Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2019

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη µεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν οι ραδιενεργές πηγές εκτός χρήσης που είναι αποθηκευµένες στις εγκαταστάσεις του χρήστη επειδή υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να διαφύγουν από τον κανονιστικό έλεγχο και να καταστούν «έκθετες» πηγές.

ΚΛΕΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΕΚΘΕΤΕΣ ΠΗΓΕΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Επιμέλεια: Παν. Αναγνωστόπουλος, Π-Μ1.Εισαγωγή Πηγές ραδιενέργειας χρησιµοποιούνται σε όλο τον κόσµο για διάφορους σκοπούς, ιδίως στη βιοµηχανία, την ιατρική και την έρευνα. Οι κίνδυνοι από αυτές τις πηγές ποικίλλουν, ανάλογα µε τη δραστικότητα, τα περιεχόµενα ραδιονουκλεΐδια, την κατασκευή κ.λπ. Οι δυνητικοί κίνδυνοι από την προβλεπόµενη χρήση των πηγών είναι συνήθως επαρκώς γνωστοί. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η χρήση ραδιενεργών πηγών υπόκειται στις απαιτήσεις της νοµοθεσίας για την προστασία από ιοντίζουσες ακτινοβολίες που προβλέπεται στο κεφάλαιο ΙΙΙ για την υγεία και ασφάλεια της Συνθήκης Ευρατόµ.2.Ορισμός των κλειστών πηγών ραδιενεργείας Μια κλειστή πηγή ραδιενέργειας είναι µια «πηγή µε κατασκευή τέτοια ώστε να εµποδίζεται, υπό κανονικές συνθήκες χρήσης, οποιαδήποτε διαρροή ραδιενεργών ουσιών στο περιβάλλον». Οι κλειστές πηγές ραδιενέργειας χρησιµοποιούνται ευρέως στη βιοµηχανία, την ιατρική και την έρευνα. Μέχρι τη δεκαετία του '50, µόνο ραδιονουκλεΐδια φυσικής προέλευσης, ιδιαίτερα το ράδιο-226 χρησιµοποιούνταν για την παραγωγή κλειστών πηγών. Από τότε, έχουν γίνει ευρέως διαθέσιµα ραδιονουκλεΐδια παραγόµενα τεχνητά σε πυρηνικά εργοστάσια και σταθµούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Ανάλογα µε τον τύπο ακτινοβολίας, υπάρχουν οι εξής τέσσερις κύριες κατηγορίες κλειστών πηγών: • •Πηγές βήτα - χρησιµοποιούνται κυρίως στη βιοµηχανία, π.χ. στα παχύµετρα, στην κλινική ακτινοθεραπεία καθώς και στην εκπαίδευση και την κατάρτιση·•Πηγές άλφα- χρησιµοποιούνται κυρίως στους ανιχνευτές καπνού, στις πηγές θερµότητας, στα αναλυτικά εργαστήρια καθώς και στην εκπαίδευση και την κατάρτιση·•3.Πηγές γάµµα - χρησιµοποιούνται κυρίως στη βιοµηχανία, την εξωτερική ακτινοθεραπεία, τη βραχυθεραπεία και την αποστείρωση·Πηγές νετρονίων - χρησιµοποιούνται κυρίως στα αναλυτικά εργαστήρια, στη βιοµηχανία, στις τεχνικές βαθµονόµησης καθώς και στην εκπαίδευση και την κατάρτιση.Απογραφή των κλειστών πηγών ραδιενεργείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση Κατά την τελευταία 50ετία, περίπου 500.000 πηγές διατέθηκαν σε χρήστες στα σηµερινά κράτη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τις 500.000 αυτές πηγές πρέπει να χρησιµοποιούνται ακόµη περίπου 110.000. Οι εναποµένουσες 390.000 πηγές που είναι προσωρινά ή µόνιµα άχρηστες για τους κατόχους τους αναφέρονται ως «εκτός χρήσης». Αυτές οι τελευταίες αποθηκεύονται ή διατίθενται είτε σε κεντρικές εγκαταστάσεις (περίπου 360.000 πηγές) είτε σε εγκαταστάσεις των χρηστών (περίπου 30.000 πηγές). Εντούτοις, το γεγονός ότι οι πηγές δεν χρησιµοποιούνται δεν αποτελεί ένδειξη ότι η ραδιενέργειά τους είναι αµελητέα ούτε ότι οι πηγές έχουν καταστεί αβλαβείς για τους ανθρώπους και το περιβάλλον. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη µεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν οι πηγές εκτός χρήσης που είναι αποθηκευµένες στις εγκαταστάσεις του χρήστη επειδή υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να διαφύγουν αυτές οι πηγές από τον κανονιστικό έλεγχο και να καταστούν εποµένως «έκθετες» πηγές. Λόγοι για να καταστεί µια πηγή έκθετη είναι (κατά σειρά σπουδαιότητας):σελ. 1 •εκούσια απόρριψη της πηγής µε σκοπό να µειωθεί η επιβάρυνση του κατόχου ως προς τις υποχρεώσεις του όσον αφορά τη µακροπρόθεσµη αποθήκευση και διάθεση·•ακούσια απώλεια της πηγής λόγω ελλιπούς επίγνωσης των χρηστών•πληµµελής διαχείριση από το χρήστη (κανείς δεν γνωρίζει τι έχει απογίνει η αποσυρθείσα πηγή)·•εξαφάνιση του χρήστη (π.χ. λόγω χρεωκοπίας), που περιορίζει ή και διακόπτει παντελώς κάθε έλεγχο των πηγών•κλοπή της πηγής ή του εξοπλισµού που την περιέχει (για µεταπώληση ως παλαιοσιδηρικά).Οι έκθετες πηγές µπορούν να προκαλέσουν σοβαρό τραυµατισµό ή και τον θάνατο των εργαζοµένων καθώς και του ευρύτερου κοινού που δεν έχουν συνείδηση της ύπαρξής τους, όπως για παράδειγµα στα εργοστάσια σιδηρουργίας όπου ανακυκλώνονται τα παλαιοσιδηρικά. Αυτές οι «έκθετες» πηγές (‘’orphan’’ radioactive sources) υπάρχει πιθανότητα να ανακτηθούν από άτοµα, είτε εργαζοµένους είτε κοινό, που δεν έχουν επίγνωση των πιθανών κινδύνων. Έχουν σηµειωθεί σοβαροί τραυµατισµοί από ακτινοβολία και, σε ορισµένες περιπτώσεις, αν και όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θάνατοι. Οι κλειστές πηγές ενέχουν ιδιαίτερους δυνητικούς κινδύνους λόγω του µικρού τους µεγέθους καθώς συχνά έχουν το µέγεθος ενός στυλογράφου ή είναι ακόµη µικρότερες, λόγω της χρήσης τους σε κινητά εξαρτήµατα κ.λπ. Επειδή οι ραδιενεργές ουσίες περιέχονται σε µεταλλική κάπσουλα αυξάνεται η πιθανότητα να συλλεχθούν από το κοινό ή από χειριστές παλαιοσιδηρικών. Η ανεύρεση πηγών ραδιενέργειας σε χώρους απόρριψης παλαιοσιδηρικών και σε εγκαταστάσεις παραγωγής µετάλλου είναι συνήθη συµβάντα σε όλα τα µέρη του κόσµου.4.Αντιμετώπιση προβλημάτων προερχομένων από τις έκθετες πηγές Τα κράτη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, µέσω της συνθήκης Ευρατόµ, ανέθεσαν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατοµικής Ενέργειας το καθήκον να θεσπίσει ενιαίους κανόνες ασφαλείας για την προστασία της υγείας των εργαζοµένων και του πληθυσµού από τους κινδύνους που προκύπτουν από ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Με οδηγία που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1959 και αναθεωρήθηκε για τελευταία φορά το 1996, καθορίζονται οι βασικοί κανόνες ασφαλείας για την προστασία της υγείας των εργαζοµένων και του πληθυσµού από τους κινδύνους που προκύπτουν από ιοντίζουσες ακτινοβολίες. Η οδηγία ισχύει για όλες τις πρακτικές οι οποίες ενέχουν δυνητικό κίνδυνο από ιονίζουσες ακτινοβολίες και επιβάλλει τις βασικές αρχές για την προστασία από τη ραδιενέργεια και άλλες γενικής φύσεως απαιτήσεις, χωρίς εντούτοις να θεσπίζει λεπτοµερείς κανόνες όσον αφορά τις πολυποίκιλες υφιστάµενες πρακτικές. Το ζήτηµα της ραδιενεργού µόλυνσης των παλαιοσιδηρικών και των µεταλλικών προϊόντων αντιµετωπίζεται προς το παρόν από οµάδα ειδικών την οποία έχει συγκαλέσει η Οικονοµική Επιτροπή για την Ευρώπη των Ηνωµένων Εθνών (UNECE - United Nations Economic Commission for Europe) και στην οποία συµµετέχουν εµπειρογνώµονες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από τον Διεθνή Οργανισµό Ατοµικής Ενέργειας µαζί µε εµπειρογνώµονες από βιοµηχανικές ενώσεις και από τα κράτη µέλη της UNECE. Η Ελλάδα δεν συμμετέχει στην UNECE. To γενικό πλαίσιο των σχετικών κανονιστικών διατάξεων στις χώρες της ΕΕ, (διαφέρει από χώρα σε χώρα) συνοψίζεται ως εξής:σελ. 2 • •Θέσπιση πρωτοκόλλου συνεργασίας για την ακτινολογική επιτήρηση των µεταλλικών υλικών. Το πρωτόκολλο αποδίδει σαφείς αρµοδιότητες για τις διάφορες ενέργειες µετά από την ανίχνευση µιας έκθετης πηγής, και έχει υπογραφεί από όλες τις αρχές και τις σχετικές βιοµηχανικές ενώσεις. Η ανάθεση των αρµοδιοτήτων εξαρτάται από τη δοµή των σχετικών εθνικών διοικήσεων.•Προσδιορισµό των αρµόδιων εθνικών οργάνων ή σηµείων επαφής όπου τα πρόσωπα που υποψιάζονται την ύπαρξη µιας έκθετης πηγής µπορούν γρήγορα να ζητήσουν συµβουλές και βοήθεια.•Καθιέρωση ελέγχων στα µέρη όπου είναι πλέον πιθανό να εµφανιστούν έκθετες πηγές, όπως µεγάλοι χώροι συγκέντρωσης παλαιοσιδηρικών, σηµαντικές εγκαταστάσεις ανακύκλωσης µετάλλων ή σηµαντικά κοµβικά σηµεία διέλευσης.•Εγκατάσταση εξοπλισµού ανίχνευσης ραδιενέργειας από τις μεγάλες βιομηχανίες επεξεργασίας μετάλλων, οι οποίες είναι ενήµερες για τους κινδύνους που θέτουν οι έκθετες πηγές για την υγεία των εργαζοµένων τους και για την ποιότητα των προϊόντων τους. Η έγκαιρη ανίχνευση έκθετων πηγών πριν την κατεργασία στην εγκατάσταση µπορεί να αποτρέψει τις υπέρογκες µερικές φορές δαπάνες που προκύπτουν από τη µόλυνση της εγκατάστασης και του περιβάλλοντος.•5.Ανάθεση των αρµοδιοτήτων σχετικά µε την κατάλληλη προπαρασκευή για παρεµβάσεις σε περιπτώσεις ανίχνευσης µιας έκθετης πηγήςΟργάνωση εκστρατειών για την ανάκτηση έκθετων πηγών, ή πηγών που διατρέχουν τον κίνδυνο να καταστούν έκθετες.Χρήση ραδιενεργών πηγών (προέλευση του πίνακα: "Methods to Identify and Locate Sealed Disused Sources", IAEA TECDOC 804, Ιούλιος 1995) ΕφαρµογήΣχόλιαΧρήση των πηγών ραδιενέργειας στη βιοµηχανία Βιοµηχανική ραδιογράφησηΣυχνά φορητές µονάδεςΑνιχνευτής υγρασίαςΦορητές µονάδες για τη µέτρηση της περιεκτικότητας και πυκνότητας υγρασίας. Κανονικά περιλαµβάνουν συσκευές εκποµπής νετρονίων και γάµµα ακτινοβολίας∆ιαγραφίαΦορητές µονάδες.Πυκνόµετρο µεταφορέαΣταθερές εγκαταστάσεις µέτρησης της πυκνότητα άνθρακα, ιλύων ή µεταλλευµάτων.ΠυκνόµετροΣταθερές εγκαταστάσεις µέτρησης της πυκνότητας υλικών σε σταθερό όγκο∆είκτης στάθµηςΣταθερές εγκαταστάσεις µέτρησης της στάθµης των υλικών σε δεξαµενές, σιλό ή συσκευασίεςΠαχύµετροΣταθερές εγκαταστάσεις µέτρησης του πάχους χαρτιών, πλαστικών και παρόµοιων υλικώνΑπαλοιφείς στατικού ηλεκτρισµούΣταθερές εγκαταστάσεις και φορητές µονάδεςΑλεξικέραυναΣταθερές εγκαταστάσειςΑνιχνευτές σύλληψης ηλεκτρονίωνΣταθερός ή φορητός εξοπλισµόςσελ. 3 ΕφαρµογήΣχόλιαΑναλυτές φθορισµού ακτίνων ΧΣυχνά φορητές µονάδες ανάλυσης κραµάτων µε προσοµοίωση φθορισµού ακτίνων ΧΑποστείρωση και συντήρηση τροφίµωνΣταθερές εγκαταστάσεις (µεµονωµένες πηγές έως 6x105 GBq)Εγκαταστάσεις βαθµονόµησηςΣταθερές εγκαταστάσειςΑνιχνευτές καπνούΣταθερές διατάξεις (εύκολα αφαιρούµενες)ΒυθοκόροιΣταθερές εγκαταστάσεις για µετρήσεις πυκνότητας ιλύωνΈλεγχος υψικαµίνωνΣταθεράΧρήση των πηγών ραδιενέργειας στην ιατρική Πυκνοµετρία οστώνΚινητές µονάδεςΒραχυθεραπείαΜικρές φορητές πηγέςΒραχυθεραπεία τηλεχειριζόµενης εισαγωγήςΚινητές µονάδεςΤηλεθεραπείαΣταθερές εγκαταστάσειςΑκτινοβόληση αίµατοςΣταθερές εγκαταστάσειςΧρήση των πηγών ραδιενέργειας στην έρευνα Πηγές βαθµονόµησηςΜικρές φορητές πηγέςΑνιχνευτές σύλληψης ηλεκτρονίωνΜπορούν να χρησιµοποιηθούν σε φορητές µονάδες και σε ανιχνευτές αέριας χρωµατογραφίαςΣυσκευές ακτινοβόλησηςΣταθερές εγκαταστάσειςΕγκαταστάσεις βαθµονόµησηςΣταθερές εγκαταστάσειςΣτόχοι τριτίουΣταθερές εγκαταστάσεις για παραγωγή νετρονίων µε αντίδραση Deuterium - Tritiumσελ. 4
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.