Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Τρίτη, 15 Ιουνίου 2021

Έφτιαξε με τσιμέντο και σίδερο πρώτα δυο γέφυρες στον Κηφισό το 1902. O ίδιος, όμως, ήταν και ο πρώτος που κατασκεύασε την πρώτη πολυκατοικία από μπετόν, πέντε χρόνια αργότερα στην Αθήνα.

Ηλίας Αγγελόπουλος, ο μηχανικός που έφερε το μπετόν αρμέ στην ΑθήναΌταν πριν από έναν αιώνα κτιζόταν στην καρδιά της Αθήνας το πρώτο κτίριο με μπετόν αρμέ, ο βασιλιάς Γεώργιος A' ρωτούσε: - Να περνώ από το πεζοδρόμιον της οικοδομής ή από το απέναντι (των βασιλικών στάβλων); Το περιστατικό, βεβαίως, απηχεί μια παραδοσιακή καχυποψία απέναντι στην καινοτομία. Την ίδια πάνω κάτω εποχή παρόμοιες αντιδράσεις παρατηρούνται στη νεοελληνική κοινωνία με τον εξηλεκτρισμό, το αυτοκίνητο, το τηλέφωνο... Όπως και άλλες νέες τεχνολογίες για τις αρχές του 20ου αιώνα το «σιδηροπαγές σκυροκονίαμα» εισέβαλε και καθιερώθηκε ταχύτατα, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις. Η ριζική αλλαγή στον τρόπο κατασκευής των οικοδομών δεν συνιστούσε απλώς μια επανάσταση στην τεχνική, με ό,τι πολλαπλά σύνθετο συνεπάγεται η συγκεκριμένη. Αποδείχτηκε καθοριστική συνολικά για τη ζωή, τις κοινωνικές και ατομικές, ακόμη, σχέσεις. Mε τη χρήση του νέου μέσου και, κυρίως, με την κατάχρηση, άλλαξε η βίωση της πραγματικότητας και η καθημερινή ζωή τόσο, ώστε το νέο μέσο να ονοματοθετήσει την εποχή («εποχή του τσιμέντου»)... Μεταξύ των πρωταγωνιστών στην εισαγωγή, διάδοση και επικράτηση του σιδηρού σκυροκονιάματος (σκύρον, δηλαδή χαλίκια, σπασμένη πέτρα και κονίαμα, δηλαδή πολτώδες μείγμα) ξεχωρίζει ο Ηλίας Αγγελόπουλος. Αυτός ήταν ο μηχανικός που το έφερε στην Ελλάδα και το εφάρμοσε με απόλυτη επιτυχία. Έφτιαξε με τσιμέντο και σίδερο πρώτα δυο γέφυρες στον Κηφισό το 1902. O ίδιος, όμως, ήταν και ο πρώτος που κατασκεύασε την πρώτη πολυκατοικία από μπετόν, πέντε χρόνια αργότερα στην Αθήνα. Έκανε κι άλλα πολλά δημόσια και ιδιωτικά έργα με τον ίδιο τρόπο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι φέρει και ευθύνη για ό,τι αρνητικό σημαίνει η πρακτική του..."τσιμέντο να γίνει".1/5 Ο πρώτος... Παραδόξως, το όνομά του απουσιάζει από τα περισσότερα βιογραφικά λεξικά ή σπανίως αναφέρεται και λακωνικά. Το επώνυμό του παραπέμπει στη βαριά βιομηχανία, αλλά ο ίδιος δεν είχε σχέση με τη χαλυβουργία. Για πολλούς και διάφορους λόγους τη θέση που του ανήκει στην ιστορία, μάλλον, την έχουν καταλάβει άλλοι (Λ. Οικονομίδης, A. Ζαχαρίου, A. Χατζηκυριάκος, N. Κανελλόπουλος), σημαντικοί κατά τα άλλα. Αυτός, όμως, ήταν ο πρώτος... Τα πρώτα έργα που κατασκεύασε ο Αγγελόπουλος με μπετόν αρμέ ήταν δύο γέφυρες στον Κηφισό, στις οδούς Πειραιώς και Φαλήρου. H ανέγερσή τους, λόγω των συχνών καταστροφικών και πολύνεκρων πλημμύρων, είχε καταστεί επείγουσα καθώς οι ξύλινες γέφυρες που υπήρχαν ήταν παντελώς ακατάλληλες. Τις μελέτες έκανε ο γαλλικός οίκος Hennebique (ο Αγγελόπουλος ήταν αντιπρόσωπός του στην Ελλάδα, και ο μηχανικός που τελειοποίησε τη μέθοδο και την έκανε εμπορικά εκμεταλλεύσιμη). H κατασκευή ολοκληρώθηκε σε λιγότερο από δυο μήνες (Οκτώβριος Νοέμβριος 1902). Κόστισαν στο κράτος το μισό ακριβώς ποσό από εκείνο που θ' απαιτούνταν αν κατασκευάζονταν σιδερένιες, όπως ήταν το αρχικό σχέδιο. H οικονομία και η ταχύτητα ήταν τα δύο βασικά επιχειρήματα για να πειστούν οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς ν' αποδεχτούν τις τσιμεντένιες γέφυρες. H πρώτη ήταν τρίτοξη, 36 m μήκος και 10 πλάτος. H άλλη, επίσης τρίτοξη 25 m μήκος, 15 πλάτος, με πεζοδρόμια και σιδηροτροχιές για να περνά το τραίνο (τροχιόδρομος). Οι δοκιμές για την αντοχή τους προκαλούν σήμερα χαμόγελα, αλλά ήταν «σκληρές»: Φορτώθηκαν με σάκους άμμου, που αντιστοιχούσαν σε βάρος από 600 μέχρι 1.000 κιλά ανά τετραγωνικό μέτρο... •Oδοστρωτήρας του δήμου της Αθήνας πηγαινοερχόταν μπρος-πίσω... Τοποθετήθηκαν 26 άμαξες, που η καθεμιά ζύγιζε 1.800 κιλά...Πέρα από τις συμβατικές υποχρεώσεις προστέθηκαν κι άλλα βάρη πάνω τους, ενώ γινόταν σχετικές μετρήσεις για την αντοχή. «Μηδέν επιπτώσεις» σημειώνει ενθουσιασμένος ο κατασκευαστής, περιγράφοντας λίγο αργότερα το έργο στο περιοδικό των μηχανικών «Αρχιμήδης». Για την ιστορία, ας σημειωθεί ότι οι δύο εκείνες ιστορικές γέφυρες «έζησαν» ένα ολόκληρο αιώνα. Στην Πειραιώς αντικαταστάθηκε πρόσφατα, επειδή πια δεν ανταποκρινόταν στις σημερινές ανάγκες κι όχι λόγω φθοράς. Σε πείσμα της τρέχουσας κυρίαρχης αντίληψης ότι η εφαρμογή των νέων μέσων αρχίζει πάντα καθυστερημένα στη χώρα μας, οι γέφυρες στον Κηφισό κατασκευάστηκαν μόλις ένα χρόνο μετά την πρώτη οδογέφυρα από σκυρόδεμα στην Αγγλία...Μακριά από τα πάθη της πολιτικής Υπάρχουν δύο καίριες παρεμβάσεις του Αγγελόπουλου, που δίνουν το «στίγμα» του. H μία όταν αναλάμβανε πρόεδρος του TEE (1925). Τότε σκιαγραφούσε τον ρόλο του επιστήμονα-μηχανικού. Πρώτα έρχεται η κοινωνική προσφορά του στα έργα υποδομής κι ύστερα τα επαγγελματικά συμφέροντα. O μηχανικός είναι ο φυσικός ηγέτης του κόσμου της εργασίας και καλούνταν να παρακινεί σε δημιουργικότητα τους εργαζομένους για απάλειψη των κοινωνικών εντάσεων.2/5 Ζητούσε αποστασιοποίηση από τα πολιτικά πάθη, και από το κράτος ν' αφήσει τα Επιμελητήρια ακομμάτιστα. Υποστήριζε ότι αν συμβεί αυτό «ουδόλως αμφιβάλλομεν ότι (το TEE) θα δυνηθή, μετά των άλλων εργαζομένων τάξεων, να εύρη το Αρχιμήδειον "πά στώ" και κινήσω την Ελλάδα εις πρόοδον...» Σε μια κοινωνία βαθιά ταξική και στη σκιά του εθνικού διχασμού της, όπως η Ελλάδα της δεκαετίας του 1920-30, το ότι οι μηχανικοί και οι εργαζόμενοι μακριά από την πολιτική θα «κινούσαν τη γη» ήταν τουλάχιστον εξωπραγματικό... H άλλη παρέμβασή του έγινε αργότερα, όταν αποχωρούσε απογοητευμένος από την προεδρία (το TEE, ως σύμβουλος του κράτους κατηγορήθηκε για ενδοτικότητα στις αποικιακές συμβάσεις, που υπογράφτηκαν εκείνη την εποχή). Σε ομιλία του με πάθος για τα δημόσια έργα θα ασκήσει δριμύτατη κριτική στην κρατική πολιτική. Αυτή έχει ιδιαίτερη αξία, καθώς προέρχεται από ένα διανοούμενο μηχανικό, που είχε καταλάβει ανώτερες κρατικές θέσεις κι ανήκε στην κυρίαρχη τάξη του Μεσοπολέμου. Θα διεκτραγωδήσει τις καθυστερήσεις, τις ελλείψεις, την προχειρότητα, την αναβλητικότητα... Όπως τεκμηριώνει ο ιστορικός των μηχανικών Γ. Αντωνίου (στο πρόσφατο βιβλίο «Οι Έλληνες μηχανικοί...»), η «απάντησή του Αγγελόπουλου στον ανορθολογισμό του κράτους ήταν να γίνει ο ορθολογισμός της επιστήμης και των τεχνικών, κυρίαρχος τρόπος σκέψης στην κοινωνία».Η αρχή έγινε στη γωνία Σταδίου και Κολοκοτρώνη H «οικία Αφεντούλη» σηματοδοτεί την έναρξη της τσιμεντοποίησης της Αθήνας. Αν και τσιμέντο στην πρωτεύουσα χρησιμοποιείται για πρώτη φορά γύρω στο 1890 σε δάπεδα στάβλων της Σχολής Ευελπίδων, το μπετόν αρμέ θ' αρχίσει να εξαπλώνεται από την οδό Σταδίου και την Πλατεία Κολοκοτρώνη, καθώς τελειώνει το 1907. Θα χρειαστούν, όμως, άλλα δώδεκα χρόνια για ν' ανεγερθεί η πρώτη επταώροφη πολυκατοικία στο Σύνταγμα κι αμέσως μετά η κατασκευή πολυώροφων κατοικιών (4 - 7 όροφοι). Κατ' αρχήν για ενοικίαση, και μάλιστα στους ξένους, κι όχι λύση του οξύτατου στεγαστικού.«Πληγή» Είναι εκπληκτικό ότι από τη δεκαετία ακόμη του 1920, όπως επισημαίνει ο αρχιτέκτονας E. Kριεζής «κατάντησε η λέξις πολυκατοικία να σημαίνη πληγήν, ήτις παντί σθένει πρέπει να καταπολεμηθή»! O Αφεντούλης, μέλος της οικογένειας Ελλήνων της Τεργέστης, ήθελε να ανεγείρει ξενοδοχείο στο οικόπεδό του στη Σταδίου - Κολοκοτρώνη, με ισόγεια καταστήματα, ακολουθώντας την παραδοσιακή τεχνική (λιθοδομές κ.λπ.). Τα σχέδια έφτιαξε Γάλλος αρχιτέκτονας, ενώ τη μελέτη για την πρόσοψη του κτιρίου έκανε ο Αρ. Mπαλάνος. Πείστηκε, όμως, από τον Αγγελόπουλο να το κτίσει με μπετόν αρμέ. Τα σχέδια στάλθηκαν στο Παρίσι, όπου έγιναν οι σχετικές μελέτες και ο Αγγελόπουλος άρχισε την κατασκευή. Αν και τεράστια για τα μέτρα της εποχής αποπερατώθηκε σε χρόνο-ρεκόρ. Γράφει ο ίδιος απευθυνόμενους στους μηχανικούς για την ταχύτητα του έργου: «Αφαιρούμενων 174 ημερών καθ' άς διεκόπησαν αι εργασίαι εντολή του ιδιοκτήτου (για να γίνουν αλλαγές στο εσωτερικό του κτιρίου), επερατώθη εντός 7 μηνών το κτίριο τούτο, εκ 5 ορόφων και υπογείων, το καταλαμβάνον οικόπεδον 1.700 πήχεων (περίπου 1000 τ.μ.)»3/5 Ασφάλεια O Αγγελόπουλος υπερηφανευόταν και δικαίως ότι είναι «το πρώτον υπό έποψιν αντοχής και ασφαλείας μεταξύ των αθηναϊκών οικοδομών... Εντελώς άφλεκτο (εκτός από την ξύλινη στέγη που ήταν επιλογή ιδιοκτήτη), παρουσιάζει πλείστα άλλα πλεονεκτήματα ως π.χ. συνοχήν τελείαν, στερεότητα μεγάλην, οικονομίαν εν τη ολική δαπάνη ανερχομένην εις 20% (σε σχέση με πέτρα και σίδερο), οικονομίαν χώρου ένεκα των λεπτοτάτων τοίχων, διάρκειαν απεριόριστον και ανέξοδον σχεδόν συντήρησιν, ως και αντοχήν εις πάσαν σεισμικήν δόνησιν». Το κτίριο θα λειτουργήσει αμέσως ως ξενοδοχείο «Γεώργιος», για να μετονομαστεί αργότερα στο πολύ γνωστό «Ίλιον», στο ακόμη γνωστότερο μετά «Aτενέ Παλάς» και να καταλήξει στη δεκαετία του 1980 σε γραφεία της αγγλικής τράπεζας Mπέρκλεϊ. Όσο για το ισόγειο θα γνωρίσει δόξες ως κινηματογράφος «Σπλέντιντ» και ως «Έσπερος». O τελευταίος μάλιστα, μαζί με τις ταινίες του, θα διαφημίζει στον πόλεμο του 1940-41, ότι είναι το πιο ασφαλές καταφύγιο για τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς...Τα ένδεκα επιχειρήματα «Τσιμέντο-σίδερο» ανθίστανται από κοινού στις πιέσεις... H επιχειρηματολογία του Αγγελόπουλου για τα πλεονεκτήματα του μπετόν αρμέ (συστηματικά άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1892) αναπτύσσεται διεξοδικά το 1902 με έντεκα επιχειρήματα: 1)O σίδηρος μέσα στο τσιμέντο δεν οξειδώνεται.2)Υπάρχει «συνοχή τελεία» (τσιμέντου-σίδερου), «ανθίστανται από κοινού» στις πιέσεις.3)Έχουν την ίδια διαστολή και «ουδείς υπάρχει φόβος διαρρήξεως ή σχηματισμού ρωγμών εξ ανομοίας διαστολής».4)Είναι οικονομικότερη 20-40% από τις άλλες κατασκευές.5)Εντελώς άφλεκτο (η ιδιότητα αυτή ήταν ο πρώτος λόγος που το σίδερο περιβλήθηκε με τσιμέντο).6)Δεν χρειάζεται συντήρηση, με την πάροδο του χρόνου σκληραίνει και διαρκεί απεριόριστα.7)Επιταχύνει τον χρόνο κατασκευής.8)Πρόκειται για «υγιεινό σύστημα» (καθαρίζεται - απολυμαίνεται εύκολα, δεν αλλοιώνεται από νερά και οξέα, δεν επιτρέπει την είσοδο μικροβίων στο εσωτερικό του κ.λπ.).9)Κακός αγωγός του ήχου.10)Είναι το πιο δύσκαμπτο υλικό (150% περισσότερο από το σίδηρο).11)Έχει μεγάλη αντοχή, που αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου «ένεκα της στερεοποιήσεως του τσιμέντου».4/5 Σταθμοί στη ζωή και το έργο του 1859Γεννήθηκε στην Τρίπολη. Ο πατέρας του Ιωάννης καταγόταν από την Δημητσάνα και ήταν εκδότης της εφημερίδας «Παλιγγενεσία».1886Αποφοίτησε από τη σχολή γεφυροποιών Ecole des Ponts et Chaussees της Γαλλίας.1886-1900Διορίσθηκε στην υπηρεσία Δημοσίων Έργων, διευθυντής έργων του Δήμου Αθήνας, νομομηχανικός Aττικο-Βοιωτίας, διευθυντής της Λιμενικής Eπιτροπής κ.λπ.1886-88Εκδίδει τη «Μηχανική Επιθεώρηση», το πρώτο ελληνικό περιοδικό με τεχνικο-επιστημονικό περιεχόμενο.1888-90 & 1897-98Καθηγητής στο Σχολείο Βιομηχανικών Τεχνών (Πολυτεχνείο).1889Μελέτες και προτάσεις για την υδροδότηση της Αθήνας από τη Στυμφαλία.1892Συμμετοχή στη συγκρότηση της Ελληνικής Bιοτεχνικής Εταιρείας (Διπλάρειος Σχολή) κι αργότερα γραμματέας και αντιπρόεδρος.1898Εκ των πρωταγωνιστών στην ίδρυση του Πολυτεχνικού Συλλόγου, αντιπρόεδρος και γραμματέας για μεγάλο διάστημα.1899-1905Εκδότης του περιοδικού των μηχανικών «Αρχιμήδης».1900Ίδρυση τεχνικού γραφείου. Μελέτη και κατασκευή πολλών μεγάλων έργων: γέφυρες Κηφισού, δεξαμενές Πειραιά, ύδρευση Λάρισας, διοχέτευση υδάτων Μέλανα ποταμού, Αρεταίειο νοσοκομείο, λιμάνι Βόλου, τελωνεία Πάτρας, πηγή Υπάτης, δρόμος Βόλου - Πορταριάς κ.ά.1902Εφαρμογή της τεχνικής του μπετόν αρμέ.1907H πρώτη αθηναϊκή πολυκατοικία με οπλισμένο σκυρόδεμα.1910-1932Μέλος διοικητικών συμβουλίων πολλών εταιρειών και τραπεζών (Διώρυγα Κορίνθου, Εθνική και Κτηματική Τράπεζα, Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι, Γενικές Αποθήκες Ελλάδος κ.α.)1916Στυλοβάτης της Λέσχης Επιστημόνων.1925-1927Ιδρυτικό μέλος του TEE και πρώτος πρόεδρος.1932Θάνατός του στην Αθήνα.5/5
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.