Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Τρίτη, 18 Φεβρουαρίου 2020

Ο νόμος 4254/2014 «Μέτρα στήριξης και ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας στο πλαίσιο εφαρμογής του ν. 4046/2012 και άλλες διατάξεις» προβλέπει την έκδοση Προεδρικών Διαταγμάτων με τα οποία θα αναθεωρηθεί το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο άσκησης του επαγγέλματος των πολιτικών μηχανικών, των αρχιτεκτόνων και των τοπογράφων, και φυσικά αναμένεται «εμφύλιος πόλεμος» μεταξύ των ειδικοτήτων των μηχανικών.

Η εξέλιξη των επαγγελµατικών δικαιωµάτων των πολιτικών µηχανικών σε σχέση µε τους αρχιτέκτονες και τους τοπογράφους Μέρος 1ο: Από την ίδρυση του νεώτερου ελληνικού κράτους µέχρι την ίδρυση του πρώτου ''πολυτεχνείου'' Του Τριαντάφυλλου Σφυρή, Πολιτικού Μηχανικού tsfiris@gmail.com1. Εισαγωγή Ο νόµος 4254/2014 µε τίτλο: ''Μέτρα στήριξης και ανάπτυξης της ελληνικής οικονοµίας στο πλαίσιο εφαρµογής του ν. 4046/2012 και άλλες διατάξεις'' στην υποπαράγραφο ΙΓ.12 (''Ρυθµίσεις για το επάγγελµα του Πολιτικού Μηχανικού, Αρχιτέκτονος και Τοπογράφου'') προβλέπει την έκδοση Προεδρικών ∆ιαταγµάτων, τα οποίο θα προκύψουν µετά από σύµφωνη γνώµη του ΤΕΕ, και µε τα οποία θα καθορίζονται: α) Ειδικότητες µηχανικών µε ειδικότερα προσόντα, πέραν του βασικού κύκλου σπουδών, που έχουν το δικαίωµα άσκησης επαγγελµατικών δραστηριοτήτων των παραπάνω µηχανικών, β) Το σύνολο των γενικών και ειδικών γνώσεων και ικανοτήτων που απαιτούνται για την άσκηση των δραστηριοτήτων των παραπάνω µηχανικών του προηγούµενου εδαφίου, γ) Επίπεδα επαγγελµατικής δραστηριότητας που προσδιορίζουν τις απαιτήσεις για την ανάληψη συγκεκριµένων έργων κατά την άσκηση των εν λόγω επαγγελµατικών δραστηριοτήτων και δ) Περιορισµοί ως προς τη δυνατότητα άσκησης συγκεκριµένης επαγγελµατικής δραστηριότητας σε περιπτώσεις τεχνικών έργων ή τµηµάτων αυτών, των οποίων η µελέτη και η κατασκευή και η λειτουργία τους απαιτεί ιδιαίτερη επιστηµονική και τεχνική κατάρτιση και γνώση για λόγους δηµοσίου συµφέροντος και δηµόσιας ασφάλειας. Πρόκειται δηλ. να αναθεωρηθεί το υφιστάµενο θεσµικό πλαίσιο άσκησης του επαγγέλµατος των πολιτικών µηχανικών, των αρχιτεκτόνων και των τοπογράφων, και φυσικά αναµένεται ''εµφύλιος πόλεµος'' µεταξύ των ειδικοτήτων των µηχανικών. Το ''µήλο της έριδος'' θα είναι φυσικά τα επαγγελµατικά δικαιώµατα της κάθε µιας από τις τρείς αυτές ειδικότητες των µηχανικών, που καµία δεν θα θέλει να παραδώσει κεκτηµένα δικαιώµατά της σε κάποια άλλη. Ανεξάρτητα του τι λύση θα βρεθεί, καλό είναι να ξέρουµε πώς διαµορφώθηκαν µέσα στα χρόνια τα επαγγελµατικά δικαιώµατα της κάθε ειδικότητας. Στο άρθρο αυτό επιχειρείται η παρουσίαση αυτής της πορείας, όπως αποτυπώνεται µέσα από τους νόµους και τα διατάγµατα που εκδόθηκαν από την ίδρυση του νεώτερου ελληνικού κράτους µέχρι σήµερα, και αφορούν τις διάφορες ειδικότητες των µηχανικών. Είναι προϊόν επιµεληµένης αναζήτησης στα Φύλλα της Γενικής Εφηµερίδος της Ελλάδος από το 1825 µέχρι το 1932 και στα Φύλλα της Εφηµερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) από το 1833 µέχρι σήµερα. Και ''εν αρχή ήν ο Λόγος'', για να θυµηθούµε λίγο και την βιβλική δηµιουργία του κόσµου. Στην περίπτωσή µας ''Λόγος'' είναι η ειδικότητα του ''Πολιτικού'' Μηχανικού, από την οποία προέκυψαν χρόνο µε τον χρόνο οι άλλες ειδικότητες και από αυτές οι άλλες υπο-ειδικότητες, κάτι δηλ. σαν τα κλαδιά σε ένα γενεαλογικό δέντρο. Τα εισαγωγικά στο ''Πολιτικός'' και όχι στο ''Πολιτικός Μηχανικός'' δεν είναι τυπογραφικό λάθος. Το γιατί θα φανεί από όσα θα αναπτυχθούν παρακάτω.2. Η εµφάνιση των Μηχανικών ως επαγγελµατική ειδικότητα. Η Μηχανική ως επιστήµη είναι βέβαια παµπάλαια. Το επάγγελµα όµως του µηχανικού δεν είναι τόσο παλιό. Μέχρι την εµφάνιση των µηχανικών τα τεχνικά έργα (κτίρια, δρόµοι, γέφυρες, υδραγωγεία, καράβια κλπ) γίνονταν από τεχνίτες (χτίστες, ξυλουργούς, σιδεράδες κλπ.) και αυτό ήταν αρκετό για τις ανάγκες των συνήθων τεχνικών έργων που κατασκευάζονταν. Οι µηχανικοί ως επιστηµονική ειδικότητα άρχισαν να χρειάζονται, όταν τα έργα άρχισαν να γίνονται πιο πολύπλοκα και µε µεγαλύτερες απαιτήσεις αντοχής και ακρίβειας, κυρίως για τις ανάγκες των πολέµων (οχυρώσεις, γέφυρες, τάφροι, δρόµοι, διώρυγες, τοπογραφία, κλπ).1/9 Κάθε στρατός που πήγαινε να πολεµήσει διέθετε τις δικές του ''µονάδες µηχανικού'' και φυσικά αξιωµατικούς που διέθεταν την γνώση και την εµπειρία για να τις διευθύνουν. Αυτή είναι η πρώτη εµφάνιση των ''µηχανικών'' ως ιδιαίτερη επαγγελµατική ειδικότητα.3. Η εµφάνιση των ''Πολιτικών'' Μηχανικών στην Ευρώπη. Ο όρος ''πολιτικός µηχανικός'' για να προσδιορίσει µια επαγγελµατική ειδικότητα χρησιµοποιήθηκε ο για πρώτη φορά στην Αγγλία τον 18 αιώνα, µετά τους µεγάλους Ναπολεόντειους πολέµους. Οι ανάγκες των στρατιωτικών έργων και επιχειρήσεων είχαν αναγκάσει το στρατιωτικό σώµα να αποκτήσει µεγάλη τεχνογνωσία και εµπειρία πάνω στην µηχανική. Όταν τέλειωσαν οι πόλεµοι αποφασίστηκε η τεχνογνωσία αυτή να χρησιµεύσει στα πολιτικά τεχνικά έργα. Οι δε µηχανικοί που ασχολήθηκαν µε αυτά τα έργα, δηλ. τα ''πολιτικά'', ονοµάστηκαν ''πολιτικοί µηχανικοί'' (civil engineer στα αγγλικά, ingenieur civil στα γαλλικά), για να διακρίνονται από τους συναδέλφους τους ''στρατιωτικούς µηχανικούς'', που ασχολούνταν µε τα ''στρατιωτικά'' έργα. Μέχρι να ιδρυθούν ειδικές σχολές για ''πολιτικούς'' µηχανικούς, την εκπαίδευση των πρώτων ''πολιτικών'' µηχανικών την είχαν αναλάβει οι στρατιωτικές σχολές. Ακόµη και µέχρι σήµερα η περίφηµη γαλλική σχολή École Polytechnique (Πολυτεχνική Σχολή) υπάγεται στο Γαλλικό Υπουργείο Άµυνας, στο δε Βέλγιο διπλώµατα ''πολιτικού µηχανικού'' (Ingénieur Civil) απονέµονται από την Βασιλική Στρατιωτική Ακαδηµία (École Royale Militaire).4. Η εµφάνιση των ''Πολιτικών'' Μηχανικών στην Ελλάδα. Στα πρώτα χρόνια της ύπαρξης του νεώτερου ελληνικού κράτους, δηλ. από το 1821 και µετά, οι ανάγκες σε τεχνικούς για τα δηµόσια πολιτικά έργα καλύπτονταν από τους αξιωµατικούς τους στρατού. Με διάταγµα του Καποδίστρια ιδρύθηκε στις 28 Ιουλίου 1829 ειδικό Σώµα στο στρατό µε την επωνυµία ''Σώµα Αξιωµατικών Οχυρωµατοποιών και Αρχιτεκτονικών'' (Πράξις αρ. 13.559, Φύλλο της Γενικής Εφηµερίδος της Ελλάδος αρ.. 56/17-8-1829). Στις παρ. 2 και 5 της Πράξης διαβάζουµε: 2.Καµία οικοδοµή, είτε επισκευή πολεµικών ή πολιτικών κτιρίων δεν θέλει γίνεσθαι παρά από το σώµα των οχυρωµατοποιών και αρχιτεκτονικών, ή υπό την διεύθυνσιν αυτού.5.Ο ταγµατάρχης και οι λοχαγοί θέλουν ιδιαζόντως διορίζεσθαι επί κεφαλής της υπηρεσίας εις τα φρούρια, υπό δε τας διαταγάς αυτών και επί κεφαλής των εργοστασίων θέλουν είσθαι οι υπολοχαγοί και ανθυπολοχαγοί. Θέλουν κάµνει αµέσως ή εµµέσως τα σχέδια περί κατασκευής, συντηρήσεως, ή βελτιώσεως των οχυρωµάτων, των πολεµικών, ή πολιτικών κτιρίων, των γεφυρών, των οδών κτλ.Οι αξιωµατικοί αυτοί δεν λέγονταν ακόµη ''µηχανικοί''. Ο όρος ''µηχανικός'' ως ειδική κατηγορία αξιωµατικών πρωτοεµφανίστηκε 4 χρόνια αργότερα, στο Βασιλικό ∆ιάταγµα της 18-1833 ''Περί συστάσεως του σώµατος του Μηχανικού'' (ΦΕΚ 31/4-10-1933). Οι αξιωµατικοί του σώµατος αυτού κάλυπταν και τις ανάγκες των πολιτικών υπηρεσιών. Σύµφωνα µε το άρθρο 5 τους ∆ιατάγµατος: Εις την µητρόπολιν εκάστου Νοµού, εξαιρουµένου εκείνου των Κυκλάδων, θέλει διορισθή αξιωµατικός του Μηχανικού, όστις θέλει ασχολείται εις τον Νοµόν του µε την κατασκευήν των στρατιωτικών και πολιτικών δηµοσίων οδών, γεφυρών και υδραυλικών οικοδοµών, µε την σύνταξιν των ανηκόντων σχεδίων και προϋπολογισµών, µε την διεύθυνσιν της εκτελέσεως των οικοδοµών και µε την ιδιαιτέραν φροντίδα της διατηρήσεως των οικοδοµών του Κράτους. ∆ια τους Νοµούς Αργολίδος και Κορινθίας, Αττικής και Βοιωτίας, Μεσσηνίας, Ακαρνανίας και Αιτωλίας πρέπει να διορισθούν Λοχαγοί, δια την Εύβοιαν ο παλαιότερος Ανθυπολοχαγός, δια τους λοιπούς Νοµούς υπολοχαγοί ως Μηχανικοί των Νοµών.2/9 Οι πρώτοι αξιωµατικοί που ορίστηκαν ως ''Μηχανικοί των Νοµών'', γνωστοί και ως ''Νοµοµηχανικοί'', ήταν κατά πάσα πιθανότητα αλλοδαποί, αφού δεν υπήρχαν ακόµη έλληνες αξιωµατικοί µε την κατάλληλη τεχνική εκπαίδευση. Στην σελ. 260 του ΦΕΚ 33/13-10-1833 διαβάζουµε τα ονόµατα των πρώτων αξιωµατικών που διορίσθηκαν στο Σώµα του Μηχανικού: Υποσυνταγµατάρχης και ∆ιοικητής του σώµατος ο Αντώνιος Τσέχ, ταγµατάρχης ο Φρειδερίκος Βράκερ, Λοχαγοί και ∆ιοικητές λόχων οι Αδόλφος Τρέσερ, Εδουάρδος Λούφτ, Ιωσήφ Λαµάης, Φραγκίσκος Μύλλερ, Ανθυπολοχαγός ο Λουδοβίκος Βέµπερ. Η πρώτη ελληνική σχολή αξιωµατικών ιδρύθηκε το 1834 στο Ναύπλιο µε την επωνυµία ''Σχολή των Ευελπίδων''. ∆εδοµένου ότι φοίτηση στην σχολή ήταν οκταετής. οι πρώτοι έλληνες αξιωµατικοί που στελέχωσαν το Σώµα του Μηχανικού ήταν από το 1842 και µετά.5. Η πρώτη σχολή µηχανικών για ''πολιτικά'' έργα ήταν στρατιωτική. Μέχρι την ίδρυση ειδικού ''Σώµατος πολιτικών µηχανικών'' το 1878 στο Υπουργείο Εσωτερικών όλα τα δηµόσια πολιτικά έργα γίνονταν από το Σώµα του στρατιωτικών µηχανικών. Στην Απόφαση της 16-8-1833 ''Περί συστάσεως νέων οδών εις διάφορα µέρη του Κράτους'' (ΦΕΚ 29/14-9-1833) διαβάζουµε: ∆ι' ό παραγγέλλεται η επί των Εσωτερικών Γραµµατεία (Σ.Σ. είναι το τότε Υπουργείο Εσωτερικών) να συνεννοηθή άνευ αναβολής µετά της επί των Στρατιωτικών Γραµµατείας (Σ.Σ. είναι το τότε Υπουργείο Άµυνας) δια να αποσταλώσι το πολύ εντός 15 ηµερών αξιωµατικοί του Μηχανικού Σώµατος προς ακριβέστερον ορισµόν και σηµείωσιν των ρηθεισών οδών, και δια να εµπορέση να αρχίση η οδοποιία µετ' ου πολύ. Την εκπαίδευση των ηµεδαπών αξιωµατικών που θα στελέχωναν το Σώµα του Μηχανικού (αλλά και των άλλων Σωµάτων) την ανάλαβε η µετά από έξι µήνες ιδρυθείσα ''Στρατιωτική Σχολή των Ευελπίδων'' (Βασιλικό ∆ιάταγµα της 19-2-1834, ΦΕΚ 29/17-8-1834). Η σχολή αυτή ήταν η πρώτη σχολή που παρείχε τεχνική εκπαίδευση στη Ελλάδα. Σύµφωνα µε τον Κανονισµό της Σχολής η διδασκαλία των ανώτερων µαθηµατικών και των τεχνικών µαθηµάτων (παράλληλα µε των υπολοίπων της γενικής παιδείας και των στρατιωτικών θεµάτων) γινόταν στις τελευταίες 4 τάξεις από τις 8 της Σχολής. Στο άρθρο 49 του ∆ιατάγµατος διαβάζουµε τα ειδικά αυτά τεχνικά µαθήµατα που διδάσκονταν σε κάθε τάξη: •στην 5η τάξη: στοιχεία διαφορικού λογισµού, σφαιρική τριγωνοµετρία, αναλυτική γεωµετρία, καταµέτρησις κτιρίων και µηχανών, εξήγησις των ευχρηστοτέρων ξυλοδέσεων, τοπογραφική και χωρογραφική•στη 6 τάξη: διαφορικός λογισµός, περιγραφική γεωµετρία, πρακτική γεωµετρία, γεωδαισία, περαστική, κατασκευή κανονοστασίου•στην 7 τάξη: στατική και µηχανική των στερεών και ρευστών σωµάτων, θεωρία και πράξις της χωροσταθµίσεως, πολιτική αρχιτεκτονική, µόνιµος οχυρωµατική•ηηστην 8 τάξη: φυσική και χηµεία, οδοποιία, υδροτεχνία και γεφυροποιία ηΗ Σχολή δηλ. των Ευελπίδων ήταν ένα κανονικό ''πολυτεχνείο''. Η ίδρυση ''πολιτικής'' σχολής για µηχανικούς έµελε να αργήσει πολύ. Άλλωστε στα µεν δηµόσια έργα οι ανάγκες για µηχανικούς καλύπτονταν από τους αξιωµατικούς του Μηχανικού, στα δε ιδιωτικά έργα δεν υπήρχε τέτοια ανάγκη, καθώς ήταν απλά και µικρά και αρκούσε η παρουσία έµπειρου τεχνίτη. Χαρακτηριστικός είναι ο πρώτος κατά κάποιο τρόπο ''Οικοδοµικός Κανονισµός'', το Βασιλικό ∆ιάταγµα της 3-4-1835 ''Περί υγιεινής οικοδοµών πόλεων και κωµών'' (ΦΕΚ 19/15-5-1835), στο άρθρο 13 του οποίου διαβάζουµε:3/9 ∆εν συγχωρείται επιχείρησις (Σ.Σ. εννοεί ''δεν επιτρέπεται εργασία κατασκευής'') εις δήµους πρώτης και δευτέρας κλάσεως, ειµή µόνο αφού προηγουµένως εγκριθή το σχέδιον από εµπειρότεχνον άνδρα. Εις τον αυτόν Κανονισµόν υπάγονται και οι λοιποί δήµοι εντός ή πλησίον των οποίων ευρίσκονται εµπειρότεχνοι άνδρες, εκτός µόνον αν η οικοδοµή, δια την ευτέλειαν της αξίας, δεν απαιτή τοιαύτην πρόνοιαν, κατά την ευλόγιστον γνώµην περί τούτου των επιτοπίων Αρχών. Γενικώς το ύψος των οικιών δεν πρέπει να υπερβαίνη τας δύο οροφάς, όπου δε συµβαίνουσι σεισµοί, απαγορεύεται αυστηρώς το να έχωσι πλειοτέρας.6. Το πρώτο ''πολιτικό'' τεχνικό σχολείο. Οι ανάγκες της διεύθυνσης της εκτέλεσης των δηµοσίων πολιτικών έργων καλύπτονταν είτε από τους νοµοµηχανικούς του στρατού είτε από αρχιτέκτονες που σπούδασαν στο εξωτερικό. Στο ∆ιάταγµα ''Περί της διευθύνσεως των πολιτικών δηµοσίων οικοδοµών'' (ΦΕΚ 79/28-121836) µεταξύ άλλων διαβάζουµε: 1.Όλαι αι νέαι οικοδοµαί και επισκευαί των εις πολιτικάς Γραµµατείας αναγοµένων κτιρίων θέλουν εκτελείσθαι από πολιτικούς αρχιτέκτονας, και εις έλλειψιν αυτών από νοµοµηχανικούς.47. Η τεχνική επιτήρησις των οικοδοµών από µέρος των νοµοµηχανικών ή αρχιτεκτόνων, επεκτείνεται εις όλα τα πολιτικά δηµόσια κτίρια, τα οποία κείνται εις την περιφέρειάν των. 49. Οι νοµοµηχανικοί χρεωστούν εξάπαντος εις κατεπείγουσας περιπτώσεις, όπου δεν ηµπορεί να ζητηθή η άδεια του αρχηγείου των, να βοηθώσι τα ανηκούσας πολιτικάς αρχάς εις τας τεχνικάς εργασίας. 54. Το παρόν διάταγµα προσαρµόζεται αναλόγως και εις την οδοποιίαν και τας υδραυλικάς εργασίας. Στο ∆ιάταγµα αυτό παράλληλα µε τον όρο ''νοµοµηχανικός'' χρησιµοποιούνται σποραδικά και για πρώτη φορά οι όροι ''επιτόπιος µηχανικός'' ή σκέτο ''µηχανικός'' και παράλληλα µε τον όρο ''πολιτικός αρχιτέκτων'' οι όροι ''νοµοαρχιτέκτων, ''επαρχιακός αρχιτέκτων'''' ή σκέτο ''αρχιτέκτων'', αλλά έχουν την ίδια σηµασία: 37. ∆ι έκαστον οικοδοµικόν αντικείµενον θέλει καταστρώνεται ιδιαίτερος προϋπολογισµός εξόδων ..., µε σχέδια ενεργούµενα, όπου το δυνατόν, επιτοπίως δια του νοµοµηχανικού και νοµοαρχιτέκτονος. 46. Ο επιφορτισµένος την οικοδοµήν αρχιτέκτων ή µηχανικός θέλει κρατεί βιβλίον λογαριασµών όλων των εκδοθεισών δι' αυτόν πιστώσεων. 50. ∆εν συγχωρείται εις τους επιτοπίους µηχανικούς και επαρχιακούς αρχιτέκτονες, εις περίπτωσιν ανυπερθέτων επισκευών, των οποίων η αναβολή ήθελεν επιφέρει µεγαλυτέρας ζηµίας, να εξοδεύωσι ..'' Στο ίδιο διάταγµα ορίζεται ότι η Κυβέρνηση θα φροντίσει ώστε οι απαραίτητες γνώσεις των ''πολιτικών αρχιτεκτόνων'' να αποκτούνται εντός του Κράτους: 52. Κανείς των αρχιτεκτόνων δεν ηµπορεί να απολαύση σταθερόν διορισµόν έως ότου να αποδείξη αποχρώντως, τας γνώσεις και την ικανότητά του δι' εξετάσεως γινοµένης παρά τω επί των οικοδοµών τµήµατι της Γραµµατείας. Η Κυβέρνησις θέλει λάβει ακολούθως ευκαιρίαν να κατορθώση την απόκτησιν των θεωρητικών και πρακτικών τούτων γνώσεων εντός του Κράτους.4/9 Το πρώτο πολιτικό τεχνικό σχολείο για την εκπαίδευση των ''εµπειροτέχνων ανδρών'', που ήταν απαραίτητοι από τον νόµο για την κατασκευή των ιδιωτικών κτιρίων, ιδρύθηκε το 1836 µε το Βασιλικό ∆ιάταγµα της 31-12-1836 ''Περί εκπαιδεύσεως εις την αρχιτεκτονικήν'' (ΦΕΚ 82/31-121836). Σύµφωνα µε την παρ. 1 του ∆ιατάγµατος: Θέλει συστηθή τώρα πλέον εις Αθήνας Σχολείον εις το οποίον θέλουν διδάσκεσθαι την Κυριακήν και τας εορτάς όσοι επιθυµούν να µορφωθώσιν ως αρχιτεχνίται (µαΐστορες) εις την αρχιτεκτονικήν''. Σύµφωνα µε την παρ. 3: Η διδασκαλία θέλει γίνεσθαι από τον διδάσκαλον της ιχνογραφίας του γυµνασίου των Αθηνών, από το προσωπικό του αρχιτεκτονικού τµήµατος ή τον αρχιτέκτονα της πόλεως. Στο δε άρθρο 6 διευκρινίζεται ότι: ∆ια την ανωτέραν διδασκαλίαν της αρχιτεκτονικής, θέλουν δόσει την αναγκαίαν ευκαιρίαν το τε στρατιωτικόν σχολείον και το συσταθησόµενον πανεπιστήµιον, µάλιστα δε, θέλει παραδοθεί δια τας ανωτέρας τάξεις του στρατιωτικού σχολείου σειρά µαθηµάτων της πολιτικής αρχιτεκτονικής. Οι δε µαθηταί οίτινες επιθυµούν, να αφιερωθώσιν εις την αρχιτεκτονικήν, θέλουν δοθή ως επιστάται της εκτελέσεως, πλησίον εις τους µηχανικούς των νοµών, και θέλουν µεταχειρίζεσθαι καταλλήλως εις την εκτέλεσιν των δηµοσίων οικοδοµών, δια να αποκτήσωσιν τα πρακτικάς γνώσεις. Στο ∆ιάταγµα αυτό βλέπουµε: ••••την χρήση του όρου ''πολιτική αρχιτεκτονική'' για να υποδηλώσει την αρχιτεκτονική που δεν είναι η ''στρατιωτική'' που διδάσκονταν στο στρατιωτικό σχολείο. Σε µετέπειτα νόµους θα δούµε και τους όρους ''πολιτικός µηχανικός'' και ''πολιτικός γεωµέτρης''. την χρήση των όρων ''αρχιτεκτονική'' και ''ανώτερη αρχιτεκτονική'', όπου η µεν ''αρχιτεκτονική'' υποδήλωνε την οικοδοµική τέχνη, την οποία διδάσκονταν στο νεοϊδρυθέν σχολείο οι προοριζόµενοι για αρχιτεχνίτες, η δε ''ανώτερη αρχιτεκτονική'' υποδήλωνε την οικοδοµική επιστήµη, την οποία ήδη διδάσκονταν στο στρατιωτικό σχολείο οι προοριζόµενους για αξιωµατικοί του Μηχανικού Σώµατος του στρατού και µελλοντικά θα διδάσκονταν στο ''συσταθησόµενον πανεπιστήµιον'' οι προοριζόµενοι για τα πολιτικά έργα. την ύπαρξη ''αρχιτεκτονικού τµήµατος'' και ''αρχιτέκτονα της πόλεως'', ο οποίος προφανώς ή ήταν αλλοδαπός ή είχε σπουδάσει στο εξωτερικό την χρήση το όρου ''µηχανικός του νοµού'' (ή ''νοµοµηχανικός'') που υποδήλωνε τον ''πανµηχανικό'', αυτόν δηλ. που έκανε όλα όσα κάνουν σήµερα οι πολιτικοί µηχανικοί, οι αρχιτέκτονες, οι τοπογράφοι και οι µηχανολόγοι. Ο µηχανικός αυτός θα ονοµαστεί αργότερα ''πολιτικός µηχανικός'' και θα αποτελέσει την µοναδική κατηγορία µηχανικών µέχρι την εµφάνιση των αρχιτεκτόνων, των µηχανολόγων και των τοπογράφων.∆υστυχώς το ''συσταθησόµενον πανεπιστήµιον'', που θα παρείχε σύµφωνα µε το προαναφερθέν ∆ιάταγµα την ''ευκαιρίαν δια την ανωτέραν διδασκαλίαν της αρχιτεκτονικής'', όταν συστάθηκε 4 µήνες αργότερα (Βασιλικό ∆ιάταγµα της 14-4-1837, ΦΕΚ 16/24-4-1837), δεν περιελάµβανε σχολή για κανενός είδους µηχανικούς:5/9 Άρθρ. 3 Το πανεπιστήµιον σύγκειται προς το παρόν από τέσσαρας σχολάς, δηλαδή 1. Την της θεολογίας, 2. Την των νοµικών επιστηµών, 3. Την της ιατρικής, 4. Την της φιλοσοφίας και της άλλης εγκυκλίου παιδείας Έτσι οι µηχανικοί για τις ανάγκες των δηµοσίων πολιτικών έργων συνέχισαν να είναι είτε στρατιωτικοί είτε απόφοιτοι σχολών του εξωτερικού (στρατιωτικών ή πολιτικών) και θα συνέχιζαν έτσι για άλλα 50 χρόνια! Αυτό το στοιχειώδες σχολείο των Κυριακών και εορτών ήταν γνωστό ως ''πολυτεχνείο'' γιατί εκεί διδάσκονταν ''πολλές τέχνες''. Από αυτό το σχολείο προέκυψε το 1914 το ''Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο'', µέσα από αλλεπάλληλες προσαρµογές του σχολείου στις ανάγκες και απαιτήσεις του εξελισσόµενου Ελληνικού Κράτους. Γι αυτό και το 1938, µε πανηγυρικές εκδηλώσεις που κράτησαν 3 µέρες, γιορτάστηκαν στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο τα 100 χρόνια από την ίδρυσή του (ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ του ΤΕΕ, Τεύχος 181, 1-7-1939).7. Η ίδρυση της πρώτης ''πολιτικής'' σχολής για µηχανικούς Το Σχολείο των Κυριακών και εορτών που είχε ιδρυθεί το 1836 για την εκπαίδευση αρχιτεχνιτών, µετεξελίχθηκε το 1843 σε πιο σοβαρό τεχνικό σχολείο µε την επωνυµία ''Εν Αθήναις σχολείον των τεχνών'' (Β∆ της 22-10-1843 ΦΕΚ 38/9-11-1843), αλλά και πάλι αφορούσε µόνο τεχνίτες. Α'. Το εν Αθήναις σχολείον των τεχνών θέλει διαιρεθεί εις τρία τµήµατα. 1.Εις Σχολείον των Κυριακών και εορτών, προωρισµένον δια την τελειοποίησιν των επαγγελλοµένων διαφόρους τέχνας.2.Εις Σχολείον καθηµερινόν, όπου θέλει διδάσκεσθαι µεθοδικώς παίδες προωρισµένοι εις τας βιοµηχανικάς τέχνας.3.Εις Σχολείον ανώτερον δια καθηµερινήν διδασκαλίαν των ωραίων τεχνών.Αυτή ήταν η µοναδική ''πολιτική'' τεχνική σχολή που θα παρείχε τεχνική εκπαίδευση για τα επόµενα 44 χρόνια! Τα επαγγελµατικά δικαιώµατα των αποφοίτων του ''Σχολείου των τεχνών'' καθορίστηκαν µε Β∆ στις 29-4-1851 (ΦΕΚ 13/24-5-1851): Εκ των εξερχοµένων εκ του Σχολείου των Τεχνών µαθητών, όσοι, δόσαντες τας απαιτουµένας εξετάσεις έλαβον το ανήκον απολυτήριον, θέλουν λαµβάνεσθαι κατά προτίµησιν υπ’ όψιν παρά επί των Εσωτερικών Υπουργού εις τους διορισµούς ιχνογράφων, βοηθών γεωµετρών, επιστατών επί των οδών, γεφυρών και λοιπών παρ' αυτού εκτελουµένων δηµοσίων έργων. ∆ηλ. οι απόφοιτοι της σχολής αυτής δεν θεωρούνταν µηχανικοί και ούτε µπορούσαν να εργασθούν σε θέσεις µηχανικών. Το 1863 µε το Θέσπισµα της 26-8-1863 ''Περί νέου διοργανισµού και διευθύνσεως του Σχολείου των τεχνών'' (ΦΕΚ 33/14-9-1863) έγιναν κάποιες ουσιώδεις µεταβολές στην δοµή και τους σκοπούς του Σχολείου, αλλά παρέµεινε σχολείο µόνο για τεχνίτες.6/9 Άρθρον 2 Η διδασκαλία διαιρείται εις δύο, εις βιοµηχανικήν κυρίως και εις καλλιτεχνικήν, εφ' όσον αύτη συντελεί εις τελειοποίησιν τεχνών. Την διδασκαλίαν αποτελούσι: Α'. Το Σχολείον των Κυριακών, εις ό θέλουσι διδάσκεσθαι προς τελειοποίησιν αυτών οι επαγγελλόµενοι ήδη διαφόρους τέχνας. Β'. Εν Σχολείον καθηµερινόν, εις ό θέλουσι εκπαιδεύεσθαι µεθοδικώς παίδες προωρισµένοι δια την βιοµηχανίαν, τεκτονικάς και γεωµετρικάς εργασίας. Γ'.Εν σχολείον Καλλιτεχνικόν, όπου θέλουσι διδάσκεσθαι στοιχειωδώς αι ωραίαι τέχναι.Άρθρον 3 Η διάρκεια της µαθητεύσεως εν µεν τω Σχολείω των Κυριακών είναι µονοετής, εις δε το Καθηµερινόν δια µεν τους τέκτονας, γεωµέτρας, σιδηρουργούς και χηµοτέχνας τριετής, δια δε τους καλλιτέχνας πενταετής. Άρθρον 6 Η διδασκαλία γίνεται δωρεάν, έκαστος δε µαθητής εκλέγει την τέχνην αυτού, ή προτίθεται να εκµάθη, άµα τη εισαγωγή αυτού εις το σχολείον. ∆ια να καταταχθή τις εις το Σχολείον των Κυριακών αρκεί να γνωρίζει το αναγιγνώσκειν και γράφειν. ∆ια να καταταχθή δε εις το Καθηµερινόν, απολυτήριον Ελληνικού Σχολείου. Ήταν δηλαδή Σχολείο µέσης εκπαίδευσης. Η ουσιώδης διαφορά ήταν ότι οι απόφοιτοι του Καθηµερινού Σχολείου γινόταν ''διπλωµατούχοι'' τέκτονες ή γεωµέτρες: Άρθρον 8 Οι κριθέντες άξιοι απολύσεως µαθηταί εφοδιάζονται µε δίπλωµα, εις ό µνηµονεύεται το είδος της τέχνης και ο βαθµός, ον κατά τας εξετάσεις έλαβεν έκαστος,. Αντίστοιχα όµως είχαν προσαρµοστεί και τα µαθήµατα που διδάσκονταν. Σύµφωνα µε το Άρθρο 3 στο ''Καθηµερινό Σχολείο'' διδάσκονταν: Στοιχειώδη µαθηµατικά µέχρι τριγωνοµετίας, Αρχαί στατικής και θεωρητική και πρακτική µηχανική, Περιγραφική γεωµετρία και εφαρµογή αυτής, Αρχιτεκτονική και οικοδοµική, Πρακτική γεωµετρία, Φυσική και Χηµεία. Η πρώτη πολιτική σχολή από την οποία θα εξέρχονταν µηχανικοί ιδρύθηκε 1887 µε τίτλο ''Σχολείον των Βιοµηχάνων Τεχνών'' (Νόµος ΑΦΜΑ'/1887, ΦΕΚ 159/20-6-1887) και περιελάµβανε τρεις σχολές: Άρθρον 1 Το εν Αθήναις Σχολείον των Βιοµηχάνων Τεχνών, υπαγόµενον εις την αρµοδιότητα του επί των Εσωτερικών Υπουργείου, σκοπόν έχει την µόρφωσιν τεχνικών ανδρών δια την τε ∆ηµοσίαν Υπηρεσίαν και την βιοµηχανίαν. Άρθρον 2 Το Σχολείον αποτελείται εκ τριών ειδικών σχολών επί του παρόντος, ήτοι α) της των πολιτικών µηχανικών, β) της των µηχανουργών, γ) της των γεωµετρών και εργοδηγών. Ο νόµος αυτός είναι το πρώτο νοµοθετικό κείµενο στο οποίο αναφέρεται για πρώτη φορά ο όρος ''πολιτικός µηχανικός''. Τα επαγγελµατικά δικαιώµατα των αποφοίτων της κάθε σχολής κατ' αντιστοιχία µε τα µαθήµατα που διδάσκονταν στην κάθε µια, ορίζονταν στα άρθρα 3, 4 και 5 του νόµου:7/9 Άρθρον 3 Η σχολή των πολιτικών µηχανικών παρασκευάζει µηχανικούς δια τε τας δηµοσίας και ιδιωτικάς ανάγκας, καταλλήλους προς κατασκευήν οδών, γεφυρών, σιδηροδρόµων, υδραυλικών έργων και οικοδοµών. Η διδασκαλία είναι τετραετής, διδάσκονται δε τα εξής µαθήµατα: Άρθρον 4 Η σχολή των µηχανουργών σκοπόν έχει την µόρφωσιν των µελλόντων ν' ασχοληθώσιν εις τους δια της χρήσεως των µηχανών διεξαγοµένους κλάδους της τε δηµοσίας υπηρεσίας και της βιοµηχανίας. Η διδασκαλία είναι τετραετής, διδάσκονται δε τα εξής µαθήµατα: Άρθρον 5 Η σχολή των γεωµετρών και εργοδηγών σκοπόν έχει να παρασκευάση ικανούς γεωµέτρας και εργοδηγούς δια τε τας δηµοσίας και ιδιωτικάς ανάγκας. Η διδασκαλία είναι διετής, διδάσκονται δε τα εξής µαθήµατα: Σε ότι αφορά τους ''πολιτικούς µηχανικούς'', µεταξύ των µαθηµάτων που διδάσκονταν ήταν: •Στοιχειώδης µηχανική, Τεχνικές σχεδιάσεις, Οπλασκία (στο 1 έτος)•Χωροστάθµιση, Οικοδοµική, Οδοποιία, Ορυκτολογία και Γεωλογία, Θεωρητική µηχανική, ο Ιστορία της τέχνης, Τεχνικές σχεδιάσεις, Οπλασκία (στο 2 έτος)•οΕφαρµοσµένη µηχανική, Γεφυροποιία, Αρχιτεκτονική, Μηχανολογία, ∆ασολογία, Αισθητική, ο Τεχνικές σχεδιάσεις, Οπλασκία (στο 3 έτος), Λιµενικά έργα, Σιδηροδροµική, Οικοδοµική, ο Αρχιτεκτονική, Τεχνικές σχεδιάσεις, Οπλασκία (στο 4 έτος).Στο πρώτο δηλ. αυτό ''πολυτεχνείο'' ανωτέρου επιπέδου σπουδών δεν υπήρχαν οι κατηγορίες των µηχανικών όπως τις ξέρουµε σήµερα, αλλά µόνο µια και µοναδική κατηγορία: οι ''πολιτικοί µηχανικοί'', οι µηχανικοί δηλ. των ''πολιτικών έργων''. Αυτό συνεχίστηκε για τα επόµενα 27 χρόνια, µέχρι το 1914, οπότε το ''Σχολείο των Βιοµηχάνων Τεχνών'' µετονοµάστηκε σε ''Εθνικόν Μετσόβιον Πολυτεχνείον'' (νόµος 388/1914, ΦΕΚ 337/20-111914). Τότε µόνο δίπλα στις τρεις αρχικές σχολές προστέθηκαν οι σχολές των Αρχιτεκτόνων και των Ηλεκτρολόγων και Τηλεγραφoµηχανικών, η δε σχολή των µηχανουργών µετονοµάστηκε σε σχολή των Μηχανολόγων. Το 1917 µε τον νόµο 980 (ΦΕΚ 242/1917) προστέθηκαν οι σχολές των Τοπογράφων µηχανικών και των Χηµικών µηχανικών.8. Οι "πολιτικοί µηχανικοί" παίρνουν τη θέση των "στρατιωτικών µηχανικών" Η σύσταση του ''Σχολείου των Βιοµηχάνων Τεχνών'' το 1887 που αποσκοπούσε στην παραγωγή ''πολιτικών'' µηχανικών ήταν απαραίτητη για να στελεχωθεί το ''Σώµα πολιτικών Μηχανικών'' που είχε συσταθεί στο τότε Υπουργείο Εσωτερικών το 1878, για να αναλάβει την διεύθυνση της εκτέλεσης των δηµοσίων έργων (νόµος ΧΠΗ'/1878 ''Περί συστάσεως σώµατος πολιτικών µηχανικών'' - ΦΕΚ 27/4-5-1878). Σύµφωνα µε το άρθρο 2 του νόµου το σώµα αυτό θα στελεχώνονταν µε 13 νοµοµηχανικούς (µηχανικούς του Νοµού) και 38 επαρχιακούς µηχανικούς. ∆ικαίωµα διορισµού σε θέση του Σώµατος είχαν σύµφωνα µε το άρθρο 3 του νόµου: Α)Οι αποπερατώσαντες τας σπουδάς των έν τινι ηµεδαπή ή αλλοδαπή ειδική σχολή και προσάγοντες περί τούτου δίπλωµαΒ)Οι έχοντες δίπλωµα αρχιτέκτονος ή διορισµόν τοιούτου και υπηρετήσαντες επί δεκαετίαν ως τοιούτοι.∆εδοµένου όµως ότι το 1878 δεν υπήρχε ακόµη ''ηµεδαπή ειδική σχολή'' για ''πολιτικούς'' µηχανικούς ή αρχιτέκτονες ο νόµος προέβλεπε:8/9 Άρθρον 4 Επιτρέπεται ίνα κατά την πρώτην σύστασιν του Σώµατος καταταχθώσιν εις αυτό στρατιωτικοί µηχανικοί. Οι λοχαγοί κατατάσσονται ως νοµοµηχανικοί και εισηγηταί β' τάξεως. Άρθρον 7 Η Κυβέρνησις δύναται να διορίση αλλοδαπούς µηχανικούς Στο διάταγµα αυτό βλέπουµε: •ότι ενώ δεν υπήρχαν ακόµη ''διπλωµατούχοι'' πολιτικοί µηχανικοί, υπήρχαν ''διπλωµατούχοι'' αρχιτέκτονες. Προφανώς ήταν απόφοιτοι σχολών του εξωτερικού.•ότι τον τίτλο του ''αρχιτέκτονα'' τον έφεραν όχι µόνο όσοι είχαν σπουδάσει και είχαν σχετικό δίπλωµα αλλά και όσοι είχαν υπηρετήσει σε τέτοιες θέσεις και είχαν αποκτήσει εµπειρία.•ότι το ''Σώµα των πολιτικών µηχανικών'' περιελάµβανε και αρχιτέκτονες, πράγµα που δείχνει ότι ο όρος ''πολιτικός µηχανικός'' δεν σήµαινε κάποια ειδικότητα µηχανικών, όπως σηµαίνει σήµερα, αλλά τον µηχανικό γενικώς που ασχολούνταν µε τα δηµόσια ''πολιτικά έργα'' είτε αυτά ήταν κτίρια είτε εγκαταστάσεις. ∆ηλ. το ''Σώµα των πολιτικών µηχανικών'' ήταν κάτι ανάλογο µε το Σώµα του Μηχανικού στο στρατό, το οποίο µέχρι την ίδρυση της Χαρτογραφικής Υπηρεσίας Στρατού το 1895 και του Τεχνικού Σώµατος το 1949 περιελάµβανε και τους µηχανικούς που ασχολούνταν µε τις γεωδαιτικές εργασίες και τα ηλεκτροµηχανο-λογικά έργα.Η νέα αυτή κατηγορία των µηχανικών, οι ''πολιτικοί µηχανικοί'', θα αρχίσουν να αντικαθιστούν σταδιακά τους µηχανικούς του στρατού που είχαν διορισθεί σε θέσεις ''νοµοµηχανικών'' ή ''επαρχιακών µηχανικών''. Με την σύσταση του ''Σώµατος πολιτικών µηχανικών'' τελειώνει η ''προϊστορία'' του κλάδου των ''πολιτικών'' µηχανικών, ο οποίος είναι ο κορµός του ''γενεαλογικού δέντρου'' των µηχανικών, από τον οποίο ξεπήδησαν οι ''κλάδοι'' των άλλων ειδικοτήτων όπως τις ξέρουµε σήµερα. Από εδώ αρχίζει και η ιστορία των ξεχωριστών κλάδων των µηχανικών και των προσπαθειών τους για την κατοχύρωση των επαγγελµατικών τους δικαιωµάτων, πρώτα έναντι των κεκτηµένων των στρατιωτικών µηχανικών (αρχικά της σχολής των Ευελπίδων και αργότερα της Σχολής του Μηχανικού) και µετά έναντι του ''µητρικού'' κλάδου από τον οποίο κάθε φορά αποσπόνταν. Αυτά θα ο εκτεθούν στο 2 µέρος του άρθρου.9/9
Έχει δημοσιευτεί 1 σχόλιοΜετάβαση στην αρχή του άρθρου
17 Νοεμβρίου 2014

Πολύ κατατοπιστικό και ενδιαφέρον άρθρο. Ανυπομονούμε για την συνέχεια. Συγχαρητήρια.

Βαγγέλης Παπαδόπουλος

Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.