Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Κυριακή, 05 Απριλίου 2020

Παρουσίαση του εκλιπόντος καθηγητή στο 3ο Συνέδριο της ΙΔΙΠ-ΠΥ με θέμα "Η Συμβολή της Οργάνωσης στην Διαχείριση της Κρίσης" (Αθήνα, Δεκέμβριος 2009)

ΕπιστροφήΛειτουργική Ανάλυση Αντικειμενικός προσδιορισμός χρόνου και κόστους Χάρης Ι. Εφραιμίδης Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Λειτουργική Ανάλυση ερευνά τις παραγωγικές διαδικασίες και δραστηριότητες, οι οποίες συνθέτουν ένα έργο, ως προς τη χρονική διάρκειά τους, με στόχο τον αντικειμενικό υπολογισμό του μεγέθους της αντίστοιχης ωριαίας αποδόσεως, και, με την εφαρμογή καταλλήλων μεθόδων βελτιστοποιήσεως, τη μεγιστοποίηση της παραγωγικής ικανότητας των ομάδων εργασίας με αντίστοιχη ελαχιστοποίηση του κόστους παραγωγής ή τη μεγιστοποίηση της παραγωγικότητας. Πέρα από τους βασικούς αυτούς στόχους, τα χρονικά στοιχεία των παραγωγικών διαδικασιών, τα οποία υπολογίζονται με τις μεθόδους της λειτουργικής αναλύσεως, χρησιμοποιούνται στο χρονικό και οικονομικό προγραμματισμό των κατασκευών, εφ' όσον προϋπόθεση για την επιτυχία του προγραμματισμού είναι η σωστή εκτίμηση των χρονικών διαρκειών και του κόστους των δραστηριοτήτων. Επίσης: Η Λειτουργική Ανάλυση είναι το θεμέλιο του επιστημονικού προσδιορισμού των τιμών της προσφοράς και επομένως της αντικειμενικής επιλογής του Αναδόχου του Έργου. 2. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΧΡΟΝΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Διακρίνονται τρεις μέθοδοι προσδιορισμού της χρονικής διάρκειας μιας εργασίας: Μέτρηση του χρόνου, χρονομέτρηση. Υπολογισμός του χρόνου, Λειτουργική Ανάλυση. Εκτίμηση του χρόνου με βάση ιστορικά στοιχεία. Η μέθοδος που εφαρμόζεται περισσότερο είναι ο "υπολογισμός του χρόνου", ο οποίος βασίζεται στις εξής παραλλαγές: Υπολογισμός με βάση αναλυτικά και λειτουργικά στοιχεία. Τιμές από "πίνακες χρονικών διαρκειών". Τιμές από παρόμοιες εργασιακές διαδικασίες. Τιμές από τα τεχνικά στοιχεία δομικών μηχανών. 2.1. Λειτουργική Ανάλυση. Ο αναλυτικός υπολογισμός της διάρκειας μιας εργασίας βασίζεται στη ανάλυση της εργασίας στις επί μέρους λειτουργικές φάσεις και στον προσδιορισμό της διάρκειας των μερικών φάσεων με παραδεκτούς δείκτες παραγωγής ή με αριθμητικές πράξεις. Για την εκτέλεση μιας δραστηριό-τητας απαιτείται η δαπάνη ενέργειας (χρήματα), την οποία δίνει η ομάδα εργασίας. Η ομάδα εργασίας αποτελείται από ανθρώπους και μηχανήματα. Η απόδοση σε μονάδες έργου της ομάδας εργασίας στη μονάδα του χρόνου, ή το αντίστροφο, δηλαδή ο απαιτούμενος χρόνος για την παραγωγή έργου μιας μονάδας, είναι χαρακτηριστικό μέγεθος της παραγωγικής διαδικασίας και εξαρτάται από τη μέθοδο παραγωγής και τη λειτουργία. Το πηλίκον του αποτελέσματος της παραγωγικής διαδικασίας (απόδοση στη μονάδα του χρόνου) προς την προσδιδομένη ενέργεια (€ στη μονάδα του χρόνου) είναι ο δείκτης παραγωγικότητας ενώ το αντίστροφο είναι το κόστος μονάδος (€/μονάδα παραγωγής). 2Οι μηχανές παραγωγής, οι οποίες επηρεάζουν την απόδοση της ομάδας εργασίας, διακρίνονται σε μηχανές συνεχούς λειτουργίας (π.χ. ταινιόδρομοι, αντλίες νερού, εκσκαφείς με καδοτροχό, μηχανές ολομετώπου διατρήσεως σηράγγων), και σε μηχανές μη συνεχούς ή περιοδικής λειτουργίας (π.χ. εκσκαφείς, φορτωτές, μεταφορικά οχήματα, αποξεστικά οχήματα, αναβατόρια). Στη συνέχεια εξετάζονται οι μηχανές περιοδικής λειτουργίας, όπως είναι τα περισσότερο χρησιμοποιούμενα μηχανήματα στα τεχνικά έργα. Στην περίπτωση της περιοδικής λειτουργίας του μηχανήματος ή της ομάδας εργασίας η λειτουργία χαρακτηρίζεται από μία χρονική περίοδο, η οποία επαναλαμβάνεται με σταθερή ή μεταβλητή τιμή. Η ωριαία απόδοση καθορίζεται από την ποσότητα του υλικού, η οποία διακινείται σε μία περίοδο. Αν V.φ είναι η ποσότητα αυτή (π.χ. m3, m2, m, Mp, τεμάχια) και ts η αντίστοιχη χρονική περίοδος σε min, τότε η ωριαία απόδοση θα είναι:Qh 60.V.φ .ηε ts(m3/h)(1)V = Ονομαστική (γεωμετρική) χωρητικότητα πτύου ή σκάφης, m3. φ = Συντελεστής πληρώσεως πτύου Από πίνακες ανάλογα με το υλικό 0,9 – 1,3). ηε = Συντελεστής εκμεταλλεύσεως ή εργοταξίου. Ο χρόνος κύκλου ts εξαρτάται από το μέγεθος του μηχανήματος, από το υλικό, από τη μέθοδο εργασίας και από την ικανότητα του χειριστή. Για εκσκαφείς και φορτωτές κυμαίνεται μεταξύ 0,5 και 0,8 λεπτά για μικρά και μεγάλα μηχανήματα αντιστοίχως. Στα φορτωτικά μηχανήματα (εκσκαφείς, φορτωτές, ανυψωτικά) ο χρόνος κύκλου προσδιορίζεται με χρονομετρήσεις ή από αξιόπιστους πίνακες. Ο συντελεστής ηε ονομάζεται συντελεστής εκμεταλλεύσεως ή εργοταξίου. Αναφέρεται στις αναπόφευκτες χρονικές απώλειες κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του μηχανήματος. Οι χρονικές απώλειες οφείλονται στον ανθρώπινο παράγοντα, στην προετοιμασία του μηχανήματος για την παραγωγή έργου, στη μορφή λειτουργίας του μηχανήματος (μηχανική, υδραυλική, ημιαυτόματη, αυτόματη), στη λειτουργικότητα (αξιοπιστία μηχανήματος) και στις συνθήκες εργασίας. Οι δομικές μηχανές ανήκουν κατά κανόνα στην κατηγορία αυτή. Εφαρμογή. Ο χρόνος κύκλου εκσκαπτικού μηχανήματος με χωρητικότητα πτύου V = 2,5 m3 και συντελεστή πληρώσεως φ=1,1 είναι ts = 1,1 min. To μηχάνημα έχει κατά μέσο όρο 10 min μη παραγωγικό χρόνο κάθε ώρα. Υπολογίζεται η ωριαία απόδοση είναι: Q  h60. 2,5 .1,05 50 .  119,32 1,1 60(m3/h)(2)O προσδιορισμός της αποδόσεως μιας μικτής ομάδας εργασίας ανθρώπων και μηχανών σύμφωνα με τη σχέση (1) δίνει την ποσότητα του παραγομένου έργου στη μονάδα του χρόνου. Η αντίστροφη τιμή της ωριαίας αποδόσεως δίνει το χρόνο που απαιτείται σε ώρες για την παραγωγή μιας μονάδας έργου. Η τιμή αυτή ονομάζεται δείκτης παραγωγής. Είναι q=1/Qh (h/m3). Ο δείκτης παραγωγής στην περίπτωση που εξετάζεται είναι ίσος με 0,00838 h/m3 ή 0,503 min/m3. Αυτό σημαίνει, ότι για την παραγωγή 1 m3 απαιτείται απασχόληση της ομάδας εργασίας ίσης με 0,503 min. H τιμή αυτή δίνει το κόστος μονάδος αν πολλαπλασιαστεί με το κόστος της ομάδας εργασίας στη μονάδα χρόνου. Αν π.χ. το ωριαίο 3κόστος της ομάδας εργασίας είναι Ch = 250 €/h, τότε το κόστος μονάδας είναι: Cμον = Ch . q = (250/60) . 0,503 = 2,1 €/m3 Το ίδιο αποτέλεσμα υπολογίζεται από τη σχέση: Cμον = ωριαίο κόστος / ωριαίας παραγωγής = 250 / 119,32 = 2,1 €/m3 Εφαρμογή. Χρόνος κύκλου εργασίας μεταφορικού οχήματος. Ο χρόνος κύκλου ts (min) είναι η χρονική περίοδος, μέσα στην οποία συμπληρώνεται μία πλήρης παραγωγική φάση του οχήματος. Ανάλογα με τη λειτουργία διακρίνεται σε σταθερό tf και σε μεταβλητό χρόνο tv. Στη γενική περίπτωση είναι: ts = tf + tv (min) α) Σταθερός χρόνος αυτοκινήτου tf. O σταθερός χρόνος tf είναι ίσος προς το άθροισμα των μερικών σταθερών χρόνων. Παραδείγματα σταθερών χρόνων είναι ο κύκλος ενός εκσκαφέα ή φορτωτή, ο χρόνος απορρίψεως του υλικού από ένα χωματουργικό όχημα, οι ελιγμοί ενός οχήματος, η προετοιμασία μιας σκαλωσιάς κ.λ.π. Για τον προσδιορισμό του σταθερού χρόνου χρησιμοποιούνται εμπειρικές τιμές, αρχείο στοιχείων ή αξιόπιστοι πίνακες αποδόσεων. Οι πίνακες αποδόσεων βασίζονται σε εργοταξιακές μετρήσεις. Ο χρόνος φορτώσεως οχήματος tb είναι ίσος με το γινόμενο της σχέσεως της χωρητικότητας της σκάφης του οχήματος προς τη χωρητικότητα του πτύου του φορτωτικού μέσου (εκσκαφέας ή φορτωτής), στρογγυλευμένης προς τον μικρότερο ή μεγαλύτερο ακέραιο αριθμό, επί το χρόνο κύκλου του φορτωτικού μέσου. tb = (Vα / Vφ).tsφ(min)(3) 3Vα = χωρητικότητα σκάφης οχήματος, (m ) Vφ = χωρητικότητα πτύου φορτωτικού μέσου, (m3) tsφ = χρόνος κύκλου φορτωτικού μέσου, (min) To κριτήριο για τη στρογγύλευση της σχέσεως Vα/Vφ προς το μικρότερο ή το μεγαλύτερο ακέραιο αριθμό είναι το ελάχιστο κόστος μονάδος (€/m3), το οποίο υπολογίζεται από τους αντίστοιχους συνδυασμούς. Οι βέλτιστες τιμές του λόγου Vα/Vφ εξαρτώνται από τη σχέση των χρόνων κύκλου αυτοκινήτου προς κύκλο φορτωτικού μέσου. Συνήθως κυμαίνονται μεταξύ 4 και 6. Η ακριβής βέλτιστη τιμή μπορεί να υπολογιστεί από την ελαχιστοποίηση του κόστους της μονάδος παραγωγής. β) Xρόνος φορτώσεως αποξεστικού οχήματος. Στα αποξεστικά οχήματα ο χρόνος φορτώσεως (πληρώσεως) είναι ίσος με το πηλίκο του μήκους αποξέσεως (εκσκαφής - πληρώσεως) προς την ταχύτητα αποξέσεως. Η ταχύτητα εξαρτάται από τις αντιστάσεις χαλαρώσεως του εδάφους, κυλίσεως και κλίσεως (αν υπάρχει), και πληρώσεως. Συνήθως κυμαίνεται μεταξύ 1 και 5 km/h για μικρές και μεγάλες σχέσεις αντιστοίχως. 4tb Είναι:Lb = Μήκος αποξέσεως, (m) Lb Lb (min) vbV.φ (m) b.s.lV = χωρητικότητα σκάφης αποξεστικού οχήματος, (m3). b = πλάτος κοπτήρος σκάφης, (m). s = βάθος αποξέσεως (εκσκαφής), (m). l = συντελεστής επιπλήσματος εδάφους. φ = συντελεστής πληρώσεως. Η ταχύτητα αποξέσεως vb (km/h) υπολογίζεται από τις αντίστοιχες σχέσεις ή από τις χαρακτηριστικές καμπύλες λειτουργίας του μηχανήματος, που δίνει ο κατασκευαστής. Αν η πρόσφυση μεταξύ κινητηρίων τροχών οχήματος και εδάφους είναι μικρή, τότε για την υπερνίκηση των αντιστάσεων αποξέσεως το όχημα ωθείται από ένα ή δύο προωθητές (ταύρους) ή υποστηρίζεται με πρόσθετο κινητήρα στους πίσω τροχούς, με αναβατόριο φορτώσεως ή με σύζευξη δύο αποξεστικών οχημάτων (push pull). γ). Τεχνικά αναπόφευκτος χρόνος αναμονής. Η σχέση, που δίνει τη θεωρητική απόδοση του μηχανήματος ανά ώρα, είναι (σύμφωνα με τη γενική σχέση (1): Qh = 60.V/ts (m3/h) Ο λόγος των αποδόσεων μεταφορικού μέσου Qα προς φορτωτικό μέσο Qφ δίνει τον απαιτούμενο αριθμό οχημάτων για την εξυπηρέτηση του φορτωτού. Ο αριθμός αυτός στρογγυλεύεται προς τον αμέσως μεγαλύτερο ακέραιο, για να δίνεται ο χρόνος αναμονής στα μεταφορικά μέσα και όχι στο φορτωτή. Αντίθετη επιλογή θα επηρέαζε αρνητικά την παραγωγική ικανότητα του συστήματος. Οι αντίστοιχες σχέσεις είναι: Qα  Z     Ζθακ (4)  Qφ  Αν Zθ = Qα/Qφ, τότε Ζ = Ζθ + ΔΖ. Ο τεχνικά αναπόφευκτος χρόνος αναμονής του οχήματος tw υπολογίζεται από τη σχέση: 60.Vα .(Z  €Z)  θ t t sθ w60.V tφ(5)sφtsθ = χρόνος κύκλου μεταφορικού μέσου χωρίς το χρόνο tw. tsθ = tsα - tw. H σχέση (5) δίνει: tw V V Vα  . t  ( Ζ θ  ΔZ )  t sθ  α  . t sφ  ΔΖ  ( α  . t sφ  Ζ θ  t sθ ) Vφ Vφ Vφ sφΜε τις αντικαταστάσεις:tb η σχέση (6) γίνεται:Vφ t sθ Vα  t και Z θ   Vα t sφ Vφ sφtw = ΔZ . tb(min)( 6) 5To αντικειμενικό κριτήριο για τον τελικό καθορισμό του αριθμού των μεταφορικών μέσων είναι το κόστος της μονάδος παραγωγής. δ) Μεταβλητός χρόνος. Ο μεταβλητός χρόνος tv (min) (ή χρόνος κυκλοφορίας) αναφέρεται κυρίως στα μεταφορικά μέσα. Είναι συνάρτηση των τεχνικών χαρακτηριστικών του μηχανήματος και του εδάφους (παράμετροι περιβάλλοντος) και των στοιχείων του δρομολογίου (παράμετροι συστήματος). Αν το δρομολόγιο χωρίζεται σε n τμήματα διαδρομής, τότε ο μεταβλητός χρόνος tv υπολογίζεται από τη σχέση: tvni1tvi 0,06ni1L i v mi(min)(7)Li = μήκος του διαστήματος i, (m) vmi = μέση ταχύτητα οχήματος στο διάστημα i (km/h), όταν η μέγιστη ταχύτητα, που μπορεί να αναπτύξει το όχημα στο διάστημα αυτό είναι vmax,i και ο αντίστοιχος συντελεστής διορθώσεως ταχύτητας είναι ητi. vmi = vmax,i . ητi (km/h) Από τις σχέσεις (3) και (7) υπολογίζεται ο χρόνος κύκλου ts σε λεπτά του μεταφορικού μέσου. nt s  t b  0,06   i 1Li  te  tr v mi(m in )te = Χρόνος απορρίψεως υλικού, (min) tr = Χρόνος ελιγμών, (min) Aπό το χρόνο κύκλου και τον αριθμό των μεταφορικών μέσων υπολογίζεται ο χρόνος εναλλαγής: ta ts Z(m in )O χρόνος εναλλαγής είναι ίσος με το χρόνο φορτώσεως tb. Εφαρμογή To διάγραμμα της εικόνας 9.4 δίνει παραστατικά τους χρόνους λειτουργίας τεσσάρων χωματουργικών οχημάτων Α, Β, Γ και Δ. kmΕικ. 1. Διάγραμμα λειτουργίας τεσσάρων χωματουργικών οχημάτων για πλήρη εκμετάλλευση του φορτωτικού μέσου. Η χωρητικότητα της σκάφης των οχημάτων είναι Vα = 8 m3, του φορτωτού Vφ = 2 m3, χρόνος κύκλου του φορτωτού tsφ = 0,7 min, χρόνος ελιγμών και αποθέσεως tr = 1 min. Οι χρόνοι κινήσεως του οχήματος είναι 4,0 min για τη μετάβαση στο χώρο αποθέσεως και 2,6 min για την επιστροφή στο χώρο φορτώσεως. Υπολογίζεται ο χρόνος φορτώσεως από τη σχέση: 6tb 8  0, 7  2, 8 2m inO θεωρητικός χρόνος κύκλου είναι επομένως: tsθ = 2,8 + 1 + 4 + 2,6 = 10,4 Θεωρητικός αριθμός αυτοκινήτων: Zθ 10,4  3, 71 2,8Z 4minΔΖ  4  3,71  0,29Tεχνικά αναπόφευκτος χρόνος αναμονής: tw = (4-3,71) 2,8 = 0,8 min O πραγματικός χρόνος κύκλου είναι: ts = 10,4 + 0,8 = 11,2 min και Ζ = 11,2/2,8 = 4 οχήματα. ε) Υπολογισμός ταχύτητας χωματουργικών οχημάτων. Η ταχύτητα κινήσεως των χωματουργικών οχημάτων (αυτοκινήτων, αποξεστικών οχημάτων, φορτωτών, προωθητών, σιδηροδρομικών συρμών) είναι συνάρτηση της ισχύος του κινητήρος του μηχανήματος και των αντιστάσεων κινήσεως. Οι αντιστάσεις κινήσεως διακρίνονται σε αντιστά-σεις κυλίσεως Wr και σε αντιστάσεις κλίσεως Ws (kp). Οι αντιστάσεις ανέμου και καμπυλών είναι, για τις ταχύτητες των χωματουργικών οχημάτων, αμελητέες. Οι αντιστάσεις Wr και Ws ανάγονται στη μονάδα βάρους του οχήματος. Οι ανηγμένες αντιστάσεις κυλίσεως και κλίσεως έχουν αντιστοίχως τα σύμβολα wr και ws και εκφράζονται σε kp/Mp. H αντίσταση κυλίσεως Wr (kp) είναι ίση με το γινόμενο του μικτού βάρους του οχήματος B = Βα + Βο (Βα = απόβαρο, Βο = ωφέλιμο φορτίο, Μp) επί την ανηγμένη αντίσταση κυλίσεως wr (kp/Mp). Wr = wr.B (kp) Οι τιμές της ανηγμένης αντιστάσεως wr για διάφορες ποιότητες επιφανείας οδοστρώματος υπολογίζονται από πίνακες (π.χ. Χ. Εφραιμίδη «Δομικές Μηχανές», «Caterpillar Performance Handbook» Typical Rolling Resistance Factors) ή από την εμπειρική σχέση: wr = 20 + 6.s (Kp/Mp), s = διείσδυση των ελαστικών στο έδαφος σε cm. Η αντίσταση κλίσεως Ws (kp) είναι ίση με το μικτό βάρος του οχήματος Β (Μp) επί την ανοιγμένη αντίσταση κλίσεως ws (kp/Mp). H ws είναι ίση με το γινόμενο της εφαπτομένης της γωνίας κλίσεως δ επί 1000. Σύμφωνα με την ανάλυση των δυνάμεων της εικόνας 2, όταν η γωνία δ είναι μικρή και επομένως εφδ  ημδ, είναι: ws = 1000 . εφ(δ) (kp/Mp) Ws = ws . B (kp) Όταν το όχημα κινείται πάνω σε κατήφορο (αρνητική κλίση) και είναι ws>wr, τότε απαιτείται η εξάσκηση δυνάμεως πεδήσεως για να μην αποκτήσει το όχημα υπερβολική ταχύτητα πέρα από τα επιτρεπόμενα όρια. βήμαΒ.ημδ Εικ. 1. Ανάλυση δυνάμεων για τον υπολογισμό της αντιστάσεως κυλίσεως. Ws = W/B ≈ 1000.εφδ (Kp/Mp)δ Β 7Τα μεγάλα χωματουργικά οχήματα των τεχνικών έργων είναι εξοπλισμένα με ειδικά συστήματα επιβραδύνσεως μηχανικής ή υδραυλικής λειτουργίας. Η ταχύτητα κινήσεως πάνω στον κατήφορο υπολογίζεται από τις χαρακτηριστικές καμπύλες επιβραδύνσεως του οχήματος, που δίνει ο κατασκευαστής. Όταν το όχημα δεν διαθέτει σύστημα επιβραδύνσεως, τότε η πέδηση γίνεται με τον κινητήρα. Για το λόγο αυτό η αντίσταση κλίσεως θεωρείται θετική και προστίθεται στην αντίσταση κυλίσεως, όπως και για τον ανήφορο. Η συνολική αντίσταση στην κίνηση του οχήματος είναι σύμφωνα με τα προηγούμενα: W = (Bα + Βο) . (wr + ws) (kp) (8) Για να κινηθεί το όχημα πρέπει η δύναμη P, που μεταφέρει ο κινητήρας του στους κινητηρίους τροχούς να είναι ίση ή μεγαλύτερη της W. Η δύναμη P, την οποία αναπτύσσει ο κινητήρας στους κινητηρίους τροχούς, ονομάζεται δύναμη έλξεως (Rimpull) και έχει ανώτερο όριο τη δύναμη προσφύσεως, δηλαδή το όριο ολισθήσεως. Αν οι ανηγμένες αντιστάσεις wr και ws δίνονται επί της εκατό (π.χ. 30%), τότε πολλαπλασιάζονται επί 1000 για να έχουν στη σχέση (8) τη διάσταση kp/Mp. Eφαρμογή Eίναι Βα + Βο = 20 Μp, wr = 70%, ws = 60%. Υπολογίζεται η απαιτουμένη δύναμη έλξεώς: P = 20.(70+60) = 2600 kp Η μεγίστη ταχύτητα, την οποία μπορεί να αναπτύξει το όχημα για να υπερνικήσει την αντίσταση W, είναι: v max 270. N e . η μ (Β α  Β ο )  ( w r  w s )( km / h )(9)Ne είναι η πραγματική ισχύς του κινητήρα στον άξονά του και ημ ο μηχανικός βαθμός αποδόσεως για την μετάδοση της κινητικής ενέργειας από τον κινητήρα στους κινητηρίους τροχούς (κυμαίνεται για μηχανικά συστήματα μεταδόσεως γύρω στο 90 %, για υδραυλικά 80 %). Η ισχύς του κινητήρα Νe, που δίνουν οι κατασκευαστές, αναφέρεται σε κανονικές συνθήκες λειτουργίας, δηλαδή βαρομετρική πίεση 1,013 bar (760 Torr), θερμοκρασία 20ο C και σχετική υγρασία 60%. Όταν το μηχάνημα εργάζεται κάτω από διαφορετικές συνθήκες, π.χ. λειτουργία σε υψόμετρο ή με μεγαλύτερη θερμοκρασία περιβάλλοντος, τότε ο κινητήρας δίνει στο μηχάνημα μικρότερη ισχύ. Η μείωση είναι ανάλογη με τη βαρομετρική πίεση, τη θερμοκρασία, τη σχετική υγρασία και το μηχανικό βαθμό αποδόσεως. Σχετικά στοιχεία δίνουν οι κατασκευαστές και τα συγγράμματα μηχανών εσωτερικής καύσεως. Στους επιπέδους εκσκαφείς, όπως στους προωθητές και στα αποξεστικά οχήματα στη φάση της εκσκαφής και φορτώσεως, η κλίση του εδάφους βοηθά το μηχάνημα στην υπερνίκηση των λοιπών αντιστάσεων (εκσκαφής, κινήσεως), επομένως αφαιρείται από τις αντιστάσεις αυτές. ς) Μέση ταχύτητα κινήσεως To γινόμενο της ταχύτητας, που υπολογίζεται από τη σχέση (9), ή τις χαρακτηριστικές καμπύλες κινήσεως, επί το συντελεστή ταχύτητας ητ δίνει τη μέση ταχύτητα του οχήματος vm. Είναι: vm = vmax.ητ 8Ο συντελεστής ητ εξαρτάται από την κατάσταση της επιφανείας κυλίσεως, από τις συνθήκες κυκλοφορίας, από την ικανότητα επιταχύνσεως του οχήματος, από τη σχέση ισχύος κινητήρος προς μικτό βάρος οχήματος, από το μήκος της διαδρομής και από την ικανότητα του χειριστού. ζ) Δύναμη προσφύσεως Η δύναμη έλξεως, που μπορεί να αναπτύξει το μηχάνημα (όχημα ή προωθητής), εξαρτάται από τον συντελεστή προσφύσεως p μεταξύ κινητηρίων ελαστικών τροχών ή ερπυστριών και εδάφους. Η αντίστοιχη δύναμη προσφύσεως υπολογίζεται από τη σχέση: R = BA.p (kp) BA είναι το τμήμα του βάρους του οχήματος, το οποίο εφαρμόζεται πάνω στους κινητηρίους τροχούς. Διαθέσιμη δύναμη έλξεως: PA = Min (R,P). Εφαρμογή Να υπολογιστεί η διαθέσιμη δύναμη έλξεως, που μπορεί να αναπτύξει αυτοκινούμενο αποξεστικό όχημα πλήρες. Το μικτό βάρος του οχήματος είναι 74.000 kp και ο συντελεστής προσφύσεώς είναι ίσος με 0,50 (από πίνακες). Το ποσοστό βάρους στους κινητηρίους τροχούς είναι 54%. Επομένως η χρησιμοποιήσιμη δύναμη έλξεως είναι: PA = 0,54.74000.0,55 = 21.978 kp Η αντίστοιχη ταχύτητα, που μπορεί να αναπτύξει το όχημα, είναι:v 270  450  0,55  4,7 21.978km/h3. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ - ΚΟΣΤΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ο υπολογισμός του κόστους κατασκευής είναι η βάση του οικονομικού σχεδιασμού των τεχνικών έργων. Η ελαχιστοποίησή του, για τις ίδιες απαιτήσεις παραγωγής, συνδέεται άμεσα με την αύξηση της παραγωγικότητας και είναι ο αντικειμενικός στόχος κάθε οργανωτικού προγράμματος. Η σημερινή σύνθετη μορφή των τεχνικών έργων, τα οποία εκτελούνται κάτω από συνθήκες έντονου ανταγωνισμού και πληθωρισμού, απαιτεί προσεκτική μελέτη του κόστους, τόσο στο στάδιο του σχεδιασμού για τον οικονομικό προγραμματισμό του έργου ή την εκπόνηση της προσφοράς, όσο και κατά τη διάρκεια εκτελέσεως του έργου για τον οργανωμένο έλεγχο της προόδου, με επίπεδο συγκρίσεως το κόστος σχεδιασμού. Βασικό στοιχείο της κοστολογήσεως είναι η εφαρμογή της κατάλληλης μεθόδου και η αντικειμενικότητα στις εκτιμήσεις των παραμέτρων, που επηρεάζουν το κόστος. Ο υπεύθυνος για την κοστολόγηση μηχανικός πρέπει επομένως να έχει τις απαραίτητες θεωρητικές γνώσεις και την ανάλογη τεχνική εμπειρία. 3.1. Κόστος μονάδος παραγωγής 9Ονομάζεται το πηλίκον του κόστους της ομάδος εργασίας στη μονάδα του χρόνου Ch (€/h) προς την παραγωγική ικανότητα της ομάδας Qh (m3/h) στον ίδιο χρόνο. Είναι: CM Ch Qh€ / μονάδα παραγωγής, π.χ. €/m 3To κόστος μονάδος CM είναι ο στόχος των αντικειμενικών συναρτήσεων για την ελαχιστοποίηση του κόστους παραγωγής και το κριτήριο για την επιλογή της μεθόδου και των μέσων παραγωγής. 3.2. Ωριαίο κόστος εξοπλισμού. Το ωριαίο κόστος εξοπλισμού, μηχανημάτων, εργαλείων και λοιπών περιουσιακών στοιχείων, τα οποία άμεσα συμμετέχουν στις παραγωγικές διαδικασίες, διακρίνεται στο κόστος κεφαλαίου, το οποίο είναι ανεξάρτητο από το μέγεθος παραγωγής, και στο κόστος λειτουργίας, το οποίο συνδέεται με την παραγωγή. 3.2.α. Ωριαίο κόστος κεφαλαίου. Το ωριαίο κόστος κεφαλαίου είναι η εξυπηρέτηση των χρημάτων, τα οποία δαπανήθηκαν για την αγορά του μηχανήματος. Αναλύεται στην απόσβεση και στους τόκους. Αν είναι n τα έτη αποσβέσεως του περιουσιακού στοιχείου (χρόνος ωφελίμου χρησιμοποιήσεως), Α η τιμή κτήσεως του μηχανήματος και i το ετήσιο επιτόκιο, τότε το ετήσιο κόστος εξυπηρετήσεως κεφαλαίου, για ευθύγραμμη απόσβεση (ίσα ποσά αποσβέσεως κατ' έτος για όλα τα έτη αποσβέσεως), είναι (κατά Schneider): C ετ A A  i  (n  1)  n 2n(€/έτος)(16)Αν θεωρηθεί, ότι στην αρχή του χρόνου οι τόκοι είναι ίσοι με μηδέν, τότε η σχέση (16) απλοποιείται στην: C ετ A A i  n 2(€/έτος)(17)Η σχέση (17) χρησιμοποιείται από τους γερμανικούς κανονισμούς BGL (τελευταία έκδοση 1991). Στον υπολογισμό κόστους, που παρουσιάζεται στα εγχειρίδια της Caterpillar, εφαρμόζεται ο τύπος (16). Συνιστάται η εφαρμογή του τύπου (17) για να υπάρχει παραλληλισμός προς τους κανονισμούς BGL. Οι διαφορές μεταξύ των αριθμητικών αποτελεσμάτων μεταξύ των δύο τύπων, ιδιαίτερα όταν το n είναι μεγάλο, είναι μικρές, και δεν επηρεάζουν το οικονομικό αποτέλεσμα.. Αν η αξία κτήσεως του μηχανήματος είναι Αο και η υπολειμματική αξία στο τέλος της περιόδου αποσβέσεως ΑR, τότε η αξία αποσβέσεως είναι: Α = Αο - ΑR Στους συμβατικούς υπολογισμούς η υπολειμματική αξία λαμβάνεται ίση με μηδέν, επομένως ισχύει γενικώς Α = Αο. Ο χρόνος αποσβέσεως n (σε έτη ή μήνες) είναι ίσος με το χρόνος ωφελίμου χρησιμοποιήσεως του μηχανήματος, κατά τον οποίο το μηχάνημα μπορεί να εργάζεται με επιτυχία. Ο χρόνος n επηρεάζεται από τη φθορά του μηχανήματος, από τις δαπάνες για τη συντήρηση και τις επισκευές, από τη μείωση της εμπορικής του αξίας και από το τεχνικό γήρας. Μικρότερη επίδραση έχουν η αύξηση της τιμής των μηχανημάτων και η μείωση της αγοραστικής αξίας του χρήματος. 10Ο χρόνος, κατά τον οποίο το μηχάνημα βρίσκεται στη διάθεση του εργοταξίου και δεν μπορεί να διατεθεί σε άλλο εργοτάξιο, ονομάζεται χρόνος απασχολήσεως. Αρχίζει από τη φόρτωση για τη μεταφορά στο εργοτάξιο και τελειώνει με τη φόρτωση για τη μεταφορά σε άλλο εργοτάξιο. Ο χρόνος απασχολήσεως περιλαμβάνει τους χρόνους μεταφοράς, συν- ή αποσυναρμολογήσεως, λειτουργίας, μεταθέσεως μέσα στο εργοτάξιο, αργίας λόγω ανωτέρας βίας ή παρομοίων περιπτώσεων, συντηρήσεως και εργοταξιακών επισκευών, απαραιτήτων για τη διατήρηση της ετοιμότητός του. Το ωριαίο κόστος εξυπηρετήσεως κεφαλαίου Ch σε €/h προκύπτει από τη σχέση (17) και από τις ετήσιες ώρες λειτουργίας με βάση 7ωρη ή 8ωρη εργασία και 25 εργάσιμες ημέρες μηνιαίως, δηλαδή hm = 175 ή 200 ώρες/μήνα. Οι γερμανικοί κανονισμοί BGL 1971, λόγω της αργίας του Σαββάτου, προβλέπουν από το 1971 μηνιαία συμβατική απασχόληση μηχανήματος hm = 175 ώρες. Η τελευταία έκδοση BGL 1991 καθορίζει τις ώρες εργασίας σε 170. Το ωριαίο κόστος κεφαλαίου υπολογίζεται από τη σχέση: C Ch  T™ ™C ™  12  h m i  (n  1) k 2n η  A  m 12  h m  n  ‡ hm ‡ 1(€/h)(18)ή αν χρησιμοποιείται ο απλοποιημένος τύπος (17) των BGL από τη σχέση: C Ch  T™ ™C ™  12  h m i 2 η  12  h m  n  ‡ 1A  ‡km hm(€/h) (19)Ο παράγων ηα ονομάζεται συντελεστής απασχολήσεως και είναι η σχέση του χρόνου απασχολήσεως προς το χρόνο αποσβέσεως. Οι γερμανικοί κανονισμοί BGL του 1971 προέβλεπαν ενιαίο συντελεστή απασχολήσεως 73%. Οι νέοι κανονισμοί BGL 1991 δίνουν τιμές συντελεστών απασχολήσεως, οι οποίες κυμαίνονται ανάλογα με το μηχάνημα και τη λειτουργία μεταξύ 73% και 88%. Ο συντελεστής km ονομάζεται μηνιαίος συντελεστής εξυπηρετήσεως κεφαλαίου και εκφράζεται ως ποσοστό της τιμής κτήσεως του μηχανήματος Α (%). Υπολογίζεται από την απλοποιημένη σχέση: km in ) 100 in 2 ) (o o)   (1  12  n  η α v 2100  (1 (20)v = 12.n.ηα = μήνες απασχολήσεως. Οι κατάλογοι BGL 1991 δίνουν τιμές km με διακύμανση ανάλογα με το βαθμό απασχολήσεως και για συμβατικό επιτόκιο i=6,5 %. Στους ίδιους καταλόγους δίνονται ο συμβατικός χρόνος αποσβέσεως σε έτη, οι μήνες απασχολήσεως, ο μηνιαίος συντελεστής επισκευών και τα τεχνικά στοιχεία του μηχανήματος. Εφαρμογή Το κόστος κτήσεως ενός φορητού εμβολοφόρου αεροσυμπιεστού 3 m3/min είναι 15.000 €, η περίοδος αποσβέσεως n=6 χρόνια, το επιτόκιο 6,5 % και ο βαθμός απασχολήσεως ηα=0,625 (αυτό σημαίνει, ότι στην περίοδο αποσβέσεως των 6x12=72 μηνών, το μηχάνημα λειτουργεί 45 μήνες). Ζητείται το ωριαίο κόστος κεφαλαίου. Από τη σχέση (18): 11k m  2,66ook h  15.000 2,66  2,34 100  170( /h)170 = ημέρες εργασίας ανά μήνα κατά BGL 91. 3.2.β. Ωριαίο κόστος λειτουργίας Το κόστος λειτουργίας αναφέρεται στο κόστος συντηρήσεως (ανταλλακτικά και εργατικά επισκευών), καυσίμων ή ηλεκτρικής ενέργειας, λιπαντικών και αμοιβών προσωπικού υπηρετήσεως των μηχανών, όταν οι δαπάνες αυτές δεν λαμβάνονται υπ' όψη σε άλλη θέση κόστους. 3.2.β.1. Κόστος συντηρήσεως. Το κόστος συντηρήσεως υπολογίζεται σε €/h ως μία μέση σταθερή τιμή κατά τη διάρκεια του χρόνου αποσβέσεως, κατά τον οποίο θεωρείται σταθερή συχνότητα αστοχίας λ του μηχανήματος. Στη φάση της προκοστο-λογήσεως χρησιμοποιούνται συμβατικοί συντελεστές και στατιστικά στοιχεία από προηγούμενες κοστολογήσεις. Μέσες τιμές συντελεστών συντηρήσεως: Ωριαίο κόστος ανταλλακτικών Cα = 0,36.Ch Ωριαίο κόστος εργατικών Cε = 0,30.Ch Επαύξηση ασφαλίσεως προσωπικού Cγ = γ.Ch Σύνολο κόστους επισκευών: Rh = (0,66+γ).Ch (€/h) Στους καταλόγους BGL 1991 το κόστος συντηρήσεως δίνεται ως μηνιαίος συντελεστής rm, ανάλογα προς το συντελεστή εξυπηρετήσεως κεφαλαίου km. Tο ωριαίο κόστος επισκευών Rh είναι: Rh rm .A hm(€/h)Από το κόστος συντηρήσεως Rh των καταλόγων BGL 1991 αναλογεί ποσο-στό 60 % σε ανταλλακτικά και 40 % σε εργατικά (χωρίς επιβαρύνσεις και κοινωνικές ασφαλίσεις). Στα πλαίσια της οργανώσεως των δομικών επιχειρήσεων είναι σκόπιμη η συνεχής παρακολούθηση του κόστους συντηρήσεως. Από τη θεώρηση της καμπύλης μεταβολής του κόστους - ωρών λειτουργίας βγαίνουν χρήσιμα συμπεράσματα για την οικονομική εκμετάλλευση του μηχανικού εξοπλι-σμού και για την προγραμματισμένη αντικατάστασή του. Η παρακολούθηση του κόστους συντηρήσεως πραγματοποιείται με την καμπύλη αθροιστικού κόστους επισκευών (ανταλλακτικών και εργατικών). Για τη χάραξή της συλλέγονται τα περιοδικά στοιχεία καταναλώσεως ανταλλακτικών και δαπανών προσωπικού και καταγράφονται αθροιστικώς σε πίνακες σε συνάρτηση από τις αντίστοιχες ώρες λειτουργίας. Είναι χρήσιμο να χαράσσονται και οι τρεις καμπύλες αθροιστικού κόστους ανταλλακτικών, εργατικών και το άθροισμά τους. Για τη χάραξη των καμπυλών της εικόνας 2 χρησιμοποιήθηκαν οι εξής τιμές, οι οποίες καταγράφονται στο δελτίο καταγραφής κόστους επισκευών Στη θεωρουμένη περίπτωση η οριζοντία κλίμακα αναφέρεται σε έτη λειτουργίας. Η μετατροπή σε ώρες γίνεται με πολλαπλασιασμό επί της ώρες λειτουργίας ανά έτος. Για ηα = 0,70 είναι: ώρες λειτουργίας ανά έτος = 12.170.0,70=1428. 12Αθροιστικό κόστος180ΣR160 140 120ΣC α100 80ΣCε60AΤΚ40α Μ20 0 0123456789Ν 1011121314Έτη λειτουργίαςEικ. 2. Καμπύλες μεταβολής αθροιστικού κόστους ανταλλακτικών και επισκευών σε συνάρτηση από τις ώρες λειτουργίας. Α= Κόστος κτήσεως, ΣR Αθροιστικό κόστος επισκευών. ΣCα αθροιστικό κόστος ανταλλακτικών, ΣCe αθροιστικό κόστος εργατικών. Από τη θεώρηση της μεταβολής της συναρτήσεως ΣCα, ή και της καμπύλης αθροιστικού κόστους επισκευών ΣR, βγαίνει το συμπέρασμα, ότι το μηχάνημα είναι οικονομικώς εκμεταλλεύσιμο, εφ’ όσον η κλίση της καμπύλης ως προς τον οριζόντιο άξονα, δηλαδή η παράγωγος εφα=dΣCα/dΤ, παραμένει σταθερή (σχεδόν ανερχομένη ευθεία γραμμή). Όταν η κλίση αρχίσει να αυξάνει, λόγω αυξήσεως του κόστους ανταλλακτικών, ή αντιστοίχως επισκευών, τότε πρέπει να εξετάζεται η περίπτωση αντικαταστάσεως του μηχανήματος με νέο. Η αντικατάσταση είναι απαραίτητη, γιατί πέρα από το σημείο αυτό το μηχάνημα, λόγω του υψηλού κόστους επισκευών, λειτουργεί αντιοικονομικά και συγχρόνως έχει χαμηλό συντελεστή αξιοπιστίας, δηλαδή έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να αστοχήσει και να προκαλέσει καθυστέρηση ολοκλήρου του συστήματος παραγωγής, στο οποίο συμμετέχει. Ο καθορισμός του σημείου αυτού δεν είναι εύκολος, γιατί συνδέεται και με άλλους παράγοντες, οι οποίοι επηρεάζουν το χρόνο ωφελίμου χρησιμοποιήσεως του μηχανήματος. Κατά μία πρώτη προσέγγιση το σημείο, στο οποίο τελειώνει ο ωφέλιμος χρόνος χρησιμοποιήσεως του μηχανήματος, σημείο Ν, ορίζεται από τη συνθήκη, ότι το αθροιστικό κόστος ανταλλακτικών, ή το αθροιστικό κόστος επισκευών, δεν θα υπερβαίνει το 90% έως 100% του κόστους εξυπηρετήσεως κεφαλαίου. Επομένως τα σημεία Μ και Κ καθορίζονται από τις σχέσεις: λR (  )  0,90  1,00 (Σ Ν)Η γραμμή Α δίνει τη μεταβολή του κόστους κεφαλαίου σε συνάρτηση από τις ώρες ή έτη λειτουργίας. Στο ίδιο διάγραμμα χαράσσεται η καμπύλη (παρουσιάζεται στις εφαρμογές Power Point): C αh dΣC α  f2 (T ) dTΗ καμπύλη αυτή δίνει το ωριαίο κόστος ανταλλακτικών σε €/h. Το τέλος του ωφελίμου χρόνου χρησιμοποιήσεως συμπίπτει κατά 13προσέγγιση με την αρχή της αυξήσεως της σταθερής τιμής του ωριαίου κόστους ανταλλακτικών. Η συνάρτηση Cαh, σε άλλη κλίμακα, δίνει την πιθανότητα της αστοχίας σε συνάρτηση από το χρόνο, που είναι το συμπλήρωμα της αξιοπιστίας. Είναι: Αξιοπιστία R + Αστοχία F = 1,00. 3.1.β.2. Kόστος ενεργείας και καυσίμων. Ειδική κατανάλωση καυσίμου be ονομάζεται η ποσότητα καυσίμου, που καταναλώνει ο κινητήρας στη μονάδα της ισχύος και του χρόνου και για κανονικές συνθήκες λειτουργίας. Οι κανονικές συνθήκες λειτουργίας αναφέρονται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος 20 οC, βαρομετρική πίεση 736 Τοrr και σχετική υγρασία αέρος 60%. Για διαφορετικές συνθήκες λειτουργίας γίνεται αναγωγή με βάση συντελεστή διορθώσεως, ο οποίος δίνεται σε πίνακες. Προσδιορίζεται με βάση την πραγματική ισχύ Νe (PS) του κινητήρος στον άξονα, την ειδική κατανάλωση καυσίμου be (kp ή lt /PSe,h =κιλά ή λίτρα ανά PS και ώρα), την τρέχουσα τιμή του καυσίμου δ (€/kp ή €/lt) και το συντελεστή φορτίσεως f. Είναι: Bh = Ne.be.f.δ (€/h) Η ειδική κατανάλωση be είναι συνάρτηση της κατωτέρας θερμογόνου δυνάμεως του καυσίμου Hu (Κcal/kp) και του πραγματικού βαθμού αποδόσεως ηe (ή χρησίμου βαθμού αποδόσεως) του κινητήρος σύμφωνα με τη σχέση: ηe 632 be  H uO αριθμός 632 είναι συντελεστής μετατροπής μονάδων από kcal σε PSh (1 PSh = 632 kcal). Από τη σχέση αυτή προκύπτει: be 632 ηe  H uAν η ειδική κατανάλωση δίνεται σε λίτρα, τότε η τιμή σε κιλά διαιρείται με το ειδικό βάρος του καυσίμου, δηλαδή 0,86 kp/λίτρο, γιατί συμβατικώς και διεθνώς ισχύει, ότι 1 lt = 0,86 kp (BGL 1981 παρ.3.2). Η ειδική κατανάλωση υπό πλήρες φορτίο be μπορεί να προσδιοριστεί με τη μέτρηση της προσδιδομένης ποσότητος καυσίμου και της αποδιδομένης ισχύος. Για τις πετρελαιομηχανές δομικών μηχανών ο βαθμός αποδόσεως ηe κυμαίνεται μεταξύ 0,28 και 0,35 για μεγέθη 50 έως 800 PS αντιστοίχως. Η ειδική κατανάλωση των δομικών μηχανών κυμαίνεται μεταξύ be=0,18 και 0,22 kp (0,21 έως 0,26 lt) για πετρελαιομηχανές ισχύος 800 έως 40 PSe. Οι βενζινομηχανές έχουν κατανάλωση 0,35 έως 0,41 kp/PSe,h. Ήταν ο κινητήρας, μέσα στον κύκλο εργασίας του μηχανήματος, δεν λειτουργεί συνεχώς υπό το πλήρες φορτίο, όπως κατά κανόνα συμβαίνει στα δομικά μηχανήματα, τότε η κατανάλωση καυσίμου κατά τη διάρκεια ενός oρισμένου χρονικού διαστήματος συνεχούς λειτουργίας (χωρίς διακοπές λειτουργίας), ανηγμένη στη μονάδα της ισχύος και του χρόνου, χαρακτηρίζεται ως μέση ειδική κατανάλωση bef (διαστάσεις kp/PSe,h). Eίναι ίση με το γινόμενο της ειδικής καταναλώσεως be επί το συντελεστή φορτίσεως f: bef = be.f O συντελεστής φορτίσεως f χαρακτηρίζει τη μέση φόρτιση. Εξαρτάται από το μέγεθος του μηχανήματος και από τη φύση της λειτουργίας. Είναι: f=Nμέσο/Νe. 14Ο συντελεστής φορτίσεως f κυμαίνεται ανάλογα με τη λειτουργία μεταξύ 0,35 και 0,70, σε ειδικές περιπτώσεις και μέχρι 0,80. (Τιμές f, «Δομικές Μηχανές» σ. 483). 3.1.β.3. Κόστος λιπαντελαίου. To γερμανικό εγχειρίδιο Haeder, σελ. 1171, δίνει για το λιπαντέλαιο κινητήρων τις παρακάτω ειδικές τιμές καταναλώσεως: Μικροί βενζινοκινητήρες 4 έως 8 g/PSeh Μεγάλοι βενζινοκινητήρες 2 έως 5 g/PSeh Mικροί πετρελαιοκινητήρες 3 έως 6 g/PSeh Mέσοι πετρελαιοκινητήρες 2 έως 4 g/PSeh Μεγάλοι πετρελαιοκινητήρες 0,5 έως 1,5 g/PSeh Εμβολοφόροι αεροσυμπιεστές 0,5 έως 1,5 g/PSeh ή 50 έως 150 g/1000 m3 αναρροφωμένου αέρος) Περιστροφικοί αεροσυμπιεστές 1 έως 2,5 g/PSeh Oι κινητήρες των δομικών μηχανών έχουν ειδική κατανάλωση λιπαντε-λαίου 2 έως 4 g/PSeh. H κατανάλωση λιπαντελαίου υπολογίζεται και ως ποσοστό της καταναλώσεως καυσίμου. Από στατιστικά στοιχεία προέκυψε μία μέση τιμή 1,7 έως 3,2% για μικρούς και μεγάλους κινητήρες αντιστοίχως και σε ειδικές περιπτώσεις μέχρι 6%. (Βasic Estimating, εγχειρίδιο της International Harvester). Άλλη μέθοδος, απλούστερη, η οποία εφαρμόζεται στη Γερμανία (βλ. Γερμανικούς καταλόγους BGL 1991 παραγρ. 3.2), είναι ο άμεσος υπολογισμός του κόστους λειπαντελαίων ως ποσοστό του κόστους καυσίμου. Ο συντελεστής κυμαίνεται μεταξύ 8 και 15%. Στην περίπτωση αυτή το κόστος λιπαντελαίου είναι: Sh = (0,08 έως 0,15).bh.δ δ = κόστος καυσίμου (€/kp ή €/lt). 3.1.β.3. Kόστος εργατικών Ph. To προσωπικό υπηρετήσεως του μηχανήματος είναι συνήθως ένας χειριστής και πιθανόν ένας ή δύο βοηθοί - λιπαντές. Αν ο βοηθός εξυπηρε-τεί περισσότερα μηχανήματα, τότε κάθε ένα από αυτά επιβαρύνεται αναλό-γως. Πάνω στις αποδοχές του προσωπικού υπολογίζονται προσαυξήσεις για κοινωνική ασφάλιση και εισφορές. Ο συντελεστής προσαυξήσεως α καθορίζεται από τους τιμαριθμικούς πίνακες, που εκδίδει η υπηρεσία, όταν πρόκειται για συμβατικό υπολογισμό (π.χ. προϋπολογισμός μελέτης έργου), ή από το λογιστήριο, όταν αναφέρεται στον οικονομικό σχεδιασμό του έργου. To ωριαίο κόστος εργατικών υπολογίζεται από τη σχέση: Ph1  Pημ  (1  α) Tημ(Δρ / h)Pημ = Ημερήσια αποζημίωση εργαζομένου. Τημ = Ώρες εργασίες ανά ημέρα. α = Διάφορες προσαυξήσεις (π.χ. κοινωνική ασφάλιση). Οι τιμές Pημ και Τημ δίνονται στους τιμαριθμικούς πίνακες ή υπολογίζονται με βάση τις συλλογικές συμβάσεις. Οι γερμανικοί κανονισμοί προβλέπουν μία προσαύξηση του Ph για την κάλυψη εργασιών συντηρήσεως πάνω στο μηχάνημα, τις οποίες είναι υποχρεωμένος να εκτελέσει ο χειριστής μετά το πέρας της υπηρεσίας του. Σύμφωνα με την ανάλυση που προηγήθηκε το συνολικό ωριαίο κόστος του μηχανήματος διαμορφώνεται ως εξής: 15Ch A  (k m  rm )  (108 εως 115)  Ν e  b e  f  δ  Ph ,  , h m 100(Δρ  / h )A (€) = Τιμή κτήσεως μηχανήματος km, rm (%) = Μηνιαίοι συντελεστές εξυπηρετήσεως κεφαλαίου και επισκευών αντιστοίχως hm (ώρες) = Ώρες εργασίας ανά μήνα Ne (PS) = Iσχύς κινητήρος στον άξονα be (kg/PSe, h) = Ειδική κατανάλωση καυσίμου f (-) = Συντελεστής φορτίσεως δ (€/h) = Κόστος καυσίμου Ph (€/h) = Ωριαίο κόστος χειριστού 8 έως 15 % = Συντελεστής κόστους λιπαντικών 4. ΚΟΣΤΟΣ ΜΟΝΑΔΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Το κόστος μονάδας παραγωγής Cm (π.χ. €/m3) είναι ίσο προς το πηλίκο της διαιρέσεως του ωριαίου κόστους της ομάδας εργασίας προς την αντίστοιχη ωριαία παραγωγή.Cm z C iQhhi(€/m3 )zi = αριθμός μηχανημάτων ή προσωπικού Chi = αντίστοιχο ωριαίο κόστος, (€/h) Qh = ωριαία παραγωγή, (m3/h). i = 1,...,n = ομάδες συνεργείων παραγωγής στη σειρά. Aν η παραγωγική διαδικασία αποτελείται από περισσότερα συνεργεία, τα οποία λειτουργούν στη σειρά, όπως π.χ. σε χωματουργικό έργο με δαστηριότητες εκσκαφής - φορτώσεως μεταφοράς - διαστρώσεως, τότε ως ωριαία παραγωγή Qh θεωρείται η ελαχίστη τιμή των παραγωγικών συνεργείων της σειράς. Η συνθήκη, η οποία δίνει το Qh είναι: Qh = Min (zi.Qhi) 4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ο αντικειμενικός υπολογισμός κόστους βασίζεται στη θεώρηση του έργου ή των δραστηριοτήτων, που το συνθέτουν, ως ενός ενιαίου λειτουργικού συστήματος, το οποίο αναλύεται στα διάφορα υποσυστήματα. Κάθε ένα από αυτά εξετάζεται κοστολογικώς σύμφωνα με τις παραμέτρους, που το επηρεάζουν. Οι παράμετροι είναι η μορφή της δραστηριότητας και η κατασκευαστική μέθοδος, που θα εφαρμοστεί, το μέγεθος του έργου και οι χρονικές προθεσμίες, η φύση των υλικών, οι προδιαγραφές ποιότητος και οι επιδράσεις του περιβάλλοντος. Ο αντικειμενικός υπολογισμός του κόστους βασίζεται επομένως στη μέθοδο κατασκευής, στην τεχνολογία και στα μέσα παραγωγής, και εξαρτάται από την επιστημονική τεκμηρίωση και την εμπειρία του μελετητή ή κατασκευαστή. Οι γνώσεις και η εμπειρία χρησιμοποιούνται τόσο για το χρονικό και οικονομικό σχεδιασμό του έργου, όσο και για τον έλεγχο του κόστους κατά τη διάρκεια της κατασκευής. Τα πλεονεκτήματα του αντικειμενικού υπολογισμού κόστους είναι:  Υπολογισμός του κόστους παραγωγής σύμφωνα με τις παραμέτρους του έργου, την τεχνολογία και τα αντίστοιχα στοιχεία της λειτουργικής αναλύσεως. 16 Αποτελεί το θεμέλιο για την εκπόνηση αντικειμενικής προσφοράς, και κατ΄ επέκταση για την επιλογή του Αναδόχου.  Ο καθορισμός στο στάδιο της μελέτης και του σχεδιασμού των μέσων παραγωγής, που θα χρησιμοποιηθούν κατά την εκτέλεση του έργου για τον υπολογισμό χρόνων και κόστους. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να αποτελούν αντικείμενα της συμβάσεως του έργου.  Είναι το θεμέλιο για την εκπόνηση αξιόπιστων προγραμμάτων χρονικού και οικονομικού σχεδιασμού. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να αποτελούν επίσης αντικείμενο της συμβάσεως.  Είναι προϋπόθεση για την εφαρμογή συστήματος ελέγχου κόστους κατά τη διάρκεια της κατασκευής, τόσο από τον κατασκευαστή, όσο και από τον κύριο του έργου (επίβλεψη).  Δυνατότητα χρησιμοποιήσεως συστήματος πληροφορικής για τη διαχείριση του έργου.  Δυνατότητα εφαρμογής μεθόδων βελτιστοποιήσεως κόστους και θεωρίας λήψεως βελτίστων αποφάσεων.Βιβλία Εφραιμίδης Χάρης, «Δομικές Μηχανές», Εκδόσεις Συμμετρία. Εφραιμίδης Χάρης, «Διαχείριση Κατασκευών», Έκδοση συγγραφέα. ΥΠΕΧΩΔΕ Ινστιτούτο Οικονομίας των Κατασκευών «Σύστημα Προσδιορισμού Κόστους Μηχανημάτων Έργων. BGL Baugerateliste 1991, Bauverlag GMBH, Wirsebaden und Berlin. R.S.Means, Εκδότης R.S.Means, 63 Smiths Lane, Kingston, MA o2364-9988, Πίνακες Κόστους Δομικών Εργασιών. Spon’s, Davis Langdon Mott Green Wall, Taylor & Francis, Πίνακες Κόστους Δομικών Εργασιών. Price Data Base, EC Harris, Civil Engineering Standard Method of Measurement Edition 3, CESMM3. Baupreise, Πίνακες κοστολογήσεως έργων, ανάλυση κατά WBS, Coudraystraβe4 99 423 Weimar.
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.