Κήπος των γλυπτώνεικ.7«Πράσινο» περίπτερο στον κήπο του ήχου 7/9 εικ.8Παρατηρητήριο - στο βάθος, το κέντρο της πόληςεικ.9«'Οριο» - στο βάθος, το µέγαρο µουσικής8/9 εικ.10Αρωµατικές φυτεύσεις στον κήπο της µνήµης - στο βάθος, ένα από τα εναποµείναντα αρχοντικά της λεωφόρου των εξοχώνεικ.11Καταρράκτης & υδρόφιλα φυτά στον κήπο του νερού 9/9
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.