Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Τρίτη, 18 Φεβρουαρίου 2020

Ιστορική ανασκόπηση της εξέλιξης του κλάδου των μηχανικών στην χώρα και των σχετικών διαταγμάτων. Οι πολιτικοί τεχνικοί στην Ελλάδα περί τα τέλη του 19ου αιώνα: οι γεωμέτρες, το Σώμα Πολιτικών Μγχανικών, το Σχολείο των Βιομηχάνων των Τεχνών και ο Ελληνικός Πολυτεχνικός Σύλλογος.

Βλπ. επίσης: Μέρος 1ο - Από την ίδρυση του νεώτερου ελληνικού κράτους μέχρι την ίδρυση του πρώτου "πολυτεχνείου"

Η εξέλιξη των επαγγελµατικών δικαιωµάτων των πολιτικών µηχανικών σε σχέση µε τους αρχιτέκτονες και τους τοπογράφους Μέρος 2ο :Από την ίδρυση του πρώτου "πολυτεχνείου" µέχρι την ίδρυση του "Ελληνικού Πολυτεχνικού Συλλόγου". του Τριαντάφυλλου Σφυρή, Πολιτικού Μηχανικού tsfiris@gmail.com1.Εισαγωγή οΣτο 1 µέρος του άρθρου παρακολουθήσαµε την διαδικασία γέννησης του κλάδου των µηχανικών που ασχολούνταν µε τα "πολιτικά" δηµόσια ή ιδιωτικά έργα και οι οποίοι για τον λόγο αυτό ονοµάστηκαν "πολιτικοί" µηχανικοί, ώστε να ξεχωρίζουν από τους "στρατιωτικούς" µηχανικούς. Είδαµε ότι µέχρι την σύσταση του "Σώµατος πολιτικών µηχανικών" στο Υπουργείο Εσωτερικών το 1878, οι ανάγκες διεύθυνσης των δηµοσίων πολιτικών έργων καλύπτονταν από τους αξιωµατικούς του Μηχανικού σώµατος του στρατού, οι οποίοι εκπαιδεύονταν στην Στρατιωτική Σχολή των Ευελπίδων. Τέλος είδαµε την πρώτη "πολιτική" σχολή για µηχανικούς που ιδρύθηκε 1887 µε τίτλο "Σχολείον των Βιοµηχάνων Τεχνών", η οποία περιελάµβανε τρείς σχολές: την σχολή των πολιτικών µηχανικών, την σχολή των µηχανουργών και την σχολή των γεωµετρών και εργοδηγών. Οι απόφοιτοι των σχολών αυτών θα άρχιζαν σταδιακά να στελεχώνουν τις δηµόσιες υπηρεσίες και να υποκαθιστούν τους στρατιωτικούς.2.Οι πρώτοι διορισµοί "πολιτικών" τεχνικών: οι πολιτικοί ΓεωµέτρεςΤο 1860 ψηφίστηκε ο πρώτος νόµος µε τον οποίο πολιτικοί τεχνικοί έπαιρναν τη θέση των στρατιωτικών. Πρόκειται για τον νόµο Φ Γ΄ "Περί ορισµού πολιτικών γεωµετρών" (ΦΕΚ 27/11-6-1860).Άρθρον 1. ∆ιορίζονται καθ΄όλον το Κράτος πολιτικοί Γεωµέτραι, υπαγόµενοι εις το επί των Οικονοµικών Υπουργείον, δέκα µεν Α΄, δέκα δε Β΄ τάξεως και τριάκοντα Γ΄, εις ήν περιλαµβάνονται και οι δόκιµοι. Άρθρον 2. Καθήκον των Γεωµετρών είναι η καταµέτρησις και χωροχράφησις των γαιών και φθαρτών κτηµάτων, ως και η εκτέλεσις πάσης άλλης συνδεοµένης µετ΄ αυτών εργασίας ∆ηλ. οι πρώτοι "πολιτικοί" τεχνικοί δεν ήταν οι "πολιτικοί µηχανικοί" αλλά οι "πολιτικοί γεωµέτρες", κάτι ανάλογο δηλ. µε τους σηµερινούς τοπογράφους. Ωστόσο οι "στρατιωτικοί" διατήρησαν το "κεκτηµένο δικαίωµα" και προηγούνταν έναντι των "πολιτικών".Άρθρον 3. Οι αξιωµατικοί και ανθυπασπισταί του Μηχανικού οι προσλαµβανόµενοι εις την γεωµετρικήν υπηρεσίαν θέλουν διορίζεσθαι κατά πρώτον, οι µεν υπολοχαγοί ως Γεωµέτραι Α΄ τάξεως, οι ανθυπολοχαγοί ως Γεωµέτραι Β΄ τάξεως, οι ανθυπολοχαγοί Γ΄. Άρθρον 5. Πριν ή διορισθή τις πολιτικός Γεωµέτρης ή δόκιµος υποβάλλεται, εάν µη ή αξιωµατικός ή ανθυπασπιστής του Μηχανικού, εις εξετάσεις ενώπιον τριµελούς επιτροπής επιστηµόνων στρατιωτικών και πολιτικών διοριζοµένης δια Β. ∆ιατάγµατος1 / 10 Αυτό βέβαια ήταν απόλυτα δικαιολογηµένο και σωστό, γιατί στηρίζονταν σε µια πραγµατική βάση: τις σπουδές του καθενός. Οι µηχανικοί του στρατού ως απόφοιτοι της Σχολής των ου Ευελπίδων είχαν λάβει ανώτερη τεχνική µόρφωση (βλ. κεφ. 5 του 1 Μέρους του άρθρου). Αντίθετα οι "πολιτικοί γεωµέτρες" ήταν απόφοιτοι του "Εν Αθήναις σχολείου των τεχνών" ου όπου η εκπαίδευση ήταν κυρίως πρακτική (βλ. κεφ. 7 του 1 Μέρους του άρθρου). Γι΄ αυτό και στο άρθρο 9 του νόµου προβλέπονταν:Τας τριγωνοµετρικάς και γαιοδεσιακάς εργασίας, άτινες απαιτούνται ως βάσεις των της λεπτοµερείας κτηµατολογικών καταµετρήσεων, θέλουν εκτελέσει αξιωµατικοί του Μηχανικού προσδιοριζοµένοι δια Β. ∆ιατάγµατος3.Οι πρώτοι διορισµοί στο "Σώµα πολιτικών µηχανικών"Το Σώµα πολιτικών µηχανικών του Υπουργείου Εσωτερικών όταν συστάθηκε το 1878 (βλ. ο Μέρος 1 , κεφ. 8), µόνον κατ΄ όνοµα ήταν "πολιτικών" µηχανικών, πράγµα αναπόφευκτο άλλωστε αφού η πρώτη σχολή "πολιτικών" µηχανικών ιδρύθηκε 9 χρόνια αργότερα, το 1887, ο στο ιδρυθέν τότε "Σχολείον των βιοµηχάνων τεχνών" (βλ. Μέρος 1 , κεφ. 8). Οπότε αναγκαστικά οι πρώτοι "πολιτικοί µηχανικοί" ήταν "στρατιωτικοί" ή απόφοιτοι ξένων σχολών. Την πραγµατικότητα αυτή την αναγνώριζε και ο ίδιος ο νόµος µε τον οποίο συστάθηκε το "Σώµα πολιτικών µηχανικών":Άρθρον 4 Επιτρέπεται ίνα κατά την πρώτην σύστασιν του Σώµατος καταταχθώσιν εις αυτό στρατιωτικοί µηχανικοί….. Οι λοχαγοί κατατάσσονται ως νοµοµηχανικοί και εισηγηταί β΄τάξεως. Άρθρον 7 Η Κυβέρνησις δύναται να διορίση αλλοδαπούς µηχανικούς Στο ΦΕΚ 28/8-5-1878 δηµοσιεύτηκε το Β∆ "Περί διορισµού του προσωπικού του σώµατος των πολιτικών µηχανικών". Έχει ενδιαφέρον να δούµε ποιοί αποτελούσαν το πρώτο προσωπικό του σώµατος τω πολιτικών µηχανικών.Προτάσει του Ηµετέρου επί των Εσωτερικών Υπουργού, διορίζοµεν: 1) Τον αντισυνταγµατάρχην του µηχανικού ∆. Σκαλιστήρην, διευθυντήν των δηµοσίων έργων. 2) τον αρχιτέκτονα πρώτης τάξεως και τελειοδίδακτον του εν Παρισίοις σχολείου των γςεφυροδοποιών Α. Σούλην, εισηγητήν παρά τη διευθύνσει των δηµοσίων έργων, µε βαθµόν Νοµοµηχανικού. 3) τον αρχιτέκτονα πρώτης τάξεως Γ. Κατσαρόν, εισηγητήν επίσης παρά τη αυτή διευθύνσει µε βαθµόν Επαρχιακού µηχανικού πρώτης τάξεως. Στην κεφαλή δηλ. του σώµατος διορίστηκε στρατιωτικός. Για τον αρχιτέκτονα Γ. Κατσαρό δεν αναφέρεται η σχολή από την οποία αποφοίτησε, αλλά από άλλη πηγή προκύπτει ότι ήταν διπλωµατούχος του Πολυτεχνείου του Μονάχου (ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΤΗΡΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ∆ΟΣ, έκδοση του ΤΕΕ, 1935). Στο διάταγµα αυτό βλέπουµε ακόµη: • Ότι ο όρος "αρχιτέκτων" δεν υποδήλωνε ειδικότητα τεχνίτη, όπως είδαµε σε µερικά παλαιότερα νοµοθετήµατα και θα δούµε και σε επόµενα, αλλά επιστηµονική ειδικότητα. Αυτό συνάγεται από τη θέση τους στην κορυφή της ιεραρχίας του σώµατος των πολιτικών µηχανικών. • Ότι στο σώµα των πολιτικών µηχανικών διορίζονταν και αρχιτέκτονες! Με τις σηµερινές σηµασίες των εννοιών "αρχιτέκτων" και "πολιτικός µηχανικός" µας φαίνεται οξύµωρο. Όµως τότε, µε τον όρο "πολιτικός µηχανικός" εννοούνταν ο µηχανικός που ασχολούνταν γενικώς µε τα "πολιτικά" έργα είτε αυτά ήταν οικοδοµικά είτε οδοποιίας είτε άλλα. Οπότε όποιος αρχιτέκτων µηχανικός ασχολούνταν µε πολιτικά έργα θεωρούνταν "πολιτικός" µηχανικός. 2 / 10 Στους επόµενους βαθµούς της ιεραρχίας (Νοµοµηχανικοί) διορίστηκαν επίσης στρατιωτικοί:Τους λοχαγούς του µηχανικού 4) Λ. Βλάσην, Νοµοµηχανικόν δευτέρας τάξεως, Μεσσηνίας και προσωρινώς της Λακωνίας. 5) Ιω. Μαρκόπουλον, Νοµοµηχανικόν δευτέρας τάξεως, Αχαΐας και Ήλιδος 6) Ν. Σολωµόν, Νοµοµηχανικόν δευτέρας τάξεως, Κεφαλληνίας και προσωρινώς Κέρκυρας 7) Κ. Φέγγαν, Νοµοµηχανικόν δευτέρας τάξεως, Αττικής και Βοιωτίας 8) Ξ. Βλαχόπουλον, Νοµοµηχανικόν δευτέρας τάξεως, Ευβοίας 9)Π. Ζαφειρίου, Νοµοµηχανικόν δευτέρας τάξεως, Ακαρνανίας και Αιτωλίας, προσωρινώς δε και της Ζακύνθου 10) Τον υπολοχαγόν του µηχανικού Κ. Τσώτσην, Νοµοµηχανικόν δευτέρας τάξεως, Αργολίδος και Κορινθίας. Οι πολιτικοί διορίστηκαν τελευταίοι στην ιεραρχία (Επαρχιακοί µηχανικοί):11) Τον τελειοδίδακτον του Πολυτεχνείου Ζυρίχης, Ιωάννην Γράβαρην, Επαρχιακόν µηχανικόν πρώτης τάξεως, Φθιώτιδος και Φωκίδος. 12) τον τελειοδίδακτον του αυτού Πολυτεχνείου Αλεξ. Τριανταφυλλίδην, Επαρχιακόν µηχανικόν πρώτης τάξεως, Κυκλάδων. 13) τον τελειοδίδακτον του Πολυτεχνείου του Μονάχου, Ν. Παντσίρην, Επαρχιακόν µηχανικόν πρώτης τάξεως, Αρκαδίας. Με επόµενα Β∆ διορίστηκαν στο σώµα πολιτικών µηχανικών και άλλοι αξιωµατικοί του µηχανικού (ΦΕΚ 38/8-7-1878, ΦΕΚ 50/30-8-1878, ΦΕΚ 57/23-10-1878).4.Η πρώτη κατοχύρωση επαγγελµατικών δικαιωµάτων των αποφοίτων του "Σχολείου των Τεχνών" οΣτον νόµο για την σύσταση του "Σώµατος πολιτικών µηχανικών" το 1878 (βλ. Μέρος 1 , κεφ. 8) προβλεπόταν:Άρθρον 19 ∆ια Β. ∆ιατάγµατος θέλουσι κανονισθή τα αφορώντα εις τα καθήκοντα και την υπηρεσίαν των πολιτικών µηχανικών ως και εις την σύστασιν και υπηρεσίαν υποδεεστέρου προσωπικού των δηµοσίων έργων. Το "υποδεέστερο προσωπικό" που θα πλαισίωνε τους πολιτικούς µηχανικούς ήταν οι "εργοδηγοί" που ορίστηκαν µε το Β∆ "Περί προσδιορισµού του αριθµού των εις τα δηµόσια έργα ασχολουµένων εργοδηγών" (ΦΕΚ 53/18-9-1878).Άρθρον 1 Η τάξις και ο αριθµός των εις τα δηµόσια έργα ασχολουµένων εργοδηγών ορίζεται ως ακολούθως: Εργοδηγοί 1ης τάξεως 4, 2ας τάξεως 6, 3ης τάξεως 8, 4ης τάξεως 10, 5ης τάξεως 14, εν όλω 42. Άρθρον 3 Καθήκον των εργοδηγών είναι να βοηθώσι επι του πεδίου και εν των γραφείω τους µηχανικούς εις την προπαρασκευήν και εκτέλεσιν των έργων.3 / 10 Θα πρέπει να επισηµανθεί ότι στην παραπάνω διάταξη, αλλά και σε διατάξεις άλλων εποµένων Νόµων και ∆ιαταγµάτων, χρησιµοποιείται ο όρος "µηχανικός" και όχι ο όρος "πολιτικός µηχανικός", διότι το "πολιτικός" εξυπακούεται, δεδοµένου ότι δεν υπήρχαν άλλοι µηχανικοί για πολιτικά έργα πλην των "πολιτικών". Γι΄ αυτό και οι έννοιες "πολιτικός µηχανικός" και "µηχανικός" άρχισαν να ταυτίζονται. Τον τίτλο "µηχανικός" χωρίς κανέναν άλλο προσδιορισµό τον έφεραν και οι µηχανικοί των πλοίων, αλλά δεν γινόταν σύγχυση γιατί ήταν εντελώς διαφορετικό το πεδίο δράσης του καθενός. Για τον διορισµό σε θέση εργοδηγού δεν απαιτούνταν κάποιος τίτλος σπουδών, αλλά πρακτική εξάσκηση σε θέση µαθητευόµενου :Άρθρον 5 Ουδείς διορίζεται µαθητευόµενος εργοδηγός εάν δεν ευδοκιµήση εις δηµοσίας εξετάσεις ενώπιον επιτροπής οριζοµένης δια Β. ∆ιατάγµατος, επί των εξής γνώσεων: α) αρχών της Ελληνικής γλώσσης, β) αριθµητικής και λογαρίθµων, γ) αρχών της άλγεβρας, δ) γεωµετρίας στοιχειώδους, ε) στατιστικής στοιχειώδους, στ) τριγωνοµετρίας ευθυγράµµου ζ) ιχνογραφίας γραµµικής η) χωροµετρίας και χωροσταθµίσεως και θ) εµπειρίας των έργων. Την "πιστοποίηση" αυτή την είχαν "εξ ορισµού" οι απόφοιτοι του "Σχολείου των τεχνών":Των εξετάσεων απαλλάσσονται οι φέροντες απολυτήριον του σχολείου των τεχνών. Το 1882 µε τον Νόµο ΑΙΣΤ΄ "Περί εργοδηγών" (ΦΕΚ 53/23-6-1882) για την "πιστοποίηση" της καταλληλότητας για την θέση του "µαθητευόµενου εργοδηγού" καθιερώθηκε ως απαραίτητη πλέον προϋπόθεση η κατοχή τίτλου σπουδών:Άρθρον 3 Οι το πρώτον εις την δηµοσίαν υπηρεσίαν εισερχόµενοι εργοδηγοί διορίζονται δι΄ υπουργικής διαταγής ως µαθητευόµενοι, λαµβάνονται δεν αποκλειστικώς εκ των πτυχιούχων των κλάδων οδοποιίας ή και της αρχιτεκτονικής της εν Αθήναις Σχολής των Τεχνών, προτιµωµένων των τυχόντων ανωτέρου βαθµού. Αυτή είναι η πρώτη κατοχύρωση επαγγελµατικών δικαιωµάτων "πτυχιούχων" τεχνικών για πολιτικά έργα. Στον νόµο αυτό βλέπουµε ότι οι έννοιες "οδοποιία" και "αρχιτεκτονική" δεν έχουν την έννοια κάποιου επιστηµονικού πεδίου γνώσεων, αλλά την ειδικότητα σε κάποια τέχνη. ∆ιαφορετικά οι "πτυχιούχοι των κλάδων οδοποιίας και αρχιτεκτονικής" δεν θα κατατάσσονταν στην χαµηλότερη βαθµίδα των εργοδηγών, αυτή των µαθητευοµένων. Πάντως το επίπεδο σπουδών των εργοδηγών στο "Σχολείο των Τεχνών" θα πρέπει να ήταν υψηλό, κρίνοντας από το άρθρο 17 του ίδιου νόµου:Άρθρον 17 Ελλείψει µηχανικών, δύναται δια Β. ∆ιατάγµατος ν΄ ανατίθηνται τοις εργοδηγοίς χρέη µηχανικών.5.Οι αρµοδιότητες του "Σώµατος πολιτικών µηχανικών"Η οργάνωση του "Σώµατος πολιτικών µηχανικών" καθορίστηκε µε το Β∆ της 16-3-1879 "Περί εκτελέσεως του νόµου περί πολιτικών µηχανικών" (ΦΕΚ 21/23-3-1879). Η υπηρεσία την οποία στελέχωσαν τα µέλη του Σώµατος πολιτικών µηχανικών ονοµάστηκε "∆ιεύθυνσις δηµοσίων έργων".4 / 10 Σύµφωνα µε το Άρθρο 1 του διατάγµατος µεταξύ των αρµοδιοτήτων της ∆ιεύθυνσης ήταν:α) Η κατασκευή οδών και γεφυρών και η συντήρησις των υπαρχουσών ως και των µηχανηµάτων και εργαλείων των αναγοµένων εις την υπηρεσίαν αυτών. β) Η εκτέλεσις των αναγκαίων έργων προς βελτίωσιν των πλευστών ποταµών και ο κανονισµός της ποταµοπλοΐας γ) Η κατασκευή, η βελτίωσις και η συντήρησις των λιµένων. δ) Η κατασκευή και η συντήρησις των πλευστών διωρύγων ……… ι) Η κατασκευή και η επισκευή των δηµοσίων οικοδοµών Η παρασκευή των διαγραµµάτων ρυµοτοµίας των πόλεων και κωµών και η εφαρµογή αυτών. ια) Η κατασκευή έργων προς εξυγίανσιν των πόλεων και κωµών. ∆ηλ. οι αρµοδιότητες των πολιτικών µηχανικών κάλυπταν όλο το φάσµα των τεχνικών έργων και µελετών. Η υπηρεσία αυτή χωρίστηκε σε πέντε τµήµατα (Άρθρο 2):Το 1 διεξάγει τα οδικά της Πελοποννήσου, των νήσων του Αιγαίου, Κυθήρων και Ζακύθου. Το 2 τα οδικά της Στερεάς, της Ευβοίας και των λοιπών νήσων του Ιονίου πελάγους. Το 3 τα υδραυλικά και λιµενικά. Το 4 τα αρχιτεκτονικά και τα των σχεδίων πόλεων. Το 5 τα σιδηροδροµικά.. …….. Εν τω γραφείων της ∆ιευθύνσεως προσλαµβάνονται οι αναγκαίοι ιχνογράφοι εκ της τάξεως των εργοδηγών και βοηθών6.Η "Αυτού Εξοχότης" ο "Πολιτικός" Μηχανικός!Μέχρι να αρχίσουν οι "πολιτικοί µηχανικοί" να είναι πραγµατικά "πολιτικοί", η δοµή αλλά και η εµφάνιση ακόµα του "Σώµατος πολιτικών µηχανικών" ήταν καθαρά στρατιωτική! Στο Β∆ της 12-9-1880 "Περί κανονισµού της στολής των πολιτικών µηχανικών και των εργοδηγών του Κράτους" (ΦΕΚ 99/23-9-1880) διαβάζουµε:Ο ∆ιευθυντής του σώµατος, οι Επιθεωρηταί, οι Νοµοµηχανικοί και οι Επαρχιακοί Μηχανικοί φέρουσι δια µεγάλην στολήν (Σ.Σ εννοεί την στολή εξόδου) ιµάτιον (habit) εξ ερέας µελανοκυάνου µετά περιλαιµίου και επιχειριδίων εκ βελούδου µέλανος πεποικιλµένων δια χρυσοϋφάντων κλάδων δάφνης … πίλον τρίπτυχον µετά πτερών µελανών …. ξίφος µετά λαβής εκ µαργάρου…και τέλος κοµβία επίχρυσα… ∆ια µικράν στολήν (Σ.Σ. εννοεί την στολή εργασίας) φέρουσι οι Νοµοµηχανικοί και οι Επαρχιακοί Μηχανικοί εσθήτα (redingote) εξ ερέας µελανοκυάνου διασταυρουµένην επι του στήθους και φέρουσα διπλήν σειρά κοµβίων ως τα της µεγάλης στολής .….. και πιλίσκον (casquette) επίσης µελανοκυανούν ή λευκόν, φέροντα το Βασιλικόν στέµµα. Οι εργοδηγοί φέρουσι δια µικράν στολήν εσθήτα εξ ερέας µελανοκυάνου µετά επιχειριδίων του αυτού υφάσµατος και διπλής σειρά κοµβίων επηργυρωµένων …. και πιλίσκον του αυτου σχήµατος και υφάσµατος, αλλ΄ άνευ λέγνων.5 / 10 7.Τα επαγγελµατικά δικαιώµατα των αποφοίτων του "Σχολείου των Βιοµηχάνων Τεχνών"Η δεκαετία 1887- 1897 σηµαδεύτηκε µε ραγδαίες εξελίξεις σε ότι αφορά τους πολιτικούς µηχανικούς, µε πρώτη και κύρια την ίδρυση το 1887 της πρώτης "πολιτικής" σχολής από την οποία θα εξέρχονταν καθαρά "πολιτικοί" µηχανικοί. Είναι το "Σχολείον των Βιοµηχάνων Τεχνών", το οποίο ήταν η µετεξέλιξη του "Εν Αθήναις σχολείου των τεχνών" που ιδρύθηκε το ο ο 1843 (βλ. Μέρος 1 , κεφ. 7). Το "Σχολείον των Βιοµηχάνων Τεχνών", όπως είδαµε στο 1 Μέρος, ήταν ένα κανονικό "Πολυτεχνείο" και περιελάµβανε τρεις σχολές: α) των πολιτικών µηχανικών, β) των µηχανουργών και γ) των γεωµετρών και εργοδηγών. Ως καθηγητές του "Σχολείου των Βιοµηχάνων Τεχνών" διορίστηκαν αρχικά µε Β∆ οι ίδιοι που δίδασκαν στο "Εν Αθήναις σχολείου των τεχνών". Το Β∆ δηµοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 238/28-8-1887, από το οποίο διαπιστώνουµε ότι µεταξύ αυτών υπήρχαν ακόµη στρατιωτικοί και µάλιστα στα βασικότερα µαθήµατα:α) Των ανωτέρων µαθηµατικών ο κ. Λεωνίδας Λαπαθιώτης, λοχαγός του πυροβολικού, β) της περιγραφικής γεωµετρίας ο κ. Απόστολος Αποστόλου, ταγµατάρχης του µηχανικού, γ) της γεφυροποιίας και οδοποιίας ο κ. ∆ηµοσθένης Γονατάς, ταγµατάρχης του µηχανικού, δ) της οικοδοµικής ο κ. Ιωάν. Σέχος, συνταγµατάρχης του µηχανικού, ε) της στοιχειώδους και θεωρητικής µηχανικής ο κ. Νικόλαος Γαζής, πτυχιούχος της εν Παρισίοις Σχολής των γεφυροποιών, στ) της αισθητικής και καλλιτεχνολογίας ο κ. Στυλιανός Κωνσταντινίδης , ζ) της φυσικής ο κ. Αναστάσιος Χριστοµάνος, η) της χηµείας ο κ. Αριστείδης Βουσάκης και θ) της ορυκτολογίας και γεωλογίας ο κ. Κωνσταντίνος Μητσόπουλος…… 1) της τοπογραφίας ο κ. Ιωάννης Λαζαρίµος και 2) της µηχανολογίας και καταµετρήσεως κτιρίων ο κ. Περικλής Κυριάκος. Φυσικά οι απόφοιτοι του πρώτου αυτού "Πολυτεχνείου" δεν είχαν άλλη προοπτική επαγγελµατικής αποκατάστασης παρά µόνο τον διορισµό τους σε δηµόσια υπηρεσία, γιατί ου όπως είδαµε στο κεφ. 5 του 1 Μέρους, η µελέτη και εκτέλεση των ιδιωτικών έργων γινόταν µε βάση τον νόµο του 1835 "Περί υγιεινής οικοδοµών πόλεων και κωµών" στον οποίο δεν προβλέπονταν η ανάγκη παρουσίας µηχανικού (ούτε πολιτικού ούτε φυσικά στρατιωτικού) παρά µόνο η παρουσία "εµπειροτέχνου ανδρός". Και που να βρεθούν άλλωστε πολιτικοί µηχανικοί το 1835; Η απαίτηση να υπάρχει πολιτικός µηχανικός στα ιδιωτικά έργα θα αργήσει για πολλά ακόµη χρόνια. Έτσι η εξέλιξη των επαγγελµατικών δικαιωµάτων των πολιτικών µηχανικών που αποφοιτούσαν από το πρώτο αυτό "Πολυτεχνείο" είναι συνυφασµένη µε την εξέλιξη των δηµοσίων έργων. Ο αριθµός δηλ. των αποφοίτων και οι γνώσεις που αποκτούσαν στην σχολή εξαρτιόνταν από το πλήθος των κατασκευαζόµενων δηµοσίων έργων και από τις απαιτήσεις τους. Γι΄ αυτό και µέχρι το 1917 οι κατ΄ έτος απόφοιτοι πολιτικοί µηχανικοί δεν ξεπερνούσαν τους 20 (!). (πηγή: ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, τεύχος 181, Ιούλιος 1939). Το ίδιο έτος µε τον Νόµο ΑΥΛΘ΄/1887 "Περί αναδιοργανισµού του σώµατος των πολιτικών µηχανικών του Κράτους" (ΦΕΚ 129/30-5-1887) αυξήθηκε ο αριθµός των πολιτικών µηχανικών του σώµατος σε 71 και κατατάχθηκαν σε 3 βαθµούς:Άρθρον 2 Οι βαθµοί των πολιτικών µηχανικών εισίν οι εξής: 1. Επιθεωρητής 2. Νοµοµηχανικός 3. Μηχανικός Άρθρον 5 Ο βαθµός του επιθεωρητού ως και του νοµοµηχανικού διαιρείται εις δύο τάξεις, ο δε του µηχανικού εις τρείς. Εδώ για πρώτη φορά αναφέρεται ο όρος "µηχανικός" χωρίς άλλο προσδιορισµό. Ο όρος αυτός δεν υποδηλώνει κάποια ειδικότητα, αλλά βαθµό ιεραρχίας ανάµεσα στους πολιτικούς µηχανικούς. 6 / 10 Στο σώµα των πολιτικών µηχανικών κατατάσσονταν µόνο "διπλωµατούχοι" µηχανικοί κατόπιν διαγωνισµού:Άρθρον 7 Εις το σώµα των πολιτικών µηχανικών κατατάσσονται οι έχοντες δίπλωµα µηχανικού ανεγνωρισµένης εν τη αλλοδαπή ή ηµεδαπή σχολής και ευδοκιµήσαντες εις διαγωνισµόν, όν θέλει προκηρύττει εκάστοτε το Υπουργείον των Εσωτερικών δια της εφηµερίδος της Κυβερνήσεως, εάν υπάρχει κενή θέσις. Οι "έχοντες δίπλωµα µηχανικού ηµεδαπής σχολής" ήταν φυσικά οι απόφοιτοι του "Σχολείου των Βιοµηχάνων Τεχνών", το οποίο το 1914 θα µετονοµάζονταν σε "Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο". Αυτή ήταν και η πρώτη κατοχύρωση επαγγελµατικού δικαιώµατος των "διπλωµατούχων" πολιτικών µηχανικών. Όµως είχαν να αντιµετωπίσουν τους στρατιωτικούς µηχανικούς της Σχολής Ευελπιδων, οι οποίοι διατηρούσαν το κεκτηµένο δικαίωµα διορισµού τους στο Σώµα πολιτικών µηχανικών. Άλλωστε µια θέση στο Σώµα των πολιτικών µηχανικών ήταν περιζήτητη από τους στρατιωτικούς µηχανικούς γιατί τους απάλλασσε από τα στρατιωτικά καθήκοντα (αναφορές, παρουσιάσεις κλπ). Οι απαλλαγές γινόταν µε Βασιλικά ∆ιατάγµατα που δηµοσιεύονταν σε ΦΕΚ. Ενδεικτικό π.χ. το ΦΕΚ 51/6-9-1978 στο διαβάζουµε:∆ιαγράφεται εκ των ελέγχων του στρατού ο υπολοχαγός του µηχανικού Ιωάννης Τζουράς, όστις δυνάµει του από 10 τρέχοντος µηνός Ηµετέρου ∆ιατάγµατος. διωρίσθη, κατά το άρθορ 1 του ειρηµένου νόµου, ως πολιτικός µηχανικός. Το ίδιο έτος µε το Β∆ "Περί της υπηρεσίας και του προσωπικού της ∆ιευθύνσεως των ∆ηµοσίων έργων" (ΦΕΚ 283/15-10-1887) συστάθηκε στο Υπουργείο Εσωτερικών ιδιαίτερη υπηρεσία για την εκτέλεση των πολιτικών δηµοσίων έργων, στην οποία διορίζονταν κατόπιν προφορικών και γραπτών εξετάσεων, στις οποίες σύµφωνα µε το άρθρο 4 δικαιούνταν να λάβουν µέρος µόνο διπλωµατούχοι µηχανικοί.Οι επιθυµούντες να λάβουν µέρος εις τον διαγωνισµόν οφείλουν ν΄ απευθύνωσιν αίτησιν προς το Υπουργείον των Εσωτερικών µέχρι της προτεραίας του διαγωνισµού, επισυνάπτοντες εν αυτή 1) το δίπλωµα της σχολής εν η εξεπαιδεύθησαν, 2) ….. ΄ Το ίδιο πάλι έτος µε τον νόµο ΑΧΚΑ "Περί αναδιοργανισµού του σώµατος των εργοδηγών" (ΦΕΚ 351/28-12-1887) διπλασιάστηκε ο αριθµός των εργοδηγών του σώµατος, ορίστηκε δε και µια νέα βαθµίδα τεχνικών, ενδιάµεση των εργοδηγών και των µηχανικών, οι "υποµηχανικοί". .Άρθρον 2 Οι υποµηχανικοί και εργοδηγοί βοηθούσι επί του πεδίου και εν τοις γραφείοις τους πολιτικούς µηχανικούς εις την συνήθη, την έκτακτον και την των απεσπασµένων υπηρεσίαν αυτών. Άρθρον 3 Εις το σώµα των εργοδηγών κατατάσσονται ως µαθητευόµενοι, οι φέροντες δίπλωµα εργοδηγού ή αρχιτέκτονος, προτιµωµένων των τυχόντων ανωτέρου βαθµού. Άρθρον 5 Εις τον βαθµόν του υποµηχανικού προάγονται οι συµπληρώσαντες τριετίας εν τη Α΄ τάξει εργοδηγοί και υποστάντες επιτυχώς πρακτικήν δοκιµασίαν, ής το πρόγραµµα ορισθήσεται δια Βασιλικού διατάγµατος.7 / 10 Όπως φαίνεται από την παρακάτω απόφαση που δηµοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 269/18-10-1888, το φάσµα των αρµοδιοτήτων των πολιτικών µηχανικών ήταν πολύ ευρύ:∆ι΄ αποφάσεως του Υπουργού των Εσωτερικών υπ΄ αριθ. 12317 από 17 Οκτωβρίου ε.ε., διωρίσθη ο γεωπόνος ∆ηµ. Χριστίνης επόπτης των εν τη περιφερεία Αττικής δηµοσίων τε και δηµοτικών δενδροστοιχιών και κήπων, υπό την ανωτέραν εποπτείαν του νοµοµηχανικού Αττικής και Βοιωτίας, επί µηνιαία αποζηµιώσει δραχµών διακοσίων. ∆ύο χρόνια αργότερα, το 1889, κατοχυρώθηκε και άλλο επαγγελµατικό δικαίωµα των διπλωµατούχων αποφοίτων της "Σχολής των τεχνών", ο διορισµός τους σε θέση "δηµοσίου επιστάτη" (Νόµος ΑΨΛΕ, ΦΕΚ 84/1-4-1889).Άρθρον 1. Προς επιτήρησιν των δαπάνη του κράτους ή του ταµείου οδοποιίας εκτελουµένων δηµοσίων έργων υπό την οδηγίαν των πολιτικών µηχανικών διορίζονται δι΄ Υπουργικής αποφάσεως δηµόσιοι επιστάται. Άρθρον 3 ∆ηµόσιοι επιστάται διορίζονται: α. Οι έχοντες δίπλωµα της σχολής των τεχνών β. Οι υπηρετήσαντες ευδοκίµως ως επιστάται δηµοσίων έργων επί δύο τουλάχιστον έτη προ της ισχύος του νόµου τούτου. γ. Οι πρωτεύσαντες εν διαγωνισµώ. Στον παραπάνω νόµο βλέπουµε ότι η κατοχύρωση του επαγγελµατικού δικαιώµατος της νέας επαγγελµατικής οµάδας δεν συνοδεύτηκε µε την κατάργησή του από τους ήδη ασκούντες το δικαίωµα, πράγµα λογικό άλλωστε. διότι διαφορετικά θα προκαλούσε αναστάτωση στον τεχνικό κόσµο. Με την πάροδο του χρόνου οι παλαιοί κάτοχοι του δικαιώµατος θα εξέλειπαν και έτσι το δικαίωµα αυτό θα έµενε µόνο στους "έχοντες δίπλωµα της σχολής των τεχνών". ∆ύο χρόνια αργότερα, το 1891, µε τον νόµο Α̩ΜΗ’ (ΦΕΚ 94/2-4-1891) συστάθηκε στην ∆ιεύθυνση ∆ηµοσίων Έργων ειδικό τµήµα σιδηροδρόµων, στο οποίο προσλήφθηκαν προσωρινά αποκλειστικά διπλωµατούχοι µηχανικοί και διπλωµατούχοι κατώτεροι τεχνικοί:Άρθρον 1 ∆ια το έλεγχον της κατασκευής τους σιδηροδρόµου Πειραιώς - Λαρίσης, Ολυµπίων – Καρυταίνης και Ξηροκάµπης – Γυθείου επιτρέπεται να προσληφθώσι προσωρινώς µηχανικοί ηµεδαποί, έχοντες δίπλωµα µηχανικού ανεγνωρισµένης σχολής, ως και σχεδιασταί και επιστάται, εκ των εχόντων δίπλωµα της Σχολής των Τεχνών, τη προτάσει του διευθύνοντος τας εργασίας µηχανικού. Τον επόµενο χρόνο, το 1892, συστάθηκε µε Β∆ νέα υπηρεσία που θα απορροφούσε πολιτικούς µηχανικούς, το "Τµήµα σιδηροδρόµων και τροχιοδρόµων" (ΦΕΚ 95/24-3-1892).Η υπηρεσία του τµήµατος τούτου διαιρείται εις τρία γραφεία: 1ον) το της κατασκευής, 2ον) το του τεχνικού, εµπορικού και διοικητικού και 3αν) το των απαλλοτριώσεων. Εκάστου γραφείου προΐσταται είς νοµοµηχανικός, του οποίου η υπηρεσία κανονισθήσετε δι αποφάσεως του επί των Εσωτερικών Υπουργού. Είναι η περίοδος κατά την οποία αρχίζει η εκτεταµένη κατασκευή του σιδηροδροµικού δικτύου της χώρας. Η σχετική τεχνογνωσία παρέχεται από γάλλους µηχανικούς που είχαν µετακληθεί για να οργανώσουν την Υπηρεσία ∆ηµοσίων Έργων. Στο παραπάνω Β∆ διάταγµα διαβάζουµε:8 / 10 Η µελέτη και η εκτέλεσις των εις το τµήµα τούτο υπαγοµένων έργων διεξάγεται υπό ειδικής υπηρεσίας, διευθυνοµένης υπό του προϊσταµένου της γαλλικής αποστολής των γεφυροποιών, εφ΄ όσον αύτη διαµένει εν τη υπηρεσία του Κράτους. Τον επόµενο χρόνο, το 1893, αφαιρέθηκαν αρµοδιότητες από τους στρατιωτικούς µηχανικούς και µεταφέρθηκαν στους "πολιτικούς". Πρόκειται για τις τριγωνοµετρικές και γεωδαιτικές εργασίες. Όπως είχαµε δει στο κεφ. 2, αυτού του µέρους, µε βάση τον νόµο Φ Γ΄ της 2 Ιουνίου 1860, “Περί ορισµού πολιτικών γεωµετρών”, "τας τριγωνοµετρικάς και γαιοδεσιακάς εργασίας θέλουν εκτελέσει αξιωµατικοί του Μηχανικού". Το 1860 δεν υπήρχαν πολιτικοί µηχανικοί για να τις εκτελέσουν και έτσι αναγκαστικά είχαν ανατεθεί σε στρατιωτικούς. Με τον νέο όµως νόµο ΒΡΞΓ (ΦΕΚ 31/16-2-1893) προβλέπονταν:Άρθρον 1. Αι κατά τον νόµο Φ Γ΄ της 2 Ιουνίου 1860, περί ορισµού πολιτικών γεωµετρών, τριγωνοµετρικαί και γεωδαιτικαί εργασίαι, ως και οι αφορώσαι εις καταµέτρησην και χαρτογράφησιν γαιών και φθαρτών κτηµάτων εκτελούνται υπό του σώµατος των πολιτικών µηχανικών. Άρθρον 2. Το υπάρχον προσωπικόν των πολιτικών γεωµετρών µετατίθεται εις το σώµα των εργοδηγών. Το 1895 µε τον νόµο "Περί πολιτικών γεωµετρών" (ΦΕΚ 11/10-7-1895) κατοχυρώθηκε άλλο ένα δικαίωµα των αποφοίτων του "Σχολείου των Βιοµηχάνων τεχνών".Άρθρον 2. Ο αριθµός των πολιτικών γεωµετρών ορίζεται εις πεντήκοντα και ένα, ήτοι εις εννέα γεωµέτρας πρώτης τάξεως, δέκα και τέσσαρας δευτέρας, δέκα και οκτώ τρίτης τάξεως και δέκα δοκίµους. Άρθρον 3. Ουδείς διορίζεται γεωµέτρης δόκιµος, αν δεν έχη πτυχίον της Σχολής των βιοµηχάνων τεχνών. Το 1896 όµως άρχισαν και οι πρώτες "εκπτώσεις" (νόµος ΒΤ Γ΄, ΦΕΚ 42/1-4-1896):Άρθρον 8. Εν ελλείψει Νοµοµηχανικών, δύναται ν΄ ανατεθώσι τα καθήκοντα αυτών δια Β. ∆ιατάγµατος εις µηχανικούς α΄ και β΄ τάξεως. Επιτρέπεται δεν εν ανάγκη, αλλ΄ επί δύο το πολύ µήνας, η αναπλήρωσης νοµοµηχανικού µεν υπό µηχανικού γ΄ τάξεως ή υποµηχανικού, µηχανικού δε υπό µαθητευοµένων εργοδηγών.Η ανάπτυξη των δηµοσίων έργων και η συνυφασµένη µε αυτά εξέλιξη του κλάδου των πολιτικών µηχανικών σταµάτησε το 1897, µετά το λεγόµενο "ατυχή" ελληνοτουρκικό πόλεµο. Η Ελλάδα ηττήθηκε και αναγκάστηκε να πληρώσει ένα µεγάλο ποσό σε πολεµικές αποζηµιώσεις. Μάλιστα η ελληνική κυβέρνηση για να πληρώσει το ποσό αυτό υποχρεώθηκε να υπαχθεί υπό διεθνή οικονοµικό έλεγχο.8.Ο "Ελληνικός Πολυτεχνικός Σύλλογος" και ο "ΑΡΧΙΜΗ∆ΗΣ"Το 1898 ιδρύθηκε στην Αθήνα ο πρώτος επιστηµονικός σύλλογος διπλωµατούχων µηχανικών µε την επωνυµία "Ελληνικός Πολυτεχνικός Σύλλογος". Ο σύλλογος αυτός εξέδιδε ανελλιπώς από το 1899 µέχρι και το 1925 ένα επιστηµονικό περιοδικό µε τίτλο "ΑΡΧΙΜΗ∆ΗΣ". 9 / 10 Ο "ΑΡΧΙΜΗ∆ΗΣ" ήταν το µοναδικό ελληνικό επιστηµονικό περιοδικό για τεχνικά θέµατα. Σταµάτησε να εκδίδεται 2 χρόνια µετά την ίδρυση του Τεχνικού Επιµελητηρίου της Ελλάδος, εν όψει της ανάληψης από αυτό της έκδοσης τεχνικού περιοδικού, το οποίο τελικά εκδόθηκε το 1932 µε τον τίτλο "ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ"". Στα τεύχη του "ΑΡΧΙΜΗ∆Η" δηµοσιεύονταν κυρίως επιστηµονικά άρθρα των µελών του Συλλόγου, αλλά στις σελίδες του µπορεί να βρει κανείς και πληροφορίες που βοηθούν στην συµπλήρωση του παζλ της εξιστόρησης του ρόλου των ελλήνων διπλωµατούχων µηχανικών και της προσπάθειας κατοχύρωσης των επαγγελµατικών τους δικαιωµάτων. ουΜέχρι το τέλος του 19 αιώνα οι διπλωµατούχοι πολιτικοί µηχανικοί αριθµούσαν µερικές δεκάδες. Οι αρχιτέκτονες ήταν µετρηµένοι στα δάχτυλα. Η πρώτη ανώτερη σχολή που θα παράγει αρχιτέκτονες θα γίνει το 1917. Όσο για τους τοπογράφους µηχανικούς που θα πάρουν την θέση των "πολιτικών γεωµετρών, θα αργήσουν άλλα 3 χρόνια. Οι αλλαγές στον τρόπο δόµησης (ψηλότερα κτίρια, χρήση του οπλισµένου σκυροδέµατος, µεγαλύτερες απαιτήσεις στην ασφάλεια και υγιεινή) θα ανοίξουν την συζήτηση για την ανάγκη ο αλλαγής του Β∆ της 3-4-1835 "Περί υγιεινής οικοδοµών πόλεων και κωµών" (βλ. Μέρος 1 , κεφ. 5) και να γίνει υποχρεωτική η παρουσία "πολιτικού" µηχανικού και στα ιδιωτικά οικοδοµικά έργα και όχι η απλή παρουσία "εµπειροτέχνου ανδρός". Την συζήτηση αυτή, ο όπως θα δούµε στο 3 µέρος του άρθρου, την άνοιξε ο "Ελληνικός Πολυτεχνικός Σύλλογος".Ξάνθη 22/11/201410 / 10
Έχει δημοσιευτεί 1 σχόλιοΜετάβαση στην αρχή του άρθρου
25 Νοεμβρίου 2014

Ευχαριστώ και συγχαίρω τον συνάδελφο Σφυρή για την ιδέα του να σχοληθεί και το κουράγιο του να αναζητήσει την ιστορία του επαγγέλματος από την αρχή της, κάτι τελείως άγνωστο και πολύ ενδιαφέρον για όλους μας.
Ειναι ευχάριστο να υπάρχει ένας «ζωντανός» Τριαντάφυλλος στην ξεραΐλα της ερήμου που μας περιβάλλει.

Θ. Βουδικλάρης

Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.