Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Δευτέρα, 27 Ιανουαρίου 2020

Παρουσίαση του κ. Γεωρ. Γρ. Πενέλη, Δρ. Πολ. Μηχ/κου, Ομότιμου Καθηγητή Α.Π.Θ. σε εκδήλωση του Τεχνικού Επιμελητηρίου Κύπρου

ΥΠΑΙΤΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ υπό ΓΕΩΡ. ΓΡ. ΠΕΝΕΛΗ ∆Ρ. ΠΟΛΙΤ. ΜΗΧ/ΚΟ ΟΜ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ Α.Π.Θ.1.ΕΙΣΑΓΩΓΗΩς γνωστόν απασχόλησα πολλές φορές ως τώρα µεγάλα ακροατήρια Μηχανικών στην Κύπρο, για θέµατα αντισεισµικών κατασκευών και διαχείρισης του σεισµικού κινδύνου, προσφέροντας πληροφόρηση και ιδέες από το γνωστικό µου οπλοστάσιο. Σήµερα θα επιχειρήσω µία παρουσίαση µε βάση από την 45/χρονη εµπειρία µου στα έργα και τις δικαστικές εµπλοκές που κατά καιρούς αυτά παρουσιάζουν. Τα έργα αποτελούν κοινωνικά αγαθά µεγάλης κλίµακας, που επηρεάζουν µεγάλο αριθµό πολιτών. Ως εκ τούτου, λόγω της κλίµακος τους, κατά την παραγωγή τους απαιτείται, αφ΄ ενός συνδυασµός της επιστηµονικής γνώσης της «Μηχανικής» µε τα υλικά και τα µέσα κατασκευής, αφ΄ ετέρου δε η συνεργασία και ο συντονισµός πολλών ατόµων που συγκροτούν µία ολόκληρη πυραµίδα παραγωγής, (εργάτες – τεχνίτες – εργοδηγοί – µηχανικοί). Η κλίµακα των έργων, ο αριθµός των απασχολουµένων κατά την παραγωγή τους και εν συνεχεία µετά την ολοκλήρωσή τους ο αριθµός των χρηστών συνιστούν πηγές κινδύνου για άτοµα και αγαθά που οφείλονται σε αστοχίες κατά την κατασκευή ή κατά την χρήση. Ως εκ τούτου τόσο το Ποινικό όσο και το Αστικό ∆ίκαιο όλων των συντεταγµένων κοινωνιών προνοούν για την αντιµετώπιση της παράβασης των Κανόνων της Οικοδοµικής, ώστε να αντιµετωπίσουν τις επιπτώσεις σε άτοµα και αγαθά από τυχόν αστοχίες στα έργα. Είναι δε διαχρονικώς τόσο υψηλή η κοινωνική ευαισθησία για τις αστοχίες περί τα έργα, ώστε πολύ πρώιµα, από την χαραυγή των Ιστορικών χρόνων, περιελήφθησαν σχετικοί Κανόνες ∆ικαίου στη Νοµοθεσία. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η αναφορά στον Κώδικα του Χαµουραµπί (2.200 Π.Χ. περίπου) (Σχ. 1), όπου συµπλέκονται ποινικού και αστικού χαρακτήρα διατάξεις στο ίδιο κεφάλαιο του Κώδικα. Είναι πάντως αξιοσηµείωτο το γεγονός ότι ακόµη και σε αυτό το αρχέγονο Νοµικό Κείµενο διακρίνονται:-1- Σχ.1 Από τον Κώδικα Νόµων του Χαµουραµπί (~2.200 Π.Χ.) α) Εάν ένας κατασκευαστής χτίσει µια οικία για κάποιον και δεν την κάνει στέρεη και η οικία που κατασκεύασε καταρρεύσει και προκαλέσει τον θάνατο του ιδιοκτήτου της, αυτός ο κατασκευαστής πρέπει να θανατωθεί. β) Εάν προκαλέσει τον θάνατο του υιού του ιδιοκτήτου, πρέπει να θανατωθεί ένας υιός του κατασκευαστού. γ) Εάν προκαλέσει τον θάνατο ενός δούλου του ιδιοκτήτου της οικίας, ο κατασκευαστής υποχρεούται να δώσει στον ιδιοκτήτη ένα δούλο ίσης αξίας δ) Εάν προκαλέσει υλικές ζηµίες, πρέπει ο κατασκευαστής να επανορθώσει ότι καταστράφηκε και εάν, επειδή δεν έκανε την οικία στέρεη, κατέρρευσε, υποχρεούται να την ξανακατασκευάσει δαπάνης του ε) Εάν ένας κατασκευαστής κατασκευάσει για κάποιον µίαν οικία και δεν τηρήσει κατά την ανέγερσή της τους κανονισµούς και πέσει κάποιος τοίχος, ο κατασκευαστής εκείνος πρέπει να τον αποκαταστήσει ενισχυµένον δαπάνης του.-2- -Η αντικειµενικοποίηση της διακινδύνευσης (θάνατος, οικονοµική βλάβη)-Το υποκείµενο της παράβασης (ο κατασκευαστής)-Το κριτήριο υπαιτιότητας (µειωµένη αντοχή, παραβίαση Κανόνων)-Η ποινή ή η αποζηµίωση.Τα ανωτέρω θα σχολιασθούν στη συνέχεια όταν θα παρατεθεί το ισχύον εν Ελλάδι δικαιακό καθεστώς περί τα έργα.2.∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ∆ΑΓια να γίνει δυνατή η συζήτηση για τον εντοπισµό της υπαιτιότητας και την κατανοµή των ευθυνών, είναι απαραίτητο να προηγηθεί µία συνοπτική παρουσίαση της διαδικασίας παραγωγής των έργων . Σηµειώνεται ότι τουλάχιστον στην Ελλάδα, ακολουθείται διαφορετική διαδικασία κατά την παραγωγή των ∆ηµόσιων Έργων από τα Ιδιωτικά. 2.1ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ∆ΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ2.1.1ΧρηµατοδότησηΤα ∆ηµόσια Έργα χρηµατοδοτούνται: •Από το Κράτος ή και τον ευρύτερο ∆ηµόσιο Τοµέα•Από την Ε.Ε. (ποσοστό 50 ÷ 75%)•Από ιδιωτικούς φορείς (Σ∆ΙΤ, Συµβάσεις παραχώρησης)2.1.2.Συνιστώσες παραγωγήςΟι συνιστώσες της παραγωγής του έργου διακρίνονται στις εξής οµάδες: (α)ΕργοδοσίαΗ εργοδοσία περιλαµβάνει: •Τον Κύριο του Έργου•Την Προϊσταµένη Αρχή•Την διευθύνουσα ή επιβλέπουσα Υπηρεσία(β)Συµβασιούχοι •Ο Μελετητής•Ο Εργολήπτης•Ο Project Manager (∆υνητικό)•O Construction Manager (∆υνητικό)-3- 2.1.3.Για εργαλεία µε τα οποία προχωρεί η υλοποίηση των έργων («κοινώς αποδεκτοί Κανόνες») είναι τα εξής:•Οι Νόµοι, τα Π.∆. και οι Υπ. Αποφάσεις•Οι Κανονισµοί (Codes)•Τα Πρότυπα (Standards)•Οι Τεχν. Προδιαγραφές (Technical Specifications)•Τα Τιµολόγια•Τα Εργαστήρια ∆οκιµών2.1.4.Το όλο σύστηµα παραγωγής ελέγχεται εξωτερικώς από:•Τη ∆ιαχειριστική Αρχή•Το ∆ηµοσιονοµικό Έλεγχο (Κράτους – Ε.Ε.)•Τον Εξωτερικό Ποιοτικό Έλεγχο (ΕΣΠΕΛ)2.1.5.Παρατηρήσεις:•Στο διάγραµµα του Σχ. 2 δίνεται η όλη διάρθρωση παραγωγής των ∆ηµόσιων Έργων•Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η υπαιτιότητα τυχόν αστοχίας αστικού ή ποινικού χαρακτήρα θα πρέπει να αναζητηθούν στις παρακάτω δράσεις:•Σύνταξη Μελέτης•Εκτέλεση του έργου•Έλεγχο Μελέτης•Επίβλεψη του έργουµε υπαίτιους•Συντάκτες Μελέτης•Εργολήπτης•Ελεγκτές Μελέτης•Επίβλεψη(∆ευτερευόντως)(∆ευτερευόντως)-4- Σχ. 2∆ιάρθρωση παραγωγής ∆ηµόσιων Έργων -5- Πρέπει να σηµειωθεί ότι κάθε µία ενότητα πιθανών υπαιτίων περιλαµβάνει συνήθως περισσότερα του ενός άτοµα και ειδικότητες και ως εκ τούτου κατά την φάση προσωποποίησης ευθυνών απαιτείται συστηµατική διερεύνηση της δοµής της οµάδας. •Η επίβλεψη και ο έλεγχος της µελέτης γίνονται από την Υπηρεσία•Οι µελετητές, φέρει ο καθένας την ευθύνη για το τµήµα της µελέτης που έχει παράγει (Αρχιτέκτονας, Πολιτ. Μηχ-κός, Η/Μηχανικός)•Ο Γενικός µελετητής (κυρίως σε κτιριακά έργα) ο Αρχιτέκτονας φέρει την ευθύνη συµβατού των επί µέρους µελετών•Ο Επιβλέπων κάθε τοµέα επίβλεψης φέρει την σχετική ευθύνη.Από την συνοπτική παρουσίαση που προηγήθηκε προκύπτει ότι πρόκειται για ένα αυστηρό σύστηµα παραγωγής µε σαφή καταµερισµό αρµοδιοτήτων και ευθυνών που παρά τα όσα µειονεκτήµατα και αδυναµίες παρουσιάζει οδηγεί στην παραγωγή έργων από ανεκτής έως πολύ καλής ποιότητας µε ελάχιστες περιπτώσεις αστοχίας που µπορούν να προκαλέσουν το κοινό αίσθηµα.2.2ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ Ι∆ΙΩΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ2.2.1.Κατηγορίες ιδιωτικών έργων:∆ιακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: •Κτίρια ειδικής χρήσης Ήτοι κτίρια που χτίζονται από επιχειρήσεις για λειτουργική τους χρήση, π.χ. ξενοδοχεία, βιοµηχανοστάσια, τράπεζες κ.λ.π. και•Κτίρια ιδιωτικής στέγης προς εµπορία Ήτοι διαµερίσµατα, γραφεία, καταστήµατα (αντιπαροχή ή αγορά οικοπέδου, ανέγερση κτιρίου, πώληση µε βάση τον περί οριζόντιας ιδιοκτησίας Νόµο).Η δοµή του σχήµατος παραγωγής και λειτουργίας της πρώτης κατηγορίας είναι αντίστοιχη µε τα δηµόσια έργα (Σχ. 3) και δεν θα µας απασχολήσει άλλο εδώ, δοθέντος ότι σχολιάσθηκε λεπτοµερώς πιο πάνω µε την ευκαιρία παρουσίασης των δηµοσίων έργων. Θα ασχοληθούµε όµως µε την 2η κατηγορία (εµπορίου στέγης) που καλύπτει στην Ελλάδα το συντριπτικό ποσοστό παραγωγής οικοδοµών (άνω του 75%).-6- Σχ. 3 ∆ιάγραµµα παραγωγής Ιδιωτικού Έργου -7- 2.2.2. ∆οµή και λειτουργία της 2ης κατηγορίας: •Στην κατηγορία αυτή των κατασκευών ο επιχειρηµατίας παίζει συγχρόνως τον ρόλο: -Του υπεύθυνου διοίκησης του Έργου•Του κυρίου του έργου Του εργολήπτηΣτην Ελληνική Νοµοθεσία δεν υφίσταται θεσµικό πλαίσιο που να καθορίζει συγκεκριµένα προσόντα για τον παραπάνω σύνθετο ρόλο.•Ο επιχειρηµατίας προσλαµβάνει ένα Μελετητικό Γραφείο το οποίο αναλαµβάνει: -Την επίβλεψη του έργου•Τη σύνταξη της µελέτης Την κατά νόµο ευθύνη Μελέτης – ΕπίβλεψηςΜοναδικό σηµείο ελέγχου του όλου κυκλώµατος παραγωγής είναι το Πολεοδοµικό Γραφείο (Σχ. 4), το οποίο τυπικά ελέγχει τη νοµιµότητα της κατασκευής.-8- Σχ. 4 ∆ιάγραµµα παραγωγής στέγης προς εµπορία-9-Έλεγχος Κατά Νόµο • Γραφείο Πολεοδοµίας• Κατά Νόµο Επίβλεψη• Κατά Νόµο ΜελέτηΤεχνικό Γραφείο• ∆ιευθύνουσα Υπηρεσία• Προϊσταµένη Αρχή• Κύριος του έργουΕπιχειρηµατίας• ΚατασκευήΕπιχειρηµατίας 2.2.3.Παρατηρήσεις•Λόγω του υψηλού βαθµού οικονοµικής εξάρτησης του «Μηχανικού» από τον Επιχειρηµατία – εργολάβο και του υψηλού ενδιαφέροντος του Επιχειρηµατία για χαµηλό κόστος, η ποιότητα του έργου έχει υπονοµευθεί από την αρχή.•Βασικά σηµεία που διασφαλίζουν ως ένα βαθµό την ποιότητα και περιορίζουν τις αστοχίες είναι: -Το ενδιαφέρον των αγοραστών για ποιότητα και•Η ισχύουσα αυστηρή Νοµοθεσία (Κατασταλτικό σύστηµα) Ο ελεύθερος ανταγωνισµός της αγοράςΟ «Μηχανικός» είτε ως Μελετητής είτε ως Επιβλέπων ενώ τύποις αναφέρεται στο Γραφείο Πολεοδοµίας, στην ουσία αποτελεί υπάλληλο του Επιχειρηµατία, το έργο του οποίου καλείται από την Πολιτεία να ελέγχει•Ο έλεγχος της Πολεοδοµίας σε επίπεδο µελετών κατά την έκδοση της Αδείας περιορίζεται στον έλεγχο τήρησης του Γ.Ο.Κ. και στην ορθή διάταξη του φέροντος οργανισµού (Θεώρηση – Reviewing), στο επίπεδο δε της κατασκευής παρεµβαίνει όταν υπάρξει καταγγελία ή ατύχηµα.•Η επίβλεψη και ο έλεγχος της εκτέλεσης επαφίεται στον νόµω υπεύθυνο «Επιβλέποντα Μηχανικό» µε την απειλή κατασταλτικών µέτρων κατ΄ αυτού εξοντωτικού χαρακτήρα•Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η υπαιτιότητα τυχόν αστοχιών αστικού ή ποινικού χαρακτήρα θα πρέπει να αναζητηθούν τυπικώς στις παρακάτω δράσεις: •Σύνταξη Μελέτης•Εκτέλεση του έργου•Έλεγχο Μελέτης•Επίβλεψη του έργουµε υπαίτιους•Συντάκτες Μελέτης•Επιχειρηµατίας•Ελεγκτές Μελέτης•Επιβλέπων(Γρ. Πολεοδοµίας)(∆ευτερευόντως)(∆ευτερευόντως)-10- Στην ουσία όµως πρέπει να αναζητηθούν στο σύστηµα παραγωγής της ιδιωτικής στέγης. Σηµειώνεται ότι το πρόγραµµα ιδιωτικών επενδύσεων στην οικοδοµή είναι πολλαπλάσιο αυτού των δηµοσίων έργων (το 75% περίπου του συνόλου).3.ΤΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΟΥ ΙΣΧΥΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ∆Α3.1ΒΑΣΙΚΑ ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩ∆ΙΚΑΤο Βασικό Νοµοθετικό πλαίσιο Ποινικού και Αστικού ∆ικαίου που ισχύει στην Ελλάδα για τα έργα είναι το εξής: (α)Ποινικός Κώδικας •Αρθρ. 286 Π.Κ. Παραβίαση των κανόνων της οικοδοµικής «1. Όποιος κατά την εκπόνηση µελέτης ή τη διεύθυνση ή την εκτέλεση οικονοµικού ή άλλου ανάλογου έργου ή µιας κατεδάφισης, µε πρόθεση ή από αµέλεια ενεργεί παρά τους κοινώς αναγνωρισµένους τεχνικούς κανόνες και έτσι προξενεί κίνδυνο για τη ζωή ή την υγεία ανθρώπου, τιµωρείται µε φυλάκιση µέχρι δύο (2) ετών». «2. Η παραγραφή της άνω πράξεις αρχίζει από την ήµέρα της επέλευσης του αποτελέσµατος της παραβίασης» (Σ.Σ. Το άρθρο τίθεται όπως αντικατεστάθη µε το Αρθ-20 του Ν-2331/95, (ΦΕΚ173/Α/95)•Αρθρ. 434 Π.Κ. Παραβίαση οικοδοµικών διατάξεων «Με κράτηση ή µε πρόστιµο, αν άλλη διάταξη δεν επιβάλλει βαρύτερη ποινή, τιµωρείται όποιος: (α) Παραβαίνει τις διατάξεις που εκδίδει η αρµόδια αρχή, και ιδίως η αστυνοµική, για την ασφάλεια ή την υγιεινή των οικοδοµών ή γενικά για τη ρύθµιση της τάξης κατά την οικοδόµηση ή την αποτροπή των κινδύνων που µπορούν να προκύψουν από αυτή (β) κατά την οικοδόµηση γίνεται υπαίτιος οποιασδήποτε αµέλειας, από την οποία µπορεί να προκύψει βλάβη σε άνθρωπο ή σε ξένο πράγµα. (γ) γίνεται υπαίτιος µιας από τις πράξεις που αναφέρονται στα στοιχεία (α) και (β) κατά την εκτέλεση κάποιου άλλου ανάλογου έργου ή κατεδάφισης.»-11- (β)Αστικός Κώδικας •Αρθρ. 688 Α.Κ. Επουσιώδη ελαττώµατα του έργου•Αρθρ. 689 Α.Κ Ουσιώδη ελαττώµατα του έργου•Αρθρ. 690 Α.Κ. Ελλείψεις από υπαιτιότητα•Αρθρ. 698 Α.Κ. Ποιός φέρει τον κίνδυνο του έργου3.2ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ∆ΙΚΑΙΟΥ •Από τα δύο παραπάνω άρθρα του Π.Κ., το 286 αναφέρεται αποκλειστικά σε κίνδυνο ζωής από παραβίαση κανόνων της οικοδοµικής, ενώ το 434 για κίνδυνο σε ζωή και αγαθά από παράβαση οικοδοµικών διατάξεων. Θα µείνουµε στο σχολιασµό του Αρθρ. 286 του Π..Κ. που είναι και το σοβαρότερο.•Κατά τον Νόµο, υποκείµενο της παράβασης είναι: -ο διευθύνων οικοδοµικό ή άλλο συναφές έργο•ο µελετητής ο εκτελών το έργο.Όµως, όπως έχει εξελιχθεί η παραγωγή των έργων δεν υπάρχει µονοσήµαντη αντιστοιχία µεταξύ των τριών παραπάνω υποκειµένων µε τις πολυπρόσωπες οµάδες που συνεργάζονται στην παραγωγή του έργου. Έτσι στον ∆ικαστή εναπόκειται να προσδιορίσει από το σύνολο των εµπλεκοµένων όπως αυτοί σκιαγραφήθηκαν στο προηγούµενο κεφάλαιο τον ή τους πραγµατικά υπαίτιους Βασικά εργαλεία για την προσωποποίηση της κατηγορίας είναι: (α) Μία σειρά Νόµων και Π.∆. που καθορίζουν τις αρµοδιότητες ενός εκάστου στο έργο. Τα ∆ιατάγµατα αυτά είναι: -Ν.∆. 17/7-16/8/1923 (Αρθρ. 53-55) και το εκτελεστικό αυτού Β.∆. 15/12/2321/01/24 που περιγράφει την υπηρεσία επίβλεψης - εποπτείας τεχνικών έργων για την κατασκευή των οποίων απαιτείται Άδεια Πολεοδοµίας (Άδεια Αρχής). Πρόκειται κυρίως για οικοδοµικά έργα που χτίζονται εντός ή εκτός Σχεδίου Πόλεως.-Π.∆. 696/1974 εκτελεστικό επίσης του Ν.∆. 17/7-16/8/1923 (Αρθρ. 59) που στα πλαίσιαπροσδιορισµούτηςελάχιστηςαµοιβήςµελέτης–επίβλεψηςπροδιαγράφει τις υπηρεσίες µελέτης – επίβλεψης των Πάσης φύσεως έργων. -12- -Ν.∆. 1956/83 και Π.∆. 1073/81 που προδιαγράφει τα µέτρα ασφάλειας και υγιεινής στην οικοδοµή και τους καθ΄ ύλην αρµόδιους.-Ν.∆. 1418/84 και το εκτελεστικό αυτού Π.∆. 609/85 που προδιαγράφει τον τρόπο εκτέλεσης των ∆ηµόσιων Έργων και τους καθ΄ ύλην αρµόδιους.-Π.∆. 305/1996 σχετικά µε τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στις οικοδοµές κατ΄ εφαρµογή σχετικής Κοινοτικής Οδηγίας.(β) Τα Συµβατικά στοιχεία που καθορίζουν αρµοδιότητες και υποχρεώσεις, συµβατές, βέβαια, πάντα µε το Νόµο. (γ) Τα πραγµατικά περιστατικά, όπως προκύπτουν από τις µαρτυρικές καταθέσεις. Σηµειώνεται ότι οι αρµοδιότητες ειδικά «της επίβλεψης» στα διαδοχικά διατάγµατα των τελευταίων 85 χρόνων δεν ταυτίζονται µεταξύ τους, κατά πρόσφατη δε Γνωµάτευση του καθηγητή του Παν/µίου Αθηνών κ. Χρ. Μυλωνόπουλου, για το ΤΕΕ (23-6/2009), η προσωποποίηση των ευθυνών θα πρέπει να γίνεται µε βάση το συµβατικό αντικείµενο επίβλεψης που ο επιβλέπων έχει αναλάβει. ∆ηλαδή, «Γενικό τεκµήριο υπαιτιότητας υπερτείνον τα εκ του Νόµου ή συµβατικώς αναληφθέντα καθήκοντα επιµέλειάς του δεν καθιερώνεται». •ΚατάτοΝόµο,ηυπαιτιότητασυνίσταταιστηνπαράβασητωνκοινώςαναγνωρισµένων τεχνικών κανόνων. Στέρεα βάση για τους Κανόνες αυτούς αποτελούν κυρίως: -Οι Κανονισµοί (Codes of practice)-Τα Πρότυπα (Standards)-Οι Τεχνικές Προδιαγραφές (Technical Specifications)-Τα Τιµολόγια-Τα Αποτελέσµατα εργαστηριακών δοκιµών-Ο Φάκελος της Τεχνικής Μελέτης•Οι Νόµοι, τα Π.∆. και οι Υπ. ΑποφάσειςΤα λοιπά συµβατικά στοιχεία του έργου.Η διακινδύνευση της ζωής ή της υγείας ατόµων, δηλαδή το αδίκηµα πρέπει να είναι συγκεκριµένο και αντικειµενικώς προσδιορίσιµο. ∆ηλαδή, είτε πρέπει να συνδέεται µε τραυµατισµό ή θανατηφόρο ατύχηµα ή αντικειµενικώς να αποδεικνύεται η διακινδύνευση (π.χ. ρήγµα στην άνω επιφάνεια προβόλου από Ο/Σ στην σύνδεσή του µε την δοκό όψης)•Ο Νόµος όπως είναι διατυπωµένος παρέχει τη δυνατότητα στον ∆ικαστή να χαρακτηρίσει το αδίκηµα ως προϊόν αµέλειας ή πρόθεσης. Η τρέχουσα πρακτική των -13- Ελληνικών ∆ικαστηρίων, στον συντριπτικό αριθµό των περιπτώσεων, ήταν να χαρακτηρίζουν το αδίκηµα προϊόν αµέλειας. Εν τούτοις, µετά το σεισµό του 1999 της Πάρνηθας ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου µε εγκύκλιό του, επέστησε την προσοχή στα δικαστήρια της Χώρας ότι οι βλάβες από σεισµό θα έπρεπε να διερευνηθούν ως προϊόντα πιθανής πρόθεσης, δηλαδή να διερευνηθούν οι διάφορες υποθέσεις αστοχιών που παρουσιάσθηκαν για ενδεχόµενο δόλο. Αυτό είχε ως συνέπεια την προδικαστική ταλαιπωρία µεγάλου αριθµού Συναδέλφων Μηχανικών, ευτυχώς όµως κατά την ακροαµατική διαδικασία αυτή η εκδοχή δεν έγινε αποδεκτή από τα ∆ικαστήρια. Είναι αντιληπτό ότι η ένταξη σε αµέλεια ή σε πρόθεση έχει τεράστια σηµασία για τον υπεύθυνο καθ΄ όσον τις πιο πολλές φορές η παράβαση του αρθρ.286 του Π.Κ. είναι συνδεδεµένη µε σωµατική βλάβη ή θάνατο. Έτσι στη µία περίπτωση το αδίκηµα χαρακτηρίζεται ως πληµµέληµα, ενώ στην άλλη ως κακούργηµα µε ό,τι αυτό συνεπάγεται για το ύψος της ποινής. •Τέλος, σύµφωνα µε πρόσφατη τροποποίηση του άρθρου 286 του Π.Κ. (ΦΕΚ – 173/Α25) η παραγραφή της πράξεως αρχίζει από την ηµέρα της επέλευσης του αποτελέσµατος. Η τροποποίηση αυτή έγινε για να αποκλείσει εσαεί την παραγραφή παραβάσεων του Αντισεισµικού Κανονισµού και αποτελεί παγκόσµια πρωτοτυπία, γιατί στην ουσία ακυρώνει την παραγραφή. Όπως λένε οι Μηχανικοί στην Ελλάδα, παγκοσµίως µόνο τα εγκλήµατα πολέµου και οι παραβάσεις των Μηχανικών δεν παραγράφονται.•Από όσα εκτέθηκαν παραπάνω προκύπτουν τα εξής συµπεράσµατα σε ότι αφορά την ποινική πτυχή της υπαιτιότητας και των ευθυνών: (α) Οι διαδοχικοί Νόµοι, Π.∆. και Υπουργικές Αποφάσεις, δηµιουργούν ένα πλέγµα αλληλοεµπλεκοµένων αρµοδιοτήτων µε αποτέλεσµα το δικαστήριο να παραπέµπει για κάθε συγκεκριµένο αδίκηµα ένα µεγάλο αριθµό εµπλεκοµένων στελεχών του έργου και να αφήνει τον εντοπισµό των ενόχων στην ακροαµατική διαδικασία (β) Για τον προσδιορισµό της υπαιτιότητας στην παράβαση των κοινώς αναγνωρισµένων τεχνικών κανόνων είναι απαραίτητη η σύνταξη Πραγµατογνωµοσύνης, η οποία πρέπει να επεκτείνεται σε όλες τις πιθανές πηγές ήτοι: -Στη µελέτη-Στην κατασκευή-Στην επίβλεψη-Στα υλικά κατασκευής-Στο έδαφος θεµελίωσης -14- -Στο µέγεθος του εξωτερικού αιτίου που ενδεχοµένως προκάλεσε τη βλάβη σε σχέση µε τις προβλέψεις του Κανονισµού (π.χ. άνεµος, σεισµός)-Στη χρήση του έργου µετά το πέρας της κατασκευής.(γ) Το άρθρο 286 του Π.Κ. πρέπει να τροποποιηθεί ως προς την πρόθεση και την παραγραφή, ώστε να εναρµονισθεί µε τα λοιπά άρθρα του ποινικού κώδικα που αναφέρονται σε επαγγελµατική αµέλεια, αλλά και µε τους αντίστοιχους Κώδικες των άλλων χωρών της Ε.Ε. 3.3ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΑΣΤΙΚΟΥ ∆ΙΚΑΙΟΥ •Τις περισσότερες φορές η αστική ευθύνη αποτελεί συνακόλουθο της διαπιστοθείσας ποινικής ευθύνης•Η αστική ευθύνη έναντι του Εργοδότη προϋποθέτει ύπαρξη σύµβασης και αφορά σε κάθε συµβασιούχο: -Επιβλέποντα•Μελετητή Εργολάβο κατασκευήςΟ συµβασιούχος φέρει την ευθύνη έναντι παντός κινδύνου του έργου µέχρι την παράδοσή του•Η παραγραφή αξιώσεων του εργοδότη για ελλείψεις σε οικοδοµήµατα ενεργοποιείται σε 10 χρόνια από την παραλαβή•Με την µορφή που έχει σήµερα το άρθρο 286 του Π.Κ., η παραγραφή ενδεχοµένως µετατίθεται 10 χρόνια από την εκδήλωση του ελαττώµατος, δηλαδή στο διηνεκές.•Κατά τα τελευταία χρόνια οι πύκνωση των προσφυγών στα δικαστήρια µε υπέρογκες απαιτήσεις για ελαττώµατα στα έργα οδήγησαν µηχανικούς και εργολάβους στην προαιρετική ιδιωτική ασφάλιση του έργου και της µελέτης – επίβλεψης έναντι επαγγελµατικής αµέλειας (professional negligence). Στην Ελλάδα ήδη από του 2003 (Ν. – 3212/03) υφίσταται σχετική Νοµοθεσία για την υποχρεωτική ασφάλιση µελετών και ιδιωτικών έργων που όµως δεν έχει ενεργοποιηθεί ακόµη, λόγω µη εκδόσεως των σχετικών εκτελεστικών Π.∆.-15- 4.ΠΡΟΛΗΨΗ Vs ΚΑΤΑΣΤΟΛΗΣ4.1.ΓΕΝΙΚΑ•Είναι αυτονόητο ότι οι διατάξεις του Ποινικού Κώδικα, οι σχετικές µε τη δόµηση αποτελούν κατασταλτικό µηχανισµό της συντεταγµένης Πολιτείας για την προστασία του συνόλου. Επίσης οι αντίστοιχες αστικού χαρακτήρα διατάξεις έχουν ως στόχο την αντιµετώπιση ελαττωµάτων και ελλείψεων που έχουν ήδη εκδηλωθεί. Πράγµατι εάν συγκριθεί ο Κώδικας του Χαµουραµπί µε το άρθρο 286 του Π.Κ. και τα συνακόλουθα άρθρα για σωµατικές βλάβες και φόνο, εάν εξαιρέσουµε το ύψος των ποινών, ελάχιστα διαφέρουν µεταξύ τους.•Στις σύγχρονες όµως Κοινωνίες αυτό που τις διαφοροποιεί από τις αρχέγονες είναι η συγκρότηση ενός ολόκληρου µηχανισµού πρόληψης και αποτροπής της αστοχίας. Ο µηχανισµός αυτός περιλαµβάνει σειρά εσωτερικών και εξωτερικών ελέγχων, δηλαδή ένα σύστηµα διασφάλισης ποιότητας που ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο αστοχίας και συνεπώς τις συνακόλουθες ποινικές και αστικές ευθύνες.4.2. •∆ΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ Ι∆ΙΩΤΙΚΑ ΕΙ∆ΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ Στα έργα αυτά στην Ελλάδα το Σύστηµα διασφάλισης ποιότητας είναι ενσωµατωµένο στο θεσµικό πλαίσιο που τα διέπει και το οποίο απαρτίζεται από: -Τα Πρότυπα-Τις Τεχνικές Προδιαγραφές-Τα Τιµολόγια•Τα Ν.∆., τα Π.∆. τις Υπ. ΑποφάσειςΤις Ειδικές συγγραφές υποχρεώσεωνΤα βασικά στοιχεία µε τα οποία επιχειρείται η διασφάλιση ποιότητας είναι τα εξής: (α) Ανθρώπινο ∆υναµικό √Στελέχη που απαρτίζουν τις υπηρεσίες: Επιλέγονται µε βάση σαφώς καθορισµένα τυπικά προσόντα.√Μελετητικά Γραφεία: Επιλέγονται µε βάση την ειδικότητά τους (Κατηγορία) και το επίπεδό τους (Τάξη)√Εργοληπτικές Εταιρείες: Είναι όπως και τα µελετητικά γραφεία καταχωρισµένες σε Κατηγορίες και Τάξεις-16- (β) Μελέτες Έργων √Συντάσσονται µε βάση: -Τις εν ισχύϊ Τεχνικές Προδιαγραφές Μελετών-Τους εν ισχύϊ Κανονισµούς-Τις Ειδικές Συγγραφές υποχρεώσεων Μελετών√Έλεγχος µελετών: -Ελέγχονται από µηχανικούς της ∆ιευθύνουσας Υπηρεσίας ή από εξωτερικούς ελεγκτές (Checkers)-Θεωρούνται από τον Προϊστάµενο της ∆ιευθύνουσας Υπηρεσίας (Review)(γ) Κατασκευές √Εκτελούνται µε βάση: -Τον φάκελο της Τεχνικής Μελέτης-Τα Τεχνικά Πρότυπα-Τις Τεχνικές Προδιαγραφές-Τα Τιµολόγια του Έργου-Την Ειδική Συγγραφή Υποχρεώσεων-Την Επιτόπου επίβλεψη√Οι έλεγχοι ποιότητας της κατασκευής περιλαµβάνουν: -Πρωτόκολλα παραλαβής αφανών εργασιών-Πρωτόκολλα ζυγίσεως οπλισµών των µεταλλικών κατασκευών-Πρωτόκολλα χαρακτηρισµού εδαφών-Αποτελέσµατα εργαστηριακών δοκιµώνΚάθε ένα από τα παραπάνω στοιχεία φέρει τρεις υπογραφές: -του συντάξαντος-του ελέγξαντος-του θεωρήσαντος(δ) Στο ανωτέρω περιγραφέν σύστηµα σε παρά πολλές ιδιωτικές ή κρατικές ανώνυµες εταιρείες, και από το 2009 και εφεξής, και σε όλες τις ∆ηµόσιες Υπηρεσίες ενσωµατώνεται και σύστηµα ∆ιασφάλισης Ποιότητας κατά ISO 9001. Συνεπώς, το παραπάνω σύστηµα περιορίζει στο ελάχιστο τις περιπτώσεις που φθάνουν στο ακροατήριο για ποινικού χαρακτήρα παραβάσεις για τα έργα αυτά.-17- 4.3. •ΚΤΙΡΙΑ Ι∆ΙΩΤΙΚΗΣ ΣΤΕΓΗΣ ΠΡΟΣ ΕΜΠΟΡΙΑ Όπως ήδη αναφέρθηκε πιο πάνω καλύπτουν περίπου το 75% της συνολικής δραστηριότητας παραγωγής έργων. Συνεπώς, η διασφάλιση ποιότητας σ΄ αυτά είναι ζωτικής σηµασίας για το Κοινωνικό σύνολο.•Η έλλειψη σαφούς θεσµικού πλαισίου: -στη διαδικασία παραγωγής τους-στη διασφάλιση της ποιότητάς τους, και-στον καταµερισµό αρµοδιοτήτων και συνεπώς ευθυνών.καθιστά όχι σπάνια την εκδήλωση αστοχιών που επισύρουν ποινικές και αστικές ευθύνες. •Η άσκηση µόνο τυπικού ελέγχου από την Αρχή Έκδοσης Αδειών και η µεταφορά όλης της ευθύνης στον Μελετητή και Επιβλέποντα Μηχανικό, που στην ουσία βρίσκεται σε σχέση εξαρτηµένης εργασίας µε τον επιχειρηµατία – εργολάβο, παραπέµπει σε αρχέγονες καταστάσεις, όπου η Πολιτεία περιορίζονταν µόνο σε µέσα καταστολής. Στον Ν. 2831/2000 προβλέπονταν η έκδοση Προεδρικών διαταγµάτων για τις αρµοδιότητες, τις υποχρεώσεις και ευθύνες των παραγόντων που µετέχουν στην παραγωγή των ιδιωτικών οικοδοµικών έργων τα οποία όµως ουδέποτε εξεδόθησαν.5.ΕΥΘΥΝΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΣΕΙΣΜΟΟι σεισµοί της δεκαετίας του ΄90 που σάρωσαν τον ελληνικό χώρο, µε τις καταρρεύσεις τις εκτεταµένες βλάβες, τους νεκρούς και τραυµατίες και το κοινωνικό πρόβληµα µε την περίθαλψη των αστέγων, µε κατάλληλο αποπροσανατολισµό της κοινής γνώµης, δηµιούργησαν πολύ βαρύ κλίµα για όλους όσοι εµπλέκονταν στην παραγωγή του τεχνικού έργου, παρ΄ όλον που η στατιστική επεξεργασία των στοιχείων δείχνει ότι η Ελλάδα παρά την υψηλή σεισµικότητά της βρίσκεται διεθνώς στο χαµηλότερο επίπεδο επιπτώσεων από το σεισµό. Η ευρύτατα, σκοπίµως καλλιεργηθείσα, αντίληψη στον κόσµο είναι ότι οι καταρρεύσεις και οι αστοχίες οφείλονται αποκλειστικώς και µόνο σε κακοτεχνίες, εξυπονοώντας ότι κάθε κατασκευή κτισµένη σύµφωνα µε τους Κανονισµούς του χρόνου δόµησής της, χωρίς αµφιβολία, θα µπορούσε να φέρει χωρίς βλάβες την καταπόνηση από το συγκεκριµένο σεισµό, αλλά και από κάθε άλλο σεισµό οποιασδήποτε έντασης. Έτσι η Πολιτεία επιχείρησε να εντάξει τους ασχολούµενους µε την παραγωγή του τεχνικού έργου σε ειδική κατηγορία πολιτών όπου, σε αντίθεση µε όλους τους άλλους επιστηµονικούς κλάδους, µόνο αυτοί, εκ προοιµίου για κάθε παράλειψη, αµέλεια ή θεοµηνία όπως ο σεισµός θεωρούνταν υπεύθυνοι ενδεχόµενου δόλου και ως εκ τούτου, οι τυχόν τραυµατισµοί ή θάνατοι -18- εντάσσονται σε κακουργηµατικές πράξεις µε ό,τι αυτό µπορεί να συνεπάγεται στο ύψος της ποινής. Μέσα σε αυτό το πνεύµα έγινε αφ΄ ενός η τροποποίηση του άρθρου 286 του Π.Κ. για την οποία έγινε λόγος παραπάνω και εκδόθηκε η σχετική εγκύκλιος του εισαγγελέως του Αρείου Πάγου «περί πιθανολογούµενου δόλου» κατά την παράβαση διατάξεων της οικοδοµικής. Είναι προφανές, ότι η Πολιτεία µε τις παραπάνω κινήσεις προχώρησε εµµέσως στον χαρακτηρισµό των οικοδοµικών παραβάσεων ως «ιδιωνύµου αδικήµατος» στην ενεργοποίησητου οποίου, ως γνωστόν, προσφεύγει κάθε φορά που δεν µπορεί από δική της αδυναµία να αντιµετωπίσει το πρόβληµα που βρίσκεται στην µη ύπαρξη θεσµικού πλαισίου «παραγωγής ιδιωτικής στέγης προς εµπορία» και ως εκ τούτου προσπαθεί να εκτρέψει την κοινωνική απόγνωση από τις συνέπειες του σεισµού σε µικρές οµάδες πολιτών, τους Μηχανικούς και τους Εργολάβους. Η Πολιτεία µε την αδυναµία της να καθιερώσει τους απαραίτητους µηχανισµούς πρόληψης στα ιδιωτικά έργα που έχει κάθε σύγχρονο κράτος δικαίου, τους υποκαθιστά µε Νόµους Καταστολής που παραπέµπουν στον Κώδικα του Χαµουραµπί 4,5 χιλιάδες χρόνια πίσω.6.ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΥΠΑΙΤΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΥΘΥΝΩΝ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ Ε.Ε.6.1ΓενικάΠαρ΄ όλον ότι στην ηµερίδα περιλαµβάνεται ειδική αναφορά στα συµβαίνοντα στις άλλες χώρες της Ε.Ε. κρίθηκε σκόπιµο για την ολοκληρωµένη εικόνα της παρούσας εισήγησης να γίνει και εδώ µια συνοπτική αναφορά: 6.2Βέλγιο•Κατά τον Νόµο ο κύριος του έργου θεωρείται άσχετος µε την τέχνη του δοµείν.•Ο Αρχιτέκτονας είναι υπεύθυνος για του σχεδιασµό του Έργου. Όλα τα σχέδια πρέπει να φέρουν την υπογραφή του.•Ο Εργολάβος είναι υπεύθυνος για την επιτελεστικότητα του έργου (Ποιότητα λειτουργία)•Τα αδικήµατα περί το έργο παραγράφονται εντός 10ετίας•Προκειµένου να καταστεί δυνατή η ασφάλιση του έργου είναι απαραίτητη η εµπλοκή σ΄ αυτό γραφείου ελέγχου της µελέτης και της κατασκευής.-19- 6.3Γαλλία•Στη Γαλλία υπεύθυνος για βλάβες ή ατέλειες στο έργο είναι µόνο ο Εργολάβος•Αυτός, εάν τα αίτια βλάβης βρίσκονται στην µελέτη, µπορεί να στραφεί δικαστικώς κατά του αρχιτέκτονα ή του πολιτικού µηχανικού.•Η παραγραφή γίνεται εντός δεκαετίας•Η ασφάλιση είναι υποχρεωτική6.4Γερµανία•Ευθύνες για αστοχίες στην κατασκευή ρυθµίζονται από το δίκαιο που ισχύει γενικώς•Αστοχίες µπορούν να προκύψουν σε επίπεδο µελέτης, κατασκευής, επίβλεψης•Η παραγραφή ενεργοποιείται 5 χρόνια από την παραλαβή του έργου•Σε ορισµένες οµοσπονδιακές δηµοκρατίες απαιτείται επαγγελµατική ασφάλιση για τους Νόµω υπεύθυνους για την έκδοση της οικοδοµικής άδειας•Για τις στατικές µελέτες υφίσταται σώµα ανεξάρτητων ελεγκτών – µηχανικών (Prufingenieure für Baustatik)6.5Ισπανία•Η αστοχία από µόνη της τεκµηριώνει αντικειµενικώς την επαγγελµατική αµέλεια•Η παραγραφή ενεργοποιείται σε 10 χρόνια από την παραλαβή του έργου•Η υπαιτιότητα βαρύνει τον Επιστηµονικό ∆ιευθυντή του Έργου. Ο Νόµος αποδίδει την ευθύνη µάλλον στον Εργολάβο και λιγότερο στα όργανά του6.6Ηνωµένο Βασίλειο•Η υπαιτιότητα θεωρείται ότι οφείλεται σε επαγγελµατική αµέλεια•Απαιτήσεις µπορούν να εγερθούν για θέµατα µελέτης, εκτέλεσης, ή λειτουργίας•Οι επιβαλλόµενες από την ∆ικαιοσύνη αποζηµιώσεις είναι µε τα χρόνια έντονα αύξουσες και έτσι η ασφάλιση έχει γίνει αναπόφευκτη•Η παραγραφή ενεργοποιείται σε 6 χρόνια από την παραλαβή του έργου•Η σχετική Νοµοθεσία για την επαγγελµατική αµέλεια έχει εξελιχθεί σε ένα πολύ πολύπλοκο σύστηµα, µε αποτέλεσµα την έκδοση αντιφατικών δικαστικών αποφάσεων. Γίνονται προσπάθειες για εξορθολογισµό του πλέγµατος Νόµων.-20- 6.7Γενικές παρατηρήσεις1. Σε όλες τις χώρες της Έ.Ε. η παράβαση κανόνων οικοδοµικής θεωρείται επαγγελµατική αµέλεια. 2. Η παραγραφή επέρχεται σε 5 ÷ 10 χρόνια από την παραλαβή του έργου 3. Υφίστανται µηχανισµοί πρόληψης (εταιρείες Ελέγχου - Prufingenieure für Baustatik) 4. Η Επαγγελµατική ασφάλιση αποτελεί πλέον κοινό τόπο.7.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ1.Το Νοµικό οπλοστάσιο το οποίο διαθέτει η Ελληνική Πολιτεία, τόσο από πλευράς Ποινικού ∆ικαίου, όσο και από πλευράς Αστικού, είναι πλήρες, χωρίς κενά ή περιθώρια διαφυγής2.Η λοιπή Ελληνική Νοµοθεσία που αφορά στην παραγωγή των έργων που συγκεκριµενοποιεί αρµοδιότητες και συνεπώς και ευθύνες, είναι πολύπλοκη, µε αλληλοκαλύψεις και µη µονοσήµαντους ορισµούς, ώστε δύσκολα ο δικαστής να µπορεί να προσδιορίσει τα υποκείµενα της παράβασης µε αποτέλεσµα να «κατηγορούνται» κάθε φορά πολλοί περισσότεροι από τους πράγµατι υπευθύνους. Είναι απαραίτητη η Κωδικοποίηση όλης αυτής της Νοµοθεσίας και συσχετισµός της µε τον Ποινικό και Αστικό Κώδικα.3.Είναι ιδιαίτερα αναγκαία η διαµόρφωση θεσµικού πλαισίου παραγωγής «ιδιωτικής στέγης προς εµπορία» µε καθορισµό αρµοδιοτήτων και ευθυνών των εµπλεκοµένων, ώστε να ενισχυθεί η πρόληψη έναντι της καταστολής.4.Θα πρέπει να γίνει επαναθεώρηση του άρθρου 286 του Π.Κ. και των σχετικών Εγκυκλίων του Αρείου Πάγου ως προς τον χρόνο παραγραφής και τον πιθανολογούµενο δόλο για λόγους ουσιαστικούς, αλλά και προς εναρµόνιση, τόσο µε τον υπόλοιπο Ποινικό Κώδικα της Ελλάδας για την επαγγελµατική αµέλεια, αλλά και των λοιπών χωρών της Ε.Ε.-21-
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.