Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Πέμπτη, 02 Απριλίου 2020

Παρουσίαση της ενότητας με θέμα "Ο ΝΟΜΟΘΕΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΩΝ ενώπιον του προβλήματος των ευθυνών που σχετίζονται ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ", από το βιβλίο του καθ. κ. Θ. Π. Τάσιου: "Δημόσια και Ιδιωτικά Έργα - ΠΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ".

Προλογίζει ο κ. Θ. Βουδικλάρης.

Το πρόβληµα του σεισµού για τον Νοµοθέτη και τον πραγµατογνώµονα Εισαγωγή από τον Θ. ΒουδικλάρηΘα ήταν µεγάλη παράλειψη αν, στην προσπάθεια συµβολής για τη βελτίωση των πραγµατογνωµοσυνών, δεν περιλαµβανόταν το κείµενο που παρατίθεται πιο κάτω, του καθηγητή Θεοδ. Τάσιου, µε τίτλο: "Ο ΝΟΜΟΘΕΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΩΝ ενώπιον του προβλήµατος των ευθυνών που σχετίζονται ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ", Περιέχεται στο βιβλίο του "∆ηµόσια και Ιδιωτικά Έργα - ΠΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ".Ο δάσκαλος, µε τη γνωστή του ενάργεια και πληρότητα, αναλύει το φαινόµενο του σεισµού και παρουσιάζει την, εν χρόνω, εξέλιξη των γνώσεών µας γι' αυτό, και τη συνεπαγόµενη τροποποίηση και εξέλιξη των σχετικών Κανονισµών. Βάζει, µε επιστηµονικά επιχειρήµατα, το δάχτυλο "επί των τύπων των ήλων" καθ' όσον αφορά τις ευθύνες της Πολιτείας και τον τρόπο εφαρµογής της εννοίας του ∆ικαίου. Καθιστά συνυπεύθυνους τον Νοµοθέτη και τον Πραγµατογνώµονα για την απόδοση δικαιοσύνης. Είναι βέβαιο ότι το παρατιθέµενο κείµενο θα µας βάλει σε σκέψεις και θα "ξεκαθαρίσει" πολλές από τις απόψεις µας για το θέµα. Στην προσφώνηση που έκανα κατά την παρουσίαση του βιβλίου που προαναφέρθηκε, περιλαµβανόταν µια φράση που αφορούσε το σχετικό Κεφάλαιο του βιβλίου, για τον σεισµό, τις πραγµατογνωµοσύνες και τις ευθύνες των µηχανικών -- στην οποία εξακολουθώ να πιστεύω: "Συνιστά ένα Ευαγγέλιο που πρέπει να διαβάζεται στις συνεδριάσεις των συνδικαλιστικών Συλλόγων του αρµόδιου κλάδου, µε τη σχετική αναφορά στις Πράξεις των Αποστόλων". Πιστεύω ότι είναι αναγκαίο να συνταχθεί µια Προδιαγραφή ή µια Συγγραφή Υποχρεώσεων που θα καθορίζει τα σηµεία ερεύνης και απαντήσεων του πραγµατογνώµονα, όσον αφορά τις πραγµατογνωµοσύνες σεισµού, η οποία θα είναι υποχρεωτική για τους πραγµατογνώµονες, τόσο του ΤΕΕ όσο και τους δικαστικούς,Θ. Βουδικλάρης. .. . IV. Ο ΝΟΜΟΘΕΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΩΝ ενώπιον του προβλήµατος των ευθυνών που σχετίζονται ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.Όπως και για κάθε φυσικόν ή τεχνικόν Κίνδυνο, έτσι και έναντι Σεισµού, στόχος της Πολιτείας είναι η Ασφάλεια του Κοινωνικού Συνόλου. Γεννιούνται όµως τα ακόλουθα δύο σχετικά µε το θέµα ερωτήµατα. α) Πώς θα πετύχοµε την επιζητούµενη Ασφάλεια έναντι σεισµού κατά το Μέλλον; (Τούτο είναι ένα κύριο και ΧΕΙΡΟΠΙΑΣΤΟ θέµα). β) Πώς θα αποδώσουµε δικαιοσύνην για αδικήµατα διαπραχθέντα κατά το Παρελθόν σε σχέση µε την αντισεισµικότητα των κτιρίων; (Αυτό είναι καταρχήν ένα θέµα ΗΘΙΚΟ ελπίζεται όµως ότι µια "αυστηρή" περί του παρελθόντος νοµοθεσία, θα συµβάλλει δια "παραδειγµατισµού" και στη βελτίωση της Ασφαλείας κατά το Μέλλον). Λυπάµαι που διαπιστώνω γι' άλλη µια φορά ότι παρ' όλον που το πρώτο θέµα ε π ε ί γ ε ι και καίει, παρατηρείται περί αυτό µια πολιτική και νοµική ολιγωρία (αντίκτυπος ίσως και µιας διάχυτης κοινωνικής µυωπίας). Αντί για την δαπανηρή και επίµοχθη µέριµνα περί του πρώτου Στόχου, η Πολιτεία ασχολείται πολύ περισσότερο (καθ' υπερβολήν, νοµίζω) µε τον "αδάπανο και εύκολον" δεύτερο Στόχο - δείγµα µιας "εξορκιστικής" και φυγόπονης νοοτροπίας, ίσως; Η Επιστήµη της Αντισεισµικής (σ' όλο το αναγκαίο εύρος της), καθώς και η σύγχρονη Τεχνολογία Ποιότητας έχουν αποφανθεί περί των µέσων µε τα οποία µπορεί να αυξάνεται η µελλοντική σεισµική Ασφάλεια νέων και υφισταµένων κατασκευών. Μερικά απ' αυτά θα τα υπενθυµίσουµε κι εδώ (Μέρος ∆) εκ καθήκοντος. Κυρίως όµως, σ' αυτά που ακολουθούν θα αναφερθούµε διεξοδικότερα στο δεύτερο ερώτηµα, επειδή ο ελληνικός λαός δικαιούται να αντιληφθεί πόσο αλυσιτελείς είναι οι εξορκιστικές εκρήξεις, όπως λ.χ. το νέον ιδιώνυµον περί καταργήσεως παραγραφής σε ό,τι σχετίζεται µε την αντισεισµική προστασία! Θα αποδείξοµε νοµίζω ότι γι' άλλη µία φορά ένα λαϊκίστικο µέτρο ∆ΕΝ είναι καθόλου φιλολαϊκόν. Πρώτον διότι συνιστά άλλοθι για τη συνεχιζόµενη ολιγωρία περί την λήψη των ουσιωδών (και δαπανηρών, όντως) µέτρων που απαιτούνται για το Μέλλον, και δεύτερον διότι αντιφάσκει προς στοιχειώδεις αρχές απόδοσης της ∆ικαιοσύνης - οπότε αποκλείεται να δράσει ως "παραδειγµατισµός".2.Ως γνωστόν, η Νοµική Επιστήµη βοηθάει για να ρυθµίσουµε µια υφιστάµενη "ύλη σχέσεων". Και, προφανώς, η Νοµική σκέψη είναι υποχρεωµένη να γνωρίζει αυτήν την ύλη, σε βάθος και σε λεπτοµέρειες, πριν να συµπαρασταθεί στον Νοµοθέτην. Και δυστυχώς δεν χωρεί εν προκειµένω επίκληση "µη-ειδικότητας" - διότι απλώς, δεν νοείται ρύθµιση δεδοµένων, αγνώστων στον Ρυθµιστή! Αυτά λοιπόν που ακολουθούν έχουν, κυρίως, σκοπό να δείξουν στον µέσο Πολίτη αφενός, και στους αρµόδιους Νοµοθέτες και Νοµικούς αφετέρου, την ιδιοτυπία, την απέραντη περιπλοκή και τις πάµπολλες αβεβαιότητες που χαρακτηρίζουν τα επιστηµονικά/οικονοµικά/διοικητικά φαινόµενα που διαµορφώνουν το Αντισεισµικό πρόβληµα. Άλλωστε, ανάλογα φαινόµενα είναι πασίγνωστα και σε πλήθος άλλων περιπτώσεων οι οποίες σχετίζονται µε την ανθρώπινη αντιµετώπιση ανωτέρας βίας ή θεοµηνίας (act of god). Προς τούτο, λοιπόν, χρειάζεται να παρακολουθήσοµε βήµα-προς-βήµα -την ανατοµία του αντισεισµικού προβλήµατος των κτιρίων, και3.τη φύση του σεισµικού κινδύνου τη διαδικασία µιας σχετικής προς ταύτα δικαστικής Πραγµατογνωµοσύνης (η οποία συνιστά και τον πυρήνα απόδοσης της ∆ικαιοσύνης).Θα είναι δε αυτή η ανάλυση τόσο αποδοτικότερη, όσο πιο κρυστάλλινοι θα είµαστε στο θέµα των πραγµατικών (όχι των πλασµατικών νοµικίστικων και εντυπωσιο-θηρικών) ευθυνών των Μηχανικών: Πριν δηλαδή ν' ασχοληθούµε µε το µείζον θέµα της ορθότερης στρατηγικής για την αντισεισµική προστασία του κοινωνικού συνόλου, πρέπει πρώτα να καθαρίσουµε την αυλή µας: Το Τεχνικό Επιµελητήριο της Ελλάδας θα προσφέρει µεγάλη υπηρεσία στην ελληνική1 / 18 κοινωνία, αλλά και στους Συναδέλφους Μηχανικούς, εάν προβεί στις ακόλουθες ενέργειες (ανεξάρτητα απ' τον αγώνα για την αναίρεση των κακοζήλων αντιτεχνικών νοµικών διατάξεων): -Αποφασιστική υποστήριξη του έργου των Πειθαρχικών Συµβουλίων-Ανάθεση ουσιαστικώς αµειβόµενης Μελέτης ειδικευµένων Επιστηµόνων (όχι "οµάδα εργασίας") για τους ανάλογους προβληµατισµούς σ' άλλες σεισµοπαθείς χώρες-Νοµολογική στατιστική στην Ελλάδα επί του θέµατος-4.Αναβάθµιση του Κώδικα ∆εοντολογίαςΣυστηµατικές δηµοσιεύσεις στο Ενηµερωτικό ∆ελτίο, υπενθυµίζοντας την ανάγκη να αποµονωθούν οι όσοι ολίγοι Συνάδελφοι εργάζονται χωρίς γνώση, χωρίς επιµέλεια ή χωρίς συνείδηση.Ευχαριστίες οφείλονται προς τον Πρόεδρο του Τ.Ε.Ε. κ. I. Αλαβάνο για την πρόσκλησή-του να συµβάλω στις σχετικές συζητήσεις µε ένα τέτοιο κείµενο, καθώς και προς τους Συναδέλφους Αναγνωστόπουλο Π., Βαγγελάτου Ολ., Βιντζηλαϊου Ε., Βλάχον I., Κωστίκαν X., Παπαθανασίου A., και Πλαΐνην Π. οι οποίοι είχαν την καλοσύνη να διεξέλθουν αυτό το κεφάλαιο και να προσφέρουν παρατηρήσεις. Το ίδιο προς τον οτρηρόν Α. Χατζηδάκην, ο οποίος µε τις συζητήσεις και τα κείµενά- του βοήθησε στο ξεκαθάρισµα πολλών εννοιών. Προφανώς, για όσες ανακρίβειες ή άστοχες απόψεις µου παραµένουν, την ευθύνη την έχει µόνον ο υπογραφόµενος.ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΟΙ 17 Π(Λ)ΗΓΕΣ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ Α. Ο ΕΞ Ε∆ΑΦΟΥΣ ΚΙΝ∆ΥΝΟΣ 1.ΠΟΣΗ ΣΕΙΣΜΙΚΗ ∆ΡΑΣΗ;Οι κανονιστικές προβλέψεις των µεγίστων αναµενόµενων σεισµικών επιταχύνσεων δεν συνιστούν αµάχητη επιστηµονική βεβαιότητα. Απλώς είναι τιµές ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ: α)Στηρίζονται σε ατελή δεδοµένα (µικρή διάρκεια και πλήθος ενόργανων µετρήσεων, ατέλειες καταλόγου ιστορικών σεισµών),β)Αφήνουν σήµερα µια νόµιµη ονοµαστική πιθανότητα 10% (µέσα σε 50 έτη), να ξεπερασθούν οι τιµές τους - ενώ η πιθανότητα αυτή παλαιότερα ήταν µεγαλύτερη του 35%!γ)Η δε διεθνής πείρα δείχνει ότι πολύ συχνά οι τιµές αυτές ξεπερνιούνται, συνήθως στο διπλάσιο (Northridge, Kobe, Πάρνηθα, Λευκάδα). (Θα δούµε αργότερα γιατί, παρά ταύτα, σε καµιά Χώρα δεν θεσπίζονται διπλάσιοι των σηµερινών σεισµικοί συντελεστές).Άρα: Οι τραγικές εντυπώσεις των βλαβών ή καταρρεύσεων που οφείλονται σε σεισµικά γεγονότα δυσµενέστερα των κανονιστικών "προβλέψεων", δεν είναι δίκαιον να επηρεάζουν την αντικειµενικότητα των "γνωµατεύσεων". ∆ιότι, απλούστατα, αυτά τα δυσµενέστερα ενδεχόµενα έχουν verbatim προβλεφθεί, µέσα στον ίδιον τον Κανονισµό και στη διεθνή εµπειρία. Οι όποιες ευθύνες των εµπλεκοµένων παραγόντων, θα συνδέονται µόνον α) µε τις τυχόν παραβάσεις τους και β) µε τις συγκεκριµένες συνέπειες αυτών των παραβάσεων - κι όχι βέβαια µε τ' αποτελέσµατα της θεοµηνίας καθεαυτήν.2.ΠΟΙΑ ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΕΣΤΙΑ ΘΑ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΘΕΙ;•Γνωστή κοντινή εστία θα προξενήσει πιθανόν βλάβες στα ολιγώροφα κτίρια. Γνωστή µακρινή εστία θα προκαλέσει πιθανόν βλάβες στα πολυώροφα κτίρια. Άρα: ∆εν ευσταθεί πάντοτε η διαφορική διάγνωση µεταξύ "γειτονικών" οικοδοµών...•Εξ άλλου αν παρουσιασθούν άγνωστες µέχρι σήµερα σεισµικές εστίες, τούτο θα είναι de facto αµφισβήτηση του ίδιου του Κανονισµού. Κι έγινε στην Πάρνηθα...2 / 18 3.∆ΙΑΡΚΕΙΑ ΣΕΙΣΜΟΥ•Οι δυσανάλογα δυσµενείς συνέπειες της µεγάλης διάρκειας (ταχεία εξασθένηση αντοχής), ∆ΕΝ λαµβάνονται υπόψη σε κανέναν Κανονισµό. Άρα: Μεγάλης διάρκειας δονήσεις (δηλαδή πλείονες του ενός κύκλοι µε την µέγιστη επιτάχυνση) οφείλουν να λαµβάνονται υπόψη ως "πέραν του Κανονισµού" γεγονότα, κι όταν ακόµη η επιτάχυνση είναι (κατά 30% περίπου) µικρότερη της κανονικής.4.Η ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΙΚΟΤΗΤΑΗ κατευθυντικότητα (κατ' επέκταση του ρήγµατος), συνεπάγεται µη-ποσοτικοποιήσιµες δυσµενείς συνέπειες στα κτίρια που βρίσκονται προς τη κατεύθυνση διαδόσεως του κραδασµού. Άρα: Τέτοια φαινόµενα ευρίσκονται δυστυχώς "επέκεινα του Κανονισµού".5.ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ Ε∆ΑΦΟΥΣΓνωρίζοµε σήµερα ότι αναµένεται πολύ µεγάλη διαφοροποίηση τελικών σεισµικών δράσεων: -στο ίσιωµα-στην πλαγιά-στην κορυφήενός γαιώδους λοφίσκου. (Οι δε Κανονισµοί σιγούν εν προκειµένω, λόγω της τεράστιας ποικιλίας των παραµέτρων που επηρεάζουν τα σχετικά φαινόµενα). Άρα: Κινδυνεύουµε να καταδικάσοµε τους "υπεύθυνους" ενός κτιρίου που έτυχε να βρίσκεται ψηλότερα σε µια πλαγιά, εν σχέσει µε την κρίση-µας για άλλους που έχτισαν χαµηλότερα...6.ΤΟ ΠΑΧΟΣ ΚΑΙ ΟΙ Ι∆ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Ε∆ΑΦΟΥΣ ΠΑΝΩ ΑΠ' ΤΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ∆ιαπιστώνεται µια τεράστια τροποποίηση του σεισµικού κραδασµού ο οποίος προέρχεται απ' το υπόβαθρο, µέχρι να φθάσει στα θεµέλια ενός κτιρίου. Οι Κανονισµοί προσπαθούν να λάβουν υπόψη το φαινόµενο αυτό κατά απλόν αλλ' ατελέστατον τρόπο, διότι δεν έχοµε ούτε τις πλήρεις προς τούτο γνώσεις, αλλά ούτε είναι επιστηµονικώς εφικτή η πλήρης γνώση των εδαφικών ιδιοτυπιών (κατ' έκταση και κατά βάθος) κάτω από κάθε οικοδοµή... Άρα: Όταν θα τεθεί το ερώτηµα "πόση σεισµική δράση ασκήθηκε πραγµατικά στα θεµέλια του συγκεκριµένου κτιρίου", θα χρειασθεί µια εκτεταµένη και πάντως αβέβαιη επιστηµονική εργασία. Σηµείωση: Υποχρέωση, λοιπόν, του δικαστικού Πραγµατογνώµονος είναι ΠΑΝΤΟΤΕ να εκτιµά την πραγµατική σεισµική δράση που επιβλήθηκε στα ΘΕΜΕΛΙΑ του υπό συζήτηση κτιρίου - και να µην βασίζεται σε γενικές (;) αντιλήψεις περί σεισµικής επιτάχυνσης που παρατηρήθηκε στην "περιοχή"...Β. ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΙΣ ∆ΙΑΘΕΣΙΜΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΗΣ (ΟΠΩΣ ΑΠΟΤΥΠΩΝΟΝΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥΣ) 1∆ΙΑΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΒΕΛΤΙΣΤΟΥ ΤΗΣ ∆ΙΑΚΙΝ∆ΥΝΕΥΣΗΣ (επί πλέον των πολλαπλών αβεβαιοτήτων του Κεφ. Α)Πώς ορίζονται οι "σεισµικοί συντελεστές" σε µια Χώρα; -Σκοπούµενη υψηλή µελλοντική ασφάλεια, συνεπάγεται "Απαγορευτικό κόστος για την παρούσα γενιά".-Σκοπούµενο "χαµηλό κόστος για την παρούσα γενιά", συνεπάγεται τεράστιο µελλοντικό κόστος πιθανολογούµενων ζηµιών.3 / 18 Συνήθως λοιπόν οι κατά Χώραν νοµοθέτες αναζητούν κάποιαν ενδιάµεση "βέλτιστη" λύση. Άρα: Υπενθυµίζεται ότι οι κανονιστικές τιµές σεισµικών δράσεων δεν είναι µία "πρόβλεψη", αλλά µία κοινωνικό/οικονοµική ρύθµιση.2.ΑΝΑΛΥΣΗΟ "Γραµµικός" και ντετερµινιστικός υπολογιστικός χειρισµός ενός φαινοµένου, σαφώς. "Μηγραµµικού" και τυχηµατικού, συνεπάγεται µια Στατιστική µόνο αξιοπιστία των εντατικών µεγεθών που βρίσκουµε βάσει των Κανονισµών. (Ακόµα κι η τυχηµατική εµφάνιση µιας πλαστικής άρθρωσης σ' ένα σηµείο, ανατρέπει την κατανοµή των εντατικών µεγεθών στην περιοχή). Άρα: Καµιά Γνωµάτευση δεν µπορεί να ερµηνεύσει µε "βεβαιότητα" τη συµπεριφορά συγκεκριµένου δοµικού στοιχείου συγκεκριµένου κτιρίου! Πιθανολογήσεις µόνον επιτρέπει.3.∆ΙΑΣΤΑΣΙΟΛΟΓΗΣΗα)Προτείνονται ποικίλες λύσεις σε διάφορους Κανονισµούς, ιδίως για κρίσιµα θέµατα ∆ιάτµησης και Περίσφιγξης.β)Η ραγδαία βελτίωση γνώσεων ανά 5-ετίαν, συνιστά, εκ των πραγµάτων, εκτιµήτριαν του "ποσοστού σφάλµατος" των προγενέστερων γνώσεων!(Όλοι έχοµε εικόνα του δάσους των σίδερων που µπαίνουν σήµερα σ' ένα κτίριο. Λίγοι όµως θυµούνται την προ 20-ετίας εικόνα των νοµίµως προβλεποµένων αραιότατων οπλισµών...).4.ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΣΦΑΛΜΑ ΜΕΛΕΤΗΣΓιατί άραγε η Πολιτεία δεν προβλέπει προκαταρκτικούς ελέγχους Μελετών, όπως γίνεται σε πλήθος άλλων κοινωνικώς επικινδύνων διαδικασιών; Βρισκόµαστε δηλαδή εδώ ενώπιον ενός φαινοµένου κοινωνικώς de facto αποδεκτών συνεπειών µιας παραλείψεως, τις οποίες παρά ταύτα ελπίζουν ότι θα αναιρέσουν µε a posteriori (µετά 20-ετίαν λ.χ.) διαδικασίες... Θέλω δηλαδή να 'πώ ότι εν προκειµένω και η Πολιτεία ενδέχεται να έχει ευθύνες "εκ παραλείψεως".Γ.ΕΝ∆ΕΧΟΜΕΝΕΣ ΑΤΕΛΕΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣΠιθανολογούνται τα ακόλουθα ενδεχόµενα: 1.Προµελετηµένη κλοπή υλικών, απ' τον Κατασκευαστή.2.Κακή ποιότητα υλικών και τεχνικών προϊόντων από τον Προµηθευτή3.Τοπική αµέλεια ή κακοτεχνία σε αφανείς εργασίες από αυτοαποκαλούµενους "Τεχνίτες". (Οι οποίοι εργάζονται συγχρόνως σε πλήθος θέσεων και, προφανώς, δεν είναι δυνατόν να λειτουργούν ισάριθµοι, προς έκαστον Τεχνίτην, "Επιβλέποντες"!)4.Άγνοια ή ανωριµότητα Τεχνολογίας από αξιοσέβαστους κατά τα άλλα Εµπειροτέχνες: Αρκεί να θυµηθούµε την σηµερινή περίπλοκη και υπερευαίσθητη τεχνολογία σκυροδέµατος, η οποία µέχρι προσφάτως εφαρµοζόταν µε µια κουτσή µπετονιέρα επί τόπου των έργων.Άρα: Ποιός αναλαµβάνει την ευθύνη για την κοινωνική/πολιτική αβελτηρία της κραυγαλέας έλλειψης ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ελέγχων οι οποίοι θα ακύρωναν αυτά τα ενδεχόµενα; ∆ηλαδή: -Επίβλεψης (οργανωµένης κατ' αντιστοιχίαν µε τον Κατασκευαστή, µε 10-πλάσιο του σηµερινού κόστος),-Αγορανοµικών ελέγχων των Προµηθευτών στην πηγή, και-∆ιαπίστευσης "Τεχνιτών";Υποστηρίζω ότι η Ελληνική Κοινωνία, δια της παραλείψεως αυτών των στοιχειωδών µέτρων, έχει de facto δηλώσει ότι αποδέχεται τις εκ τούτου µελλοντικές βλάβες - και δεν δικαιούται τώρα να αναζητά "µάγισσες" µετά 20-ετίαν. ∆εν κάνει βέβαια το ίδιο για άλλες "δυνητικώς επικίνδυνες," παραγωγικές διαδικασίες, όπως είναι η παραγωγή φαρµάκων ή τα αεροπορικά ταξίδια - παρ' όλον ότι η εκ τούτων διακινδύνευση (το συνολικό κόστος αστοχιών κατ' έτος) είναι µεγαλύτερη! Καλείται λοιπόν η Νοµική Επιστήµη να κρίνει σε ποιόν βαθµό αυτή η παράλειψη (άλλως η "έργω αποδοχή µελλοντικών απωλειών") συνιστά αθέλητη συνυπευθυνότητα της ίδιας της Πολιτείας.4 / 18 ∆. ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ; Κατά τη διάρκεια χρήσης του κτιρίου, η πείρα δείχνει ότι παρατηρούνται τα ακόλουθα φαινόµενα, τα οποία ενίοτε µειώνουν θεαµατικώς την αντισεισµικότητά του. 1.Ποιός υδραυλικός ή ηλεκτρολόγος φθείρει εκ των υστέρων τον σκελετό του οπλισµένου σκυροδέµατος;2.Ποιος ένοικος γκρεµίζει (χωρίς άδεια) πλινθοτοίχους;3.Γιατί δεν συντηρούνται τα κτίρια υποχρεωτικώς; ∆ιότι, πράγµατι, παρατηρούνται:-Κραυγαλέες διαβρώσεις οπλισµών σε πολλές περιπτώσεις-Ανεπισκεύαστες ζηµιές από ποικίλες (προηγούµενες) αιτίες.Οι "σεισµικές" βλάβες δεν αποκλείεται να οφείλονται σ' αυτές µόνον τις αιτίες ενίοτε - κι ο σεισµός ήταν η αφορµή, όχι η αιτία. Άρα: Πού διάβολο θα τα βρει και αυτά τα (προ 20-ετίας) περιστατικά ο τλήµων ∆ικαστικός Πραγµατογνώµων; Και πώς θα κάνει την αναγκαία διαφορική διάγνωση;ΜΕΡΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΗΣ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ενώπιον των 17-πλών Αβεβαιοτήτων (άρα και αντιστοίχων πιθανών πηγών σφάλµατος Γνωµάτευσης) που απαριθµίσθηκαν στο Α' Μέρος, το έργον του Πραγµατογνώµονος (άρα και της ∆ικαιοσύνης) για τον επιµερισµό ευθυνών περί σεισµικών βλαβών κτιρίων, υπόκειται ενίοτε σε εξαιρετικούς περιορισµούς - έως και σε πρακτικήν αδυναµία: Ο δικαστικός Πραγµατογνώµων δεν καλείται βεβαίως να διαπιστώσει βλάβες ή κατάρρευση - οι διαπιστώσεις αυτές έχουν προηγηθεί της δικανικής διαδικασίας. Ούτε, βέβαια, καλείται να ονοµατίσει τον Μελετητή, τον Επιβλέποντα, τον Κατασκευαστή ή τον Χρήστη ("διότι, δεν µπορεί, ένας απ' αυτούς ή όλοι θα είναι υπεύθυνοι για το κακό", mores!). Εκείνο που ζητείται κυρίως απ' τον Πραγµατογνώµονα είναι να εντοπίσει κατ' αρχήν τυχόν σφάλµατα ή παραλείψεις των ως άνω "υπόπτων" ΕΝ ΣΧΕΣΕΙ µε τους κατά την αντίστοιχη εποχή ισχύοντες νοµικούς ή (ακόµα ασαφέστερον) εθιµικούς κανόνες. Υποστηρίζω παρά ταύτα ότι αυτός ο εντοπισµός δεν επιτρέπεται να γίνει µέσα σ' ένα "επιστηµονικό κενό" (ο Πραγµατογνώµων δεν είναι αστυφύλακας): Οφείλει να υποστηρίξει το δυσχερέστατον εν προκειµένω έργον της ∆ικαιοσύνης, προσφέροντας συγχρόνως και επιστηµονικήν ερµηνεία/αιτιολόγηση των παρατηρηθεισών αστοχιών, µε βάση τις ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ επιστηµονικές γνώσεις. ∆ιότι ενδέχεται οι αστοχίες αυτές να µην οφείλονται στις "παραβάσεις", αλλά σε κάποιαν απ' τις πάµπολλες αιτίες που αναφέρθηκαν στο Μέρος Α! Αλλιώτικα, θα ενοχοποιούσαµε τον Νώε για τον Κατακλυσµό επειδή παρέλειψε (πράγµατι) να κλείσει τη βραγιά του ποτίσµατος την προηγούµενη νύχτα.... Αλλά ας παρακολουθήσουµε βήµα προς βήµα το έργον του ∆ικαστικού Πραγµατογνώµονα, προκειµένου να έχοµε όλα τα εµπειρικά δεδοµένα τα οποία απαιτούνται για την εξυπηρέτηση των θεσµών που φιλοδοξούµε να νοµοθετήσουµε. Αλλιώτικα νοµοθετούµε in abstracto - δηλαδή µένοµε ακάλυπτοι στην ενδεχόµενη κατηγορία της αναποδοτικότητας (και του αναπόφευκτου αποπροσανατολισµού του κοινωνικού συνόλου).1.ΠΟΙΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙα)Έλεγχος θα πει "Σύγκριση" πεπραγµένου προς διατεταγµένο. Και το µεν Πεπραγµένο είναι διαπιστώσιµο. (Όταν δηλαδή είναι όντως διαπιστώσιµο µε την απαιτούµενη για την απόδοση ∆ικαιοσύνης βεβαιότητα. Επ' αυτού θα χρειασθεί να επανέλθουµε). Ποιό όµως ήταν το ∆ιατεταγµένο; Ή, στη γλώσσα του α' 286 Π.Κ., ποιοι ήσαν τότε οι "κοινώς αναγνωρισµένοι τεχνικοί κανόνες"; Τούτο είναι το ΚΑΙΡΙΟ θέµα. Καίριο για τη δουλειά του Πραγµατογνώµονα αλλά και για την επιστηµονική νοµική απόφανση περί του βαθµού αξιοπιστίας των διαδικασιών αυτών, ώστε να µήν θίγεται το κύρος της ∆ικαιοσύνης. Απ' την αξιοπιστία αυτή θα κριθεί εν πολλοίς και η εύλογη διάρκεια της µή-παραγραφής (και αναφέροµαι σε κρίση επιστηµονική κι όχι εντυπωσιοθηρική).5 / 18 Λοιπόν, ιδού συνοπτικώς ένας πρώτος κατάλογος των απαιτούµενων Ελέγχων, µαζί µε τις ποικίλες κατηγορίες των "Αναγνωρισµένων Κανόνων" (βλ. Πιν.1). Πίνακας 1: ΠΩΣ ΑΝΑΖΗΤΕΙΤΑΙ Ο "ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ" "ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ" (κατά φθίνουσα σειράν αξιοπιστίας)ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΕΛΕΓΧΟΥα) Κανονισµός Μελέτης 1.ΜΕΛΕΤΗβ) Επικρατούσες Μέθοδοι της ∆ιεθνούς Βιβλιογραφίας γ) Ποικίλλουσες κατά τόπον και χρόνον, τεχνικές υπολογισµού α) Θεσπισµένα Πρότυπα Υλικών2.ΤΕΧΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΑβ) Αγορανοµικές περιγραφές γ) Προφορικές πληροφορίες περί της αξιοπιστίας του Προµηθευτή α), Θεσπισµένες Τεχνικές Προδιαγραφές ιδιωτικών έργων και ∆ιαπίστευση Τεχνικού Προσωπικού (Μηχανικοί, Εργοδηγοί, Τεχνίτες)3.ΚΑΤΑΣΚΕΥΗβ) Περιγραφές άτυπων κειµένων ή συνοπτικών Συµφωνητικών γ) Σιωπηρή υπόθεση περί τηρήσεως των "στατιστικώς" εν εφαρµογή κανόνων α) Κανονισµός Επίβλεψης έργων4.5.β)ΕΠΙΒΛΕΨΗΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗβ) Συνοπτική εφαρµογή κατ' αναλογίαν νοµικών προβλέψεων σε άλλα αντικείµενα α) Προδιαγραφές Χρήσης και Συντήρησης Οικοδοµικών έργων β) Ποικίλλουσες αντιλήψεις περί υποχρεώσεων του ιδιοκτήτηΌπως είναι γνωστό, τα προς τούτο αναγκαία Κανονιστικά Κείµενα δεν υπήρχαν κατά το παρελθόν - κάµποσα δε απ' αυτά δεν υπάρχουν ούτε και σήµερα. Σ' αυτές τις περιπτώσεις, ο Πραγµατογνώµων οφείλει να τ ε κ µ η ρ ι ώ σ ε ι τους "τότε αναγνωρισµένους κανόνες" συγκεντρώνοντας σχετικές πληροφορίες: -από Μηχανικούς της περιόδου εκείνης,-από κατατεθειµένες γραπτές περιγραφές (Μελέτες, Εκθέσεις επίβλεψης κλπ.) ή-από τυχόν σχετικές ιστορικές αναφορές άλλων ερευνητών.Οι πληροφορίες αυτές, προφανώς, πρέπει να διαθέτουν την αναγκαία αντιπροσωπευτικότητα και αξιοπιστίαν που επιβάλλονται απ' το πνεύµα του α' 286 Π.Κ. περί του "αναγνωρισµένου" κανόνος. Αυτή η αναζήτηση είναι ευχερής όταν αφορά συνθήκες που επικρατούσαν λ.χ. προ 10-ετίας, αλλά είναι εξαιρετικά δυσχερής έως χαοτική όταν ανάγεται λ.χ. στην 20-ετία. Εκτός, βέβαια, αν διατίθενται Κανονιστικά Κείµενα της εποχής, οπότε η αοριστία αυτής της κατηγορίας αίρεται (αλλά και πάλιν κατά τον βαθµόν της σαφήνειας των Κειµένων αυτών, µόνον).2.ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣα)Στον Πίνακα 2 συγκεφαλαιώνουµε τις προβλέψεις των γραπτών κανονιστικών διατάξεων που βρίσκονταν εν ισχύι στη Χώρα µας κατά τα τελευταία 70 έτη, κατ' αντιστοιχίαν προς τα τρία6 / 18 βασικά αντικείµενα µιας Αντισεισµικής Μελέτης. Συµπεράσµατα: (i)Σεισµικές δράσεις για το σύνολο της Χώρας και για όλα τα ιδιωτικά κτίρια θεσπίστηκαν µόνον µετά το 1959 (1939;). Αυξάνονται όµως έκτοτε συνεχώς (µέχρι χθες ακόµη, ΦΕΚ 1154Β/12.08.2003) - έργω απόδειξη της συσσωρευµένης αγνοίας µας κατά το παρελθόν.(ii)Συγκεκριµένες µέθοδοι Ανάλυσης ορίσθηκαν µόνον µετά το 1959 - την περί των οποίων αοριστίαν και ανεπάρκειαν θα σχολιάσουµε αµέσως παρακάτω.(iii) Μέθοδοι ειδικής αντισεισµικής διαστασιολόγησης άρχισαν να δίνονται µόνον το 1985. Μέχρι τότε, ίσχυαν οι κανόνες των µή-σεισµικών δράσεων. Ετούτο και µόνον το δεδοµένο, είµαι βέβαιος ότι θα προκαλούσε κάποιαν συναίσθηση κακοδικίας στον (διεθνώς πρωτότυπον έλληνα) Νοµοθέτη ο οποίος καταργεί (!) την παραγραφή και για τα προ του 1985 δοµήµατα... β)Το ουσιαστικώς πρώτο Κανονιστικό Κείµενο για αντισεισµικές Μελέτες1 ο Κανονισµός του 1959, είχε ως κύριον εµπνευστή τον πιο διακεκριµένο έλληνα επιστήµονα περί την Αντισεισµικήν, τον Καθηγητή του Πολυτεχνείου Αθανάσιον Ρουσόπουλον. Σε τέτοιον µάλιστα βαθµό ώστε ο Κανονισµός, όταν ορίζει την µέθοδο Ανάλυσης, αντί να την περιγράφει αδροµερώς ή να παραπέµψει σε συγκεκριµένη βιβλιογραφική πηγή, αναφέρει απλώς (και τίποτα άλλο) το όνοµα «Ακριβής Ελληνική Μέθοδος», το οποίο χρησιµοποιούσε για την µέθοδό του ο ίδιος ο Ρουσόπουλος! Έτσι, το αντίστοιχο σύγγραµµα του Ρουσόπουλου «Αντισεισµικοί Κατασκευαί» Αθήνα 1956, συνιστά εκ των πραγµάτων Αιτιολογική Έκθεση και οιονεί Παράρτηµα του Κανονισµού 1959... Ιδού δε ορισµένα αποσπάσµατα του βιβλίου αυτού, συναφή προς το αντικείµενο που µας απασχολεί εδώ σήµερα: (i)Πρώτον, δηλώνει απεριφράστως ότι η τάξη µεγέθους των θεσπιζοµένων σεισµικών συντελεστών (µέγιστη τιµή 0,16) υπαγορεύθηκε από µιαν εύλογη αυθαιρεσία, εµπνεόµενην από την σκοπιµότητα του χαµηλού κόστους των κατασκευών: «... καθ' όσον αι γεωλογικώς και δη εκ των εµφανίσεων των αποτελεσµάτων των σεισµών καθοριζόµενοι κλίµακες, παρέχουν εντάσεις εξαιρετικώς δυσµενεστέρας, ών η αυτουσία παραδοχή οδηγεί εις λίαν δ α π α ν η ρ ά ν δια την κατασκευήν έργων κλίµακα, µή δικαιολογουµένην πλήρως λόγω της ασαφείας των σχετικών χαρακτηρισµών», (σελ. 363). Μ' άλλα λόγια, «χτίζω τώρα φθηνά, και ρίχνω στην επόµενη γενιά το κόστος των ζηµιών και των καταρρεύσεων». (Θα πρόσθετα, µάλιστα, ρίχνω στην επόµενη γενιά και το παρεπόµενο δικανικό χάος «περί ευθυνών»),(ii) «Αποτελεί σχεδόν µαταιοπονίαν ο ακριβής µαθηµατικός στατικός υπολογισµός του συστήµατος εις συνήθεις κανονικάς οικοδοµάς, δυνάµενος κάλλιστα να αναπληρωθή δι' υπολογισµού λογικής και επαρκούς προσεγγίσεως» (σελ. 60).1Το κείµενο αυτό διείπε τις αντισεισµικές Μελέτες της Χώρας, ουσιαστικώς µέχρι το 1996 οπότε θεσπίστηκε ο ΝΕΑΚ. Είναι λοιπόν το κύριο όργανο συν - κρίσεως για την απόδοση δικαιοσύνης για αδικήµατα του παρελθόντος.7 / 18 Πίνακας 2. - ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΠΟΥ ΙΣΧΥΣΑΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ∆Α ΒΑΣΙΚΑ ΑΝΤΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ1931 ΚΟΡΙΝΘΟΣ/ ΛΑΡΙΣΑ1. Σεισµικές (Μόνο για δράσεις ( σεισµ. Κόρινθο και συντελεστές) Λάρισα)1939 ΣΤΑΤ. ΜΕΛΕΤΕΣ ΥΠΟΥΡΓ. ΥΓΙΕΙΝΗΣ1959 ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ1985 ΟΠΩΣ ΤΟΥ 1959, ΜΕ ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΑΡΘΡΑ(∆ίδεται Σεισµ. χάρτης για Όπως περίπου το σεισµικός όλα τα κτίρια σε όλη 1959 χάρτης της τη Χώρα χώρας, µόνον όµως για κτίρια αποκλειστικά µε τοιχώµατα)1995 ΝΕΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ Πλήρεις σεισµικές δράσεις (φάσµατα)2. Τρόπος Ανάλυσης (προσδιορισµός εντατ. µεγεθών ανά δοµικόν στοιχείον)Κατά προσέγγιση, (πλήρης σιγή) δια στατικών µεθόδων κοινώς εν χρήσει, και θεωρουµένων εκ της Υπηρεσίας. (Καµµία συγκεκριµένη αναφορά ή περιγραφή).Ακριβής Ελληνική Μέθοδος (Ρουσόπουλος) ή µία των ευρέως παραδεδεγµένων άλλων µεθόδων ή Πρόσθετη έντασις µε ∆ε=6% εις τα περιµετρικά, µε την "κατά προσέγγισιν µέθοδο"Για πρώτη φορά εισάγεται το προσοµοίωµα του πολυωρόφου + Αναιρείται το σφάλµα οιονεί πακτώσεως τοιχώµατος σε δύο διαδοχικές πλάκες.Εισάγονται όλες οι σύγχρονες µέθοδοι στατικής και δυναµικής ανάλυσης, καθ' ύψος (πολυώροφο) και εν χώρω.3. ∆ιαστασιολόγηση (µόρφωση και όπλιση δοµικών στοιχείων)Γερµ. Καν. Ω.Σ. 1925 (πλήρης απουσία αντισεισµικών διατάξεων)Ελλ. Καν. Ω.Σ. 1954 (πλήρης απουσία αντισεισµικών διατάξεων)Εισάγεται πλήθος ειδικών Αντισεισµικών ∆ιατάξεων ∆ιαστασιολόγησηςΕλλ. Καν. Ω.Σ. 1991 µε ειδικές αντισεισµικές διατάξειςΓερµ. Καν. Ω.Σ. 1932 (πλήρης απουσία αντισεισµικών διατάξεων)Και τα µεν διατιθέµενα την εποχή εκείνη υπολογιστικά µέσα, πράγµατι, δεν επέτρεπαν τον ορθό υπολογισµό ούτε του πολυωρόφου συστήµατος, ούτε την εντατική κατάσταση στον χώρο... Οι προσεγγίσεις όµως που εισήχθησαν τότε, δεν ήσαν καθόλου «εύλογοι»: Είναι χαρακτηριστικό ότι στις 200 περίπου σελίδες του εν λόγω βιβλίου οι οποίες αφιερώνονται στην «Ακριβή Ελληνική Μέθοδο» (αυτήν στην οποία παραπέµπει ο Κανονισµός του 1959), επιλύεται (µε µιαν όντως ιδιοφυή µαθηµατική µέθοδο) µόνον το πρόβληµα του µονωρόφου. Το πολυώροφο σύστηµα, κατά συµπερασµόν, παραπέµπεται στην «Ελληνική Κατά Προσέγγισιν Μέθοδο», στην οποία (µετά από ποιοτικές εκτιµήσεις) δίδονται αριθµητικοί διορθωτικοί συντελεστές της περίπτωσης του µονώροφου. Τίποτ' άλλο... Έτσι, ακόµη και τα πολυώροφα τοιχώµατα, θεωρήθηκαν απ' τους µελλοντικούς χρήστες του συγγράµµατος ως «αµφίπακτα» στις διαδοχικές... πλάκες, µε αποτέλεσµα κολοσσιαία σφάλµατα στον υπολογισµό της κάµψης. Και αυτό ακόµα, ήταν «αναγνωρισµένος κανόνας»2. Ακόµα χειρότερα: Ακόµη κι οι ροπές κάµψεως των (όσων ελέγχονταν) υποστυλωµάτων, δεν περνούσαν πάντοτε στις συνερχόµενες δοκούς. Έτσι, τα αντίστοιχα δοκάρια ήσαν ακόµη πιο ευάλωτα στον σεισµό. Όλα τα σφάλµατα αυτά αναιρέθηκαν ρητώς µε τις προσθήκες παρ. 6.1 και παρ. 6.3 ιβ (ιι) των Προσθέτων Άρθρων του 1985, για την εισαγωγή των οποίων (σε συνεργασία µε πλείστους διακεκριµένους συναδέλφους) τολµώ να σεµνύνοµαι. (iii) Για το σεισµικώς καίριο θέµα της αντοχής σε τέµνουσα δύναµη, το σύγγραµµα (όπως και οι Κανονισµοί Οπλ. Σκυροδέµατος της εποχής) σιωπά. Γι' αυτό, µάλιστα, κι ο εµφανέστατα ανεπαρκής οπλισµός «διπλής εσχάρας εκ ράβδων τουλάχιστον (Φ8/25 ..., /σελ. 383), εφαρµοζόταν απ' τους χρήστες (µέχρι το 1985) σ' όλα τα τοιχώµατα. (Και στα υποστυλώµατα, συνδετήρες Φ6/25!). Αυτή ήταν η µελετητική κατάσταση γενικώς. Κι η µόνη-µου παρηγοριά για όλα τούτα, είναι το γεγονός ότι την ίδια εποχή περίπου, οι Γιατροί πιέζαν τις µανάδες να βγάζουν τις αµυγδαλές των παιδιών τους - εκθέτοντάς-τα έτσι σε απίστευτους µελλοντικούς κινδύνους. ∆εν θεσπίσθηκε όµως κατάργηση παραγραφής για το Ιατρικόν Επάγγελµα...2Αυτό δεν σηµαίνει ότι την εποχή εκείνη δεν υπήρξαν µερικές δηµοσιεύσεις που επεσήµαιναν το σφάλµα. Ήσαν όµως εκτός Κανονισµού, εν πάση δε περιπτώσει δεν επηρέασαν τον "αναγνωρισµένον κανόνα".8 / 18 3.ΕΛΕΓΧΟΣ ΥΛΙΚΩΝ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ, ΕΠΙΒΛΕΨΗΣ, ΧΡΗΣΗΣα)Υλικά: Γενικώς, δεν διατίθενται εθνικά πρότυπα δοµικών Υλικών για την προ του 1959 περίοδο, πλην ολίγων εξαιρέσεων. Όσο για τις υποχρεώσεις των προµηθευτών, δεν υπάρχει τίποτε ούτε σήµερα υποχρεώνονται όµως οι εκατοντάδες χιλιάδες οικοδοµούντες να τα ελέγχουν (!), υποκαθιστώντας (µε κατασπατάληση µέσων και χρόνου) τον ρόλο της Πολιτείας για τον έλεγχο της Ποιότητας της Παραγωγής στην πηγή της. Σκεφτείτε αν θα έπρεπε να ελέγχαµε όλοι εµείς την ποιότητα των φαρµάκων, κι όχι ο ΕΟΦ!β)Κατασκευή: ∆εν υπάρχουν Τεχνικές Προδιαγραφές Κατασκευής Ιδιωτικών Έργων. Ούτε καν σήµερα η Πολιτεία δεν απεδέχθη τη σχετική ρητή πρόταση του ΙΟΚ περί τούτου... Πλην των Μηχανικών, δεν απαιτείται ούτε προσφέρεται καµµία διαπίστευση προσόντων των Εργοδηγών και των Τεχνιτών! Τέλος, τα ιδιωτικά Συµφωνητικά, ιδίως κατά το παρελθόν, αρκούνται να παραπέµπουν στους «Κανόνες της Τέχνης» - σ' ένα φάντασµα δηλαδή.γ)Επίβλεψη: Εδώ, το µόνο που διατίθεται είναι η «απαγόρευση του φταρνίσµατος»: Ο «Επιβλέπων» υποχρεούται (ευχολογικώς) να ελέγχει τα πάντα και τους πάντες - χωρίς να οµολογείται ότι προς τούτο απαιτείται µια πολυπρόσωπη και πολυδάπανη Υπηρεσία, ανάλογης οργάνωσης µ' αυτήν του Εργολάβου! Έτσι, µια ευχολογική νοµοθεσία (κυριολεκτικώς in abstracto) προάγει σε ποικίλες δυσµενείς συνέπειες3. Άλλωστε, ακόµη κι όταν βρεθεί Υπεράνθρωπος επιβλέπων και αποπειραθεί να ασκήσει ουσιωδέστερους του «ανεγνωρισµένου κανόνος» ελέγχους, απολύεται απ' τον ιδιοκτήτη άνευ ετέρου (ως αντι-οικονοµικός και καθυστερητικός...). Οφείλω δε να σχολιάσω εδώ αµέσως την ενίοτε ακουόµενη απόκριση "άµα δεν τους συµφέρει, ας µήν αναλαµβάνουν": --Πώς συµφωνούνται αµοιβές, υπηρεσιών µή-περιγραφοµένων σε ειδική Συγγραφή Υποχρεώσεων «περί των Αρµοδιοτήτων και Καθηκόντων της Επίβλεψης»;-δ)Άραγε, έτσι τίθενται τα θέµατα δηµόσιας ασφάλειας; Η ψυχολογία των επαγγελµατιών είναι το θέµα µας, ή η δηµιουργία των προϋποθέσεων για την αναβάθµιση της στάθµης ασφαλείας των κατασκευών;Κατά τί διαφέρει απ' αυτήν την άποψη ένα ιδιωτικό από ένα δηµόσιο έργο;Χρήση: ∆εν υπάρχει ούτε Κανονιστικό κείµενο, ούτε εθιµικοί Κανόνες. Όποιος θέλει, κάνει ό,τι θέλει.Με αυτά τα δεδοµένα, το έργο του Πραγµατογνώµονος αναµένεται ότι θα είναι δυσχερέστατον έως αδύνατον. Συνηθέστερα όµως, η ως άνω γνωστότατη απουσία περιγραφής του «∆ιατεταγµένου», υποκαθίσταται από εµφανέστατα α υ θ α ί ρ ε τ ε ς «γνώµες» του Πραγµατογνώµονος - τις οποίες διστάζει να µήν ακολουθήσει και ο ∆ικαστής. Έχουµε όµως ιδεί στη δικανική πράξη και πλήθος περιπτώσεων όπου το ίδιο το ∆ικαστήριο αναλαµβάνει (εκ των ενόντων) να βραχυκυκλώσει όλες αυτές τις ελλείψεις, και να αποφανθεί επι πραγµατικών περιστατικών τα οποία εκ της φύσεώς των είναι αδύνατον να καταστούν αξιοπίστως γνωστά. Κρίµα... Υποστηρίζω ότι αυτά τα φαινόµενα οφείλουν να εκλείψουν. Πρέπει να προβλεφθεί ειδική νοµοθετική πρόβλεψη για τις περιπτώσεις όπου ∆ΕΝ διατίθεται αντικειµενική και ευρέως αποδεκτή απάντηση, η οποία να αποτελέσει εδραίαν βάση για την απόδοση ∆ικαιοσύνης. Ή άλλως, όταν συναντώνται αυτές οι συνθήκες αναντικειµενικότητας, ας γράφεται τουλάχιστον η ∆ικαιοσύνη µε δέλτα πεζόν.3Για όσους δεν έχουν συγγενείς παραστάσεις του πράγµατος, είναι σκόπιµο να θυµίσουµε ότι η σήµερον προβλεπόµενη συνολική αµοιβή "Επιβλέποντος" για την επί 18-µηνον κατασκευή έργων Πολιτικού Μηχανικού 5ωρόφου οικοδοµής 10x20 µέτρων, είναι της τάξεως των 15.000 δραχµών ανά µήνα. Τέτοιαν "επίβλεψη" εννοεί λοιπόν η σήµερον κρατούσα αντίληψη. Αιδώς, φαρισαίοι...9 / 18 4.ΕΙ∆ΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣΕδώ τα πράγµατα γίνονται «σκοτεινότερα», απ' ό,τι στον έλεγχο Μελέτης. Επειδή µάλιστα την έχω κάνει αυτή τη δουλειά επι δεκαετίες τώρα, παρακαλώ να µου επιτραπεί να επικαλούµαι και αυτήν την επίµοχθη πείρα.4.1 Κτίριο µε βλάβες (χωρίς κατάρρευση) Καταρχήν, καµµιά γνωµάτευση δεν νοείται χωρίς την απόκτηση ενός ευρέως αντιπροσωπευτικού συνόλου µετρήσεων. «Εύλογες εικασίες» δεν µπορούν να θεµελιώσουν δικαστική Πραγµατογνωµοσύνη... α)Αντοχή σκυροδέµατος: Οφείλει να διαπιστώνεται σε κάθε ουσιωδώς βλαµµένο στοιχείο, µε κατάλληλον συνδυασµό πυρηνοληψίας και εµµέσων µεθόδων (βλ. τη σχετική έκδοση ΤΕΕ/ΕΠΑΝΤΥΚ: Κ. Τρέζος, X. Σπανός, "Επιτόπου Έλεγχος Σκυροδέµατος, Έµµεσες Μέθοδοι", 2002). Οι συγκεκριµένες αυτές τιµές θα χρησιµοποιηθούν, βασικώς, για τις απαραίτητες ερµηνείες των βλαβών. Τώρα, ως προς το ερώτηµα κατά πόσον ο Κατασκευαστής επέτυχε να πραγµατοποιήσει την υπεσχηµένη κατηγορία σκυροδέµατος, απαιτείται ιδιαίτερη επιστηµονική µεθοδολογία, (βλ. λ.χ. Tassios, Trezos: "Correlation between in-situ and standard strength of concrete", 2nd Int. Conf. On Comp. Stochastic Mechanics, Athens June 1994). Υπενθυµίζεται εν προκειµένω ότι συνήθως οι διαπιστούµενες αντοχές επι τόπου, είναι νοµίµως µικρότερες της µέσης συµβατικής αντοχής της Μελέτης - χωρίς αυτό να σηµαίνει κατ' ανάγκην «κακοτεχνίαν», ει µη µόνον από κάποιο ποσοστό και κάτω.β)Θέσεις, διάµετροι, µόρφωση και µηχανικές ιδιότητες οπλισµού: Οφείλουν να διαπιστώνονται (συνδυάζοντας «χάντρωµα» και µαγνητικές ή ακτινογραφικές µεθόδους) για κάθε δοµικό στοιχείο όπου βρέθηκε ουσιώδης βλάβη. Έτσι µόνον ουσιαστικοποιείται η κρίση περί του βαθµού εφαρµογής των υποχρεώσεων του Κατασκευαστή, όπως αυτές τεκµαίρονται: (i) απ' τα τυχόν διαθέσιµα σχέδια και τις προβλέψεις του τυχόν διαθέσιµου τεύχους υπολογισµών, ή (ii) απ' τους υποκατάστατους υπολογισµούς και σχέδια που έκανε ο Πραγµατογνώµων (µε βάση όσα αναφέραµε στην παρ. Β' 1).4.2 Κτίριο που κατέρρευσε Ο αείµνηστος Χάρης Ρέντης, ως Υφυπουργός Οικισµού, το 1977, υπήρξε ο πρώτος που ενέκρινε την όντως υπέρογκη δαπάνη που απαιτείται για να γίνει η προφανέστατα αναγκαία άρση ερειπίων, όλων ανεξαιρέτως των δοµικών στοιχείων καταρρεύσαντος κτίσµατος, µέχρι και θεµελίων. Άρση, αναγνώριση, φωτογράφιση, διερεύνηση διαστάσεων, ποιότητος υλικών, µεγεθών και τρόπου διαµόρφωσης οπλισµού, καθώς και διαπίστωση πρωτογενών βλαβών. Προς τούτο απαιτείται µια συστηµατικά οργανωµένη πολυκλαδική και πολυδάπανη επιχείρηση, µε βαρύν µηχανικό εξοπλισµό, άφθονο προσωπικό και επιστηµονική αφοσίωση - παρά τις αισχρές φωνασκίες ορισµένων «λυντσαδόρων» περί.... κωλυσιεργίας του έργου της ∆ικαιοσύνης (τί αθλιότης). Σήµερα, ευτυχώς, ουδείς πλέον αναλαµβάνει το ιερό έργο του δικαστικού Πραγµατογνώµονα χωρίς αυτήν την προφανή προϋπόθεση. Το ίδιο όπως κανένας Ιατροδικαστής δεν τολµά να αποφανθεί χωρίς λεπτοµερή και αποδεικτική νεκροψία και εργαστηριακές αναλύσεις. Κανένας δηλαδή δεν είπε ποτέ «µα ο νεκρός είναι πεθαµένος - τί τον ψάχνεις;».4.3 Ξανά, η ουσιώδης παρατήρηση Είναι βασική υποχρέωση του Πραγµατογνώµονα (όπως και στην περίπτωση του ελέγχου της Μελέτης) να µήν περιορισθεί µόνον στην διαπίστωση των τυχόν κατασκευαστικών παραβάσεων, αλλά να αποφανθεί και περί της δυνατότητας αυτών των παραβάσεων να έχουν προκαλέσει την κατάρρευση. Τούτο δε διότι, κατ' αναλογίαν, ακόµη κι αν ο ένοχος έχει οµολογήσει, πάλι η Κατηγορούσα Αρχή είναι υποχρεωµένη να έχει πραγµατοποιήσει λεπτοµερή και πειστική αναπαράσταση του εγκλήµατος.10 / 18 4.4 Πώς διακρίνονται οι παραλείψεις προµηθευτή, κατασκευαστή, επιβλέποντος Ο Πραγµατογνώµων είναι υποχρεωµένος να διακρίνει την ειδικότερη προέλευση των παραλείψεων/παραβάσεων των Συντελεστών της Παραγωγής. Άλλως, δεν υπηρετεί τη ∆ικαιοσύνη. Ελλείψει τέτοιων ειδικών αποδεικτικών στοιχείων του Πραγµατογνώµονος, το ∆ικαστήριο (ενώπιον της πολλαπλής περιπλοκής των πραγµάτων), ενδέχεται να βρεθεί σε αδυναµία κρίσεως ή, εν αµφιβολία, να δώσει λύσεις εκτεθειµένες στον ψόγο της εξ αγαθής προθέσεως σκοπιµότητας. Σ' αυτήν τη διασταλτική απόφανση του Πραγµατογνώµονος, βοηθάει ίσως και το επόµενο κεφάλαιο.ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΕΧΟΥΝ ΚΑΙ ΟΙ ΝΟΜΟΘΕΤΕΣ ΚΙ ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΝΕΣ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΟΧΙ ΜΟΝΟΝ ΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ΕΡΓΩΝ 1. ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΕΥΓΕΝΕΣΤΕΡΑ ΑΘΛΗΜΑΤΑ ΑΠ' ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΩΝ ΜΑΓΙΣΣΩΝ α)Είδαµε στο Μέρος Α' ότι και το Σεισµικό φαινόµενο είναι ατάσθαλο και εν πολλοίς επιστηµονικώς δυσπερίγραπτο, αλλά και οι κατά περίοδον γνώσεις µας περί την Αντισεισµικήν αποδεικνύονται (ανά 10-ετίαν περίπου) ατελείς ή και, ενίοτε, ανακριβέστατες. Επί πλέον, η έλλειψη ουσιαστικών (κι όχι ευχολογικών) µέτρων εξορθολογισµού της κατασκευής και χρήσης των Κτιρίων, επιτείνει τις πιο πάνω αβεβαιότητες στη φάση αναζήτησης των υπευθύνων... Η τριπλή αυτή παραγωγή Αβεβαιοτήτων, καθιστά συχνότατα δυσεξήγητη τη σεισµική συµπεριφορά πολλών κτιρίων. Είναι δε τούτο ΜΑΘΗΜΑ πρώτον για όλους τους αρµόδιους (και κυρίως για τους αναρµόδιους).β)Έτσι µε όσα διαπιστώθηκαν στο Μέρος Α', τις περισσότερες φορές, οι σεισµικές βλάβες ή καταρρεύσεις κτιρίων ∆ΕΝ οφείλονται σε παραβάσεις (ή "δόλον" - τί αποπροσανατολισµός!), αλλά: •Σε υπέρβαση της τιµής της σεισµικής δράσης την οποία "προβλέπει" ο Κανονισµός. (Τούτο συνέβη στους περισσότερους σεισµούς τα τελευταία χρόνια, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό)4.•Στις πολύ ατελείς γνώσεις Αντισεισµικής του παρελθόντος, οι οποίες µέχρι το 1985 δεν µπορούσαν πάντοτε να εξασφαλίσουν τα κτίρια, ούτε καν για τις χαµηλές σεισµικές δράσεις που προέβλεπε ο παλιός Κανονισµός...Μέσα στην ατµόσφαιρα απωλειών και ανθρώπινου πόνου εξαιτίας των ανωτέρω αστοχιών (όπως άλλωστε σ
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.