Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Κυριακή, 09 Αυγούστου 2020

Είναι, ίσως, περίεργο το πόσο λίγοι Έλληνες ξέρουν ότι αυτοί τους οποίους ονομάζουμε συνήθως "οι τριακόσιοι του Λεωνίδα" δεν σκοτώθηκαν όλοι στις Θερμοπύλες.

Ο Λεωνίδας και οι … 298 στις Θερμοπύλες Θ. Γ. Βουδικλάρης Πολιτικός ΜηχανικόςΕίναι, ίσως, περίεργο το πόσο λίγοι Έλληνες ξέρουν ότι αυτοί τους οποίους ονομάζουμε συνήθως "οι τριακόσιοι του Λεωνίδα" δεν σκοτώθηκαν όλοι στις Θερμοπύλες. Ο Λεωνίδας είχε διώξει από το στρατόπεδο των Θερμοπυλών τον Εύρυτο και τον Αριστόδημο, γιατί έπασχαν από "οφθαλμίαν", και φοβήθηκε μήπως κολλήσουν και τους άλλους. "Οφθαλμία" ονομάζουν οι οφθαλμίατροι, ακόμα και σήμερα, τα "τραχώματα", μια μολυσματική ασθένεια των ματιών που χαρακτηρίζεται από φλεγμονή του επιπεφυκότος των βλεφάρων. Οι δύο Σπαρτιάτες δεν επέστρεψαν στη Σπάρτη, αλλά αποσύρθηκαν σε ένα πλησίον οικισμό, για το ενδεχόμενο και με την ελπίδα να υποχωρήσει σύντομα η φλεγμονή. Όταν μαθεύτηκε στον οικισμό ότι οι Έλληνες περικυκλώθηκαν, ύστερα από την προδοσία του Εφιάλτη, ο Εύρυτος διέταξε τον είλωτα που του κουβαλούσε τα όπλα να τον οδηγήσει κοντά στους άλλους, στο πεδίο της μάχης, όπου πολέμησε και σκοτώθηκε όπως όλοι. Ο Αριστόδημος θεώρησε ότι μπορούσε να επιστρέψει στη Σπάρτη, αφού είχε εντολή να φύγει από το στρατόπεδο και αφού δεν είχε παρέλθει ο λόγος χορηγήσεως της εντολής για την απομάκρυνση. Εκεί τον υποδέχτηκαν με απόλυτη περιφρόνηση, δεν τον χαιρετούσαν, δεν του απηύθυναν τον λόγο, δεν του έδιναν φωτιά να ανάψει, τον αγνοούσαν πλήρως και του "φόρτωσαν" το παρατσούκλι "Αριστόδημος ο τρέσας", ο δειλός Αριστόδημος δηλαδή (από το ρήμα "τρέω", που σημαίνει "δειλιάζω"). Ο Ηρόδοτος διατυπώνει τη (σωστή) άποψη ότι αν είχαν επιστρέψει και οι δύο στη Σπάρτη, αυτό θα εθεωρείτο επιτρεπτό, η σκληρή αντιμετώπιση του Αριστόδημου οφείλεται στη διαφορά συμπεριφοράς του από τον Εύρυτο. Ο δεύτερος Σπαρτιάτης που δεν σκοτώθηκε στις Θερμοπύλες ήταν ο Παντίτης. Ο Λεωνίδας τον είχε στείλει στους Θεσσαλούς για να ζητήσει βοήθεια και εκείνος, κατά την επιστροφή του, έμαθε την εξέλιξη της μάχης, που είχε γίνει πια "ολοκαύτωμα", και φρόντισε να καθυστερήσει τόσο, ώστε να φτάσει στις Θερμοπύλες όταν πια είχαν τελειώσει όλα. Όταν γύρισε στη Σπάρτη του φέρθηκαν με τόση περιφρόνηση, ώστε πήρε ένα σχοινί και πήγε και κρεμάστηκε. Έτσι από τους 300 Σπαρτιάτες του Λεωνίδα, ο Αριστόδημος και ο Παντίτης δεν σκοτώθηκαν μαζί με τους άλλους στη μάχη των Θερμοπυλών, στις Θερμοπύλες "έπεσαν" μόνο 298. Και για να ολοκληρώσουμε αυτά που αφορούν την τύχη του Αριστόδημου, θα πούμε ότι αυτός σκοτώθηκε στη μάχη των Πλαταιών, τον επόμενο χρόνο. Ο Αριστόδημος βγήκε από τη γραμμή των οπλιτών και πολέμησε σαν λιοντάρι, αδιαφόρησε για την κάλυψή του από την ασπίδα του "παραστάτη" του, όπως επέβαλε η τακτική του αγώνα, έκανε πραγματικά ανδραγαθήματα και ήταν ασφαλώς ο γενναιότερος απ’ όλους. Όταν όμως ήρθε η ώρα, μετά τη μάχη, να χορηγηθεί το "αριστείον ανδρείας", όπως συνηθιζόταν, οι στρατηγοί του το αρνήθηκαν. Γιατί είχαν την αντίληψη ότι ο στρατιώτης πρέπει, ασφαλώς, να είναι πρόθυμος να πεθάνει για την πατρίδα του, φροντίζοντας όμως για την προστασία της ζωής του, όχι αυτοκτονώντας. Η πατρίδα του τον χρειάζεται και για την επόμενη μάχη. Θεωρήθηκε, και μάλλον ήταν αλήθεια, ότι ο Αριστόδημος πίστευε πως "χρωστούσε" αυτή τη ζωή που διέσωσε στις Θερμοπύλες και ήθελε να ξεπλύνει την ντροπή. Από την ιστορία αυτή μπορούμε να αντλήσουμε διδάγματα.1 Αξίζει όμως να δούμε λίγο πληρέστερα τη μάχη των Θερμοπυλών, που θεωρείται ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές και τις πιο ένδοξες της παγκόσμιας Ιστορίας. Από τα άγνωστα επεισόδια, που δεν μάθαμε στην Ιστορία του σχολείου, μπορούμε να γοητευθούμε, αλλά επίσης να διδαχθούμε και να παραδειγματισθούμε. Ο Ξέρξης ξεκίνησε τον πόλεμο εναντίον της Ελλάδος (ίσως και της Ευρώπης) περί το φθινόπωρο του 481 π.Χ. για να ικανοποιήσει (τουλάχιστον) την επιθυμία του πατέρα του, του Δαρείου, να τιμωρήσει την Αθήνα και τη Σπάρτη. Ύστερα από πενταετή προετοιμασία, συγκέντρωσε ένα τεράστιο στρατό και στόλο, που αριθμούσε από 400 ως 800 χιλιάδες άνδρες και 1200 πλοία, κατά τις εκτιμήσεις των νεωτέρων ιστορικών, οι οποίοι υποπολλαπλασιάζουν τους τερατώδεις αριθμούς που αναφέρει ο Ηρόδοτος. Ο τεράστιος στρατός, στο πέρασμα του οποίου ξεραινόντουσαν τα ποτάμια κατά τον Ηρόδοτο, κατέβαινε σαν οδοστρωτήρας από την Προποντίδα προς την Αττική, υποτάσσοντας τις πόλεις και τις περιοχές που συναντούσε, υποχρεώνοντάς τες να ικανοποιούν τις ανάγκες της περσικής επιμελητείας, και στρατολογώντας υποχρεωτικά τους κατοίκους τους, ανεξαρτήτως εθνικότητας. Μεγάλωνε έτσι την αριθμητική του δύναμη, αλλά με ανθρώπους που πολύ συχνά είχαν μεγαλύτερη διάθεση να αυτομολήσουν ή να συνδράμουν με πληροφορίες τους Έλληνες, παρά να πολεμήσουν για χατίρι του Ξέρξη.Παρόμοια ήταν η κατάσταση και στον περσικό στόλο, και μάλιστα από την αρχική του σύνθεση. Η σύνθεσή του βασιζόταν στους Ίωνες, τους Κάρες και τους Αιγύπτιους ή και άλλους υποταγμένους λαούς, καθώς οι Πέρσες δεν είχαν ναυτική παράδοση. Σε κάθε πλοίο, κυβερνήτης ήταν ένας Πέρσης ευγενής, αξιωματικός του ιππικού. Επέβαιναν επίσης Πέρσες στρατιώτες – "επιβάτες", τόσο για να μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ενδεχόμενη απόβαση, όσο και για να επιτηρούν τα "ύποπτα" πληρώματα. Από το γεγονός αυτό προσπάθησε να επωφεληθεί ο Θεμιστοκλής, ο οποίος μετείχε στον ελληνικό στόλο που ναυμάχησε στο Αρτεμίσιο. Κατά την επιστροφή του στόλου ο Θεμιστοκλής, με ταχύπλοα σκάφη που διάλεξε, σταματούσε στις θέσεις που είχαν πόσιμο νερό (τις πιθανές για εφοδιασμό του περσικού στόλου) και έγραφε στους βράχους μηνύματα για τους Ίωνες.2 Τους ζητούσε να προσχωρήσουν στους Έλληνες ή, τουλάχιστον, να πολεμούν απρόθυμα και να δημιουργούν δυσχέρειες στους Πέρσες, και ακόμη να πείσουν και τους Κάρες να κάνουν το ίδιο. Έτσι ήλπιζε, βασίμως, σε κάποιες προσχωρήσεις αλλά, πολύ περισσότερο, στη δημιουργία αμφιβολιών και ανησυχιών στους Πέρσες κυβερνήτες. Αυτή ίσως είναι η πρώτη στον κόσμο εφαρμογή στρατηγικής ψυχολογικού πολέμου. Το μήνυμα που έστελνε στους Ίωνες έλεγε:Άνδρες Ίωνες, ου ποιέεται δίκαια επί τους πατέρας στρατευόμενοι και την Ελλάδα καταδουλούμενοι. Αλλά μάλιστα μεν προς ημέων γίνεσθε. Ει δ’ υμίν εστί τούτο μη δυνατόν ποιήσαι, υμείς δε έτι και νυν εκ του μέσου ημίν έζεσθε και αυτοί και των Καρών δέεσθε τα αυτά υμίν ποιέειν. Ει δε μηδέτερον τούτων οίον τε γίγνεσθαι, αλλ’ υπ’ αναγκαίης μέζονος κατέζευχθε ή ώστε απίστασθαι. Υμείς δε εν τω έργω επεάν συμμίσγωμεν, εθελοκακέετε, μεμνημένοι ότι απ’ ημέων γεγόνατε και ότι αρχήθεν η έχθρη προς τον βάρβαρον, απ’ υμέων ημίν γέγονε.Ίωνες δεν κάνετε καλά να πολεμάτε τους πατεράδες σας υποδουλώνοντας την Ελλάδα. Ελάτε αμέσως μαζί μας. Αν όμως αυτό δεν σας είναι δυνατόν, ακόμα και τώρα κρατηθείτε μακρυά μας (από τα πλοία μας) και παρακινήστε και τους Κάρες να κάνουν το ίδιο. Αν πάλι δεν είναι δυνατόν να γίνει ούτε το ένα ούτε το άλλο και για λόγους ανωτέρας βίας δεν μπορείτε να απέχετε από τη μάχη, όταν εμείς πολεμάμε δείξτε ηθελημένη νωθρότητα. Να θυμάστε ότι εμείς είμαστε οι πρόγονοί σας και ότι εξ αρχής η έχθρα μας με τον βάρβαρο προήλθε από σας.Τέτοιες "αυτομολήσεις" και "πληροφοριοδοτήσεις" υπήρξαν αρκετές, δείγμα κάποιας λανθάνουσας μορφής εθνικής συνείδησης, διαφορετικής από τη σημερινή, αλλά ασφαλώς υπάρχουσας και επαρκώς ισχυρής. Για μερικούς τέτοιους αυτόμολους που έδωσαν πληροφορίες ή και πολέμησαν με τους Έλληνες, η Ιστορία παραδίδει και τα ονόματα. •••Ο Σκελλίης από τη Διώνη της Χαλκιδικής – "Σκελλίης Διωναίος, δύτης των τότε ανθρώπων άριστος" - που έδωσε στο Αρτεμίσιο πληροφορίες για τις βλάβες του περσικού στόλου από την τρικυμία και για την αποστολή 200 πλοίων για την κύκλωση του ελληνικού. Ο Λήμνιος Αντίδωρος, που αυτομόλησε με το πλοίο του στους Έλληνες μετά την πρώτη συμπλοκή στο Αρτεμίσιο και πολέμησε μαζί τους. Οι Αθηναίοι του χάρισαν γη στη Σαλαμίνα. Ο Αλέξανδρος Α΄ της Μακεδονίας, ο οποίος έδωσε πληροφορίες για το μέγεθος του περσικού στρατού κατά την επιχείρηση" των Τεμπών και, ακόμα περισσότερο στη μάχη των Πλαταιών (βλέπε www.e-archimedes.gr: "Απόσπασμα από την περιγραφή της μάχης των Πλαταιών")Οι πορείες του στρατού και του ναυτικού των Περσών προς νότον ήταν, περίπου, παράλληλες, ώστε να υπάρχει δυνατότητα συνεργασίας αν χρειαζόταν. Οι Έλληνες, που είχαν πληροφορίες για την έναρξη της περσικής εκστρατείας (βλέπε και το μήνυμα που έστειλε ο Δημάρατος και ερμήνευσε η Γοργώ, σύζυγος του Λεωνίδα – www.earchimedes.gr: "Δημάρατος") συγκεντρώθηκαν, την ίδια περίπου περίοδο, στην Κόρινθο για να αποφασίσουν τον τρόπο αντιδράσεως και αμύνης. Οι δυνάμεις τους ήταν πολύ μικρότερες από τις περσικές. Ο στρατός διέθετε, κατά τον Ηρόδοτο, που επ’ αυτού δεν αμφισβητείται, γύρω στις 110.000 άνδρες, όσους συγκεντρώθηκαν αργότερα και στις Πλαταιές. Απ’ αυτούς 38.700 ήταν οπλίτες (σιδερόφρακτοι στρατιώτες δηλαδή) και οι υπόλοιποι ελαφρά οπλισμένοι.3 Ιππικό δεν υπήρχε. Το ναυτικό διέθετε γύρω στα 350 πλοία, ο αριθμός διαφέρει λίγο από μαρτυρία σε μαρτυρία. Στα συμβούλια και τις διαβουλεύσεις της Κορίνθου, κάθε μία από τις ισχυρές πόλεις προσπαθούσε να επιβάλει τις απόψεις που προάσπιζαν, κυρίως, τα δικά της συμφέροντα. Η αρχηγία του στρατού ανατέθηκε στον βασιλιά της Σπάρτης Λεωνίδα και η αρχηγία του στόλου στον Σπαρτιάτη Ευρυβιάδη. Ως προς τις ενδεδειγμένες θέσεις αντιτάξεως αμύνης για την αναχαίτιση του εχθρικού στρατού, εξετάσθηκαν τέσσερις, με βάση τη φυσική τους διαμόρφωση και τα εξ αυτής πλεονεκτήματα. Η πρώτη ήταν η γραμμή των Τεμπών, που προστάτευε το μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας, αλλά προϋπέθετε τη συμμετοχή ή τη βοήθεια των Θεσσαλών, και πάντως μπορούσε να υπερφαλαγγισθεί από τα δυτικά (από το πέρασμα του Σαρανταπόρου, απ’ όπου πέρασε τελικώς ο Ξέρξης). Στο προστατευόμενο μέρος περιλαμβανόταν η Λάρισσα των Αλευάδων (που βρισκόντουσαν στην αυλή του Ξέρξη) και η Βοιωτία, που είχε μηδίσει. Η δεύτερη ήταν οι Θερμοπύλες, που εκάλυπτε μόνο την Κεντρική Ελλάδα, αλλά εθεωρείτο η ισχυρότερη απ’ όλες. Η τρίτη ήταν η γραμμή του Κιθαιρώνα, που αποκλείστηκε σχεδόν αμέσως, γιατί ήταν η πιο ασθενική και γιατί εκάλυπτε μόνο την Αττική. Η τέταρτη ήταν ο Ισθμός της Κορίνθου, που ήταν η έσχατη γραμμή αμύνης, και που την προτιμούσαν οι Πελοποννήσιοι. Ως προς τον στόλο, θεωρήθηκε αναγκαίο να είναι σε επαφή και να παρακολουθεί τον εχθρικό, ώστε να είναι σε θέση να αποτρέψει αποβατικές ενέργειες σε κρίσιμες θέσεις. Ο στόλος πήρε εντολή να πλεύσει στο Αρτεμίσιο. Ας επισημάνουμε ότι ο αγώνας στο Αρτεμίσιο, πολύ σημαντικός για τη συνολική εξέλιξη των επιχειρήσεων, είναι σχεδόν άγνωστος στην ελληνική κοινωνία. Κρίθηκε σκόπιμο να γίνει εκμετάλλευση και της αμυντικής γραμμής των Τεμπών. Αποφασίστηκε να σταλούν 10.000 οπλίτες με αρχηγούς τον Σπαρτιάτη Ευαίνετο και τον Αθηναίο Θεμιστοκλή. Για να αποφευχθεί η Βοιωτία αλλά και λόγω μεγέθους πορείας, το μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής έγινε δια θαλάσσης. Οι Θεσσαλοί όμως δεν βοήθησαν με ενισχύσεις όσο είχαν υποσχεθεί οι εκπρόσωποί τους στην Κόρινθο και έτσι, ύστερα και από τις πληροφορίες που έδωσε ο Αλέξανδρος Α΄ της Μακεδονίας για το μέγεθος του περσικού στρατού, το εκστρατευτικό σώμα επέστρεψε. Η Θεσσαλία, η Λοκρίδα (πλην Οπουντίων Λοκρών) και η Βοιωτία (πλην Πλαταιών και Θεσπιών) βρέθηκαν τότε στο περσικό στρατόπεδο. Το βάρος της γραμμής αμύνης έπεφτε πλέον στις Θερμοπύλες, που ήταν πάντως πολύ πρόσφορη και κατάλληλη θέση για την προβολή ισχυρής αντίστασης, υπό την προϋπόθεση ότι ο στόλος θα την προστάτευε από αποβάσεις – είναι προφανές ότι, αν ο περσικός στρατός μπορούσε να κάνει απόβαση στα μετόπισθεν, θα πετύχαινε την κύκλωση του ελληνικού σώματος των Θερμοπυλών, όπως έγινε με την προδοσία του Εφιάλτη. Από αυτή την άποψη, και η επιλογή του Αρτεμισίου ως βάσεως του στόλου, ήταν επιτυχής. Ενδεικτικό αυτής της καταλληλότητας των Θερμοπυλών είναι και το γεγονός ότι, 130 χρόνια αργότερα, οι Αθηναίοι με 5.000 οπλίτες και 400 ιππείς κατάφεραν να σταματήσουν εκεί τον Φίλιππο της Μακεδονίας.4 Ο Λεωνίδας εγκατέστησε στις Θερμοπύλες ένα εκστρατευτικό σώμα 6.200 ανδρών περίπου, περί τα μέσα του Αυγούστου του 480 π.Χ., όταν οι Έλληνες γιόρταζαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες και οι Σπαρτιάτες τα Κάρνεια. Περιελάμβανε 300 Σπαρτιάτες οπλίτες (ο Ηρόδοτος γράφει ότι τους διάλεξε ο Λεωνίδας "κατά τον νόμο" 1), ίσως 1.000 περιοίκους, 500 Τεγεάτες, 500 Μαντινείς, 1120 Αρκάδες, 400 Κορίνθιους, 80 Μυκηναίους και 200 Φλειάσιους, ήτοι 4.100 από την Πελοπόννησο. Επίσης 2.100 από την Κεντρική Ελλάδα, ήτοι 700 Θεσπιείς, 1.000 Φωκείς και Οπούντιους Λοκρούς, και 400 Θηβαίους. Κάθε πόλη έστελνε και τον στρατηγό της. Φαίνεται ότι οι Αθηναίοι θεωρούσαν τις δυνάμεις επαρκείς, τη θέση πολύ ισχυρή και την παρουσία του Λεωνίδα ως εγγύηση, παράγοντες που τους δημιουργούσαν αισθήματα ασφαλείας, αλλιώς θα έπρεπε να έχουν εκστρατεύσει όλοι στις Θερμοπύλες. Ίσως φοβόντουσαν και ενδεχόμενη απόβαση στην Αττική, "τύπου Μαραθώνα". Στην περιοχή των Θερμοπυλών υπήρχε μια στενή λωρίδα γης μεταξύ θαλάσσης και Καλλίδρομου όρους, μήκους εννέα χιλιομέτρων περίπου. Τη δυσχέρεια διαβάσεως επέτειναν τα έλη των Θερμών Πηγών. Σ’ αυτή τη λωρίδα υπήρχαν τρεις πολύ στενές θέσεις, στη μεσαία των οποίων οι Φωκείς είχαν χτίσει ένα αρχαίο τείχος, για να αποκρούσουν τους Θεσσαλούς, με τους οποίους βρισκόντουσαν διαρκώς σε πόλεμο. Εκεί, στη μεσαία στενή θέση, πίσω από το παλιό τείχος των Φωκέων, "έστησε" το στρατόπεδο ο Λεωνίδας. Μπροστά από το τείχος τοποθέτησε ένα μικρό απόσπασμα Σπαρτιατών. Η ύπαρξη ενός μονοπατιού, της "Ανοπαίας ατραπού", που υπερφαλάγγιζε το τείχος, ήταν γνωστή από παλιά, αλλά σε πολύ λίγους πια, γιατί δεν εχρησιμοποιείτο πλέον. Για την κάλυψη του κινδύνου που μπορούσε να προκύψει από αυτή την πλευρά, ο Λεωνίδας έστειλε τους 1.000 Φωκείς να φυλάξουν το μονοπάτι, βέβαιος για την ικανότητά του να υπερασπίσει τη διάβαση και τη θέση του στρατοπέδου με τους υπόλοιπους. Ο Ξέρξης, πλησιάζοντας στις Θερμοπύλες, έμαθε ότι μερικοί Έλληνες είχαν συγκεντρωθεί εκεί και περίμεναν τη στρατιά. Έστειλε λοιπόν ένα κατάσκοπο ιππέα να δει πόσοι είναι και τι κάνουν. Εκείνος επιστρέφοντας είπε ότι είδε, με την ησυχία του, μερικούς ανθρώπους (αυτούς που ήταν μπροστά από το τείχος) να γυμνάζονται και να περιποιούνται τα μαλλιά τους, κανένας δεν ενοχλήθηκε, ούτε τον κατεδίωξε, ούτε του έδωσε σημασία. Ο Δημάρατος μίλησε στον βασιλιά για τους νόμους της Σπάρτης και την πολεμική ικανότητα των Σπαρτιατών, χωρίς να τον πείσει και χωρίς να τον προϊδεάσει για όσα επρόκειτο να δει με τα μάτια του, σε λίγο (βλέπε www.e-archimedes.gr: "Δημάρατος" ). Ο περσικός στρατός στρατοπέδευσε μεταξύ των ποταμών Μέλανα και Ασωπού, σε απόσταση 4 ως 5 χιλιομέτρων από το ελληνικό στρατόπεδο. Ο Ξέρξης άφησε το στρατό να ξεκουραστεί για 4 ημέρες, αλλά και για να συνέλθει ο στόλος από το πλήγμα της τρικυμίας στις ακτές του Πηλίου και να πλησιάσει στις θέσεις του στρατού. Ήλπιζε ακόμα ότι οι Έλληνες, τρομοκρατημένοι από το μέγεθος του στρατού του, θα απεσύροντο, όπως είχαν κάνει και στα Τέμπη. Και επειδή έβλεπε ότι οι μέρες περνούσαν χωρίς να συνετίζονται οι Έλληνες, έστειλε κήρυκες και ζήτησε να του παραδώσουν τα όπλα τους. Ο Λεωνίδας αποκρίθηκε με δύο λέξεις "Μολών Λαβέ", που μας μετέφερε ο Πλούταρχος και που έμελε να μείνουν αθάνατες στην παγκόσμια Ιστορία, και να καταστήσουν αυτόν που τις είπε ανυπέρβλητο πρότυπο γενναιότητας, θάρρους, αρχών και καθήκοντος.1Ο "νόμος" επέβαλε να στέλνονται στις εκστρατείες άνδρες που άφηναν πίσω τους γιους, για να μην κινδυνεύει να ξεκληριστεί η οικογένεια.5 Την πέμπτη μέρα όμως, οργισμένος ο Ξέρξης από την επιδεικνυόμενη "αναίδεια", διατάζει τους Μήδους και τους Κισσίους να συλλάβουν τους Έλληνες και να τους φέρουν ζωντανούς μπροστά του. Στη λυσσαλέα επίθεση που ακολούθησε οι Έλληνες έκαναν θραύση, έμεναν ακλόνητοι στις θέσεις τους και σκορπούσαν τον όλεθρο στα επαναλαμβανόμενα κύματα των εχθρών. Και όταν οι Μήδοι αποτραβήχτηκαν αποτυχημένοι, τους αντικατέστησαν οι Πέρσες, και μάλιστα το επίλεκτο σώμα των "Αθανάτων", με αρχηγό τον Υδάρνη. Η μάχη κράτησε όλη τη μέρα, με την ίδια πάντα εξέλιξη. Ο βασιλιάς κατάλαβε καλά ότι είχε πολλούς ανθρώπους, μα λίγους άντρες – "δῆλον δ᾽ ἐποίευν παντί τεῳ καὶ οὐκ ἥκιστα αὐτῷ βασιλέι, ὅτι πολλοὶ μὲν ἄνθρωποι εἶεν, ὀλίγοι δὲ ἄνδρες". Αυτήν, την πρώτη μέρα, την εξέλιξη της μάχης την έκρινε η μεγάλη υπεροχή του Έλληνα οπλίτη σε οπλισμό (δόρατα, ασπίδες, εξαιρετικός αμυντικός οπλισμός, που τον καθιστούσε σιδερόφρακτο), σε εκπαίδευση, σε εκγύμναση, σε ομαδική δράση, σε πειθαρχία και σε ηθικό, ιδιαιτέρως των Σπαρτιατών. Επίσης η στενότητα του χώρου, που δεν επέτρεπε την ανάπτυξη του μεγάλου αριθμού των Περσών στο μέτωπο κρούσεως. Και ακόμη η εξέλιξη του αγώνα σε μάχη σώματος προς σώμα, που δεν επέτρεπε στους Πέρσες να αξιοποιήσουν το ισχυρό τους όπλο, τους τοξότες. Ο Λεωνίδας εφήρμοσε μια ειδική τακτική, που αποσκοπούσε, εκτός από διατήρηση της θέσεως, και στη μεγαλύτερη δυνατή φθορά του αντιπάλου. Είχε σαφή επίγνωση των πλεονεκτημάτων που του έδιναν ο Έλληνας οπλίτης, η φάλαγγα των οπλιτών και η τοπογραφία της περιοχής. Είχε γνώση και ιδιαίτερη εμπιστοσύνη στον Σπαρτιάτη οπλίτη. Άφηνε να μπει στο στενό μεγάλο πλήθος Περσών, προσποιούμενος κατά περίπτωση ότι υποχωρεί, και αναστρέφοντας αιφνιδίως τη φάλαγγα έκανε ορμητική επίθεση, με ακρίβεια στρατιωτικών γυμνασίων. Ανέτρεπε ταχύτατα τις πρώτες γραμμές του εχθρού, με σύγχρονη σύνθλιψη των επομένων και εξέλιξη της μάχης σε πραγματική σφαγή, μέχρι την πλήρη απώθηση των εισελθόντων στο στενό, και επανάληψη του στρατηγήματος. Απώλειες υπήρχαν βέβαια και στους Έλληνες, που εναλλασσόντουσαν και αγωνιζόντουσαν συντεταγμένοι "κατά τάξεις και κατά έθνεα", αλλά ήταν μικρές. Ο Ξέρξης που παρακολουθούσε τη μάχη, αναπήδησε στον θρόνο του τρεις φορές, γράφει ο Ηρόδοτος, έκπληκτος και τρομαγμένος από την εξόντωση των τμημάτων του που παρατηρούσε, ανησυχώντας για την τύχη ολόκληρης της στρατιάς. Τη δεύτερη μέρα οι Πέρσες ήλπιζαν ότι οι Έλληνες, λόγω απωλειών και κοπώσεως θα ήταν πιο ευάλωτοι ή και θα έπαυαν να μάχονται, και επανέλαβαν τις επιθέσεις με την ίδια σφοδρότητα, αλλά και με τα ίδια αποτελέσματα. Υποχωρούσαν πάντα με βαρύτατες απώλειες, χωρίς να μπορούν αποκομίσουν το παραμικρό κέρδος. Οι Έλληνες άντεχαν, πολεμούσαν ακμαίοι και είχαν μικρές απώλειες, άφηναν την εντύπωση ότι, αν δεχόντουσαν εν τω μεταξύ ενισχύσεις και αντικαθιστούσαν τις απώλειες, θα μπορούσαν να αμύνονται νικηφόρα για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα. Ο Ξέρξης είχε φτάσει σε απόγνωση. Τότε, το απόγευμα της δεύτερης μέρας της μάχης, παρουσιάστηκε στο περσικό στρατόπεδο ο Εφιάλτης2, γιος του Ευρύδημου, "ανήρ Μαλιεύς", και απεκάλυψε την ύπαρξη της Ανοπαίας ατραπού "την δια του όρεος φέρουσαν ες Θερμοπύλας", προσδοκώντας μια γενναιόδωρη αμοιβή – "μέγα τι παρά βασιλέως δοκέων οίσεσθαι". Προσφέρθηκε να οδηγήσει τα περσικά τμήματα. Γνωρίζοντας τη διαδρομή, πληροφόρησε τον Ξέρξη για την ώρα της επόμενης ημέρας – "περί αγοράν πλήθουσαν" - που θα βρισκόντουσαν πίσω από τους Έλληνες, θα είχε ολοκληρωθεί η κύκλωση..2Ο Εφιάλτης επικηρύχθηκε από τους "Πυλαγόρους" - εκπροσώπους των 12 λαών που μετείχαν στην Αμφικτυονία – και σκοτώθηκε ύστερα από λίγο από τον Τραχίνιο Αθηνάδη.6 Ο Ξέρξης "περιχαρής γενόμενος" του διάθεσε το επίλεκτο σώμα των "Αθανάτων", με αρχηγό τον Υδάρνη, για την εκτέλεση του κυκλωτικού ελιγμού. Το ίδιο βράδυ, ο Υδάρνης με τους Αθάνατους και οδηγό τον Εφιάλτη, ακολούθησαν το μονοπάτι και, με την αυγή, έφτασαν στο ψηλότερο σημείο του. Εκεί αιφνιδίασαν τους Φωκείς που φυλούσαν τη διάβαση και τους επιτέθηκαν με καταιγισμό βελών. Ο Υδάρνης τρόμαξε στην αρχή μήπως επρόκειτο για Λακεδαιμόνιους, αλλά ο Εφιάλτης τον καθησύχασε. Οι Φωκείς αιφνιδιασμένοι από το πλήθος των βελών κινήθηκαν προς την κορυφή του βουνού, για να μπορούν να αμυνθούν καλύτερα, νομίζοντας ότι εκείνοι ήταν ο στρατηγικός στόχος. Ο Υδάρνης όμως δεν ασχολήθηκε μαζί τους, αφού άφησαν ελεύθερη την ατραπό, και συνέχισε την πορεία του, που ήταν πια κατηφορική και ταχύτερη. Ο Λεωνίδας έμαθε εγκαίρως από Έλληνες αυτόμολους την προδοσία του Εφιάλτη, την κυκλωτική κίνηση του Υδάρνη και ότι οι Πέρσες είχαν προσπεράσει τους Φωκείς. Ο Ακαρνάν μάντης Μεγιστίας, που ήταν μαζί τους, προέβλεψε τον θάνατο που τους περίμενε το πρωί – "εσιδών ες τα ιερά έφρασσε τον μέλλοντα έσεσθαι άμα ηοί σφι θάνατον". Ο αγώνας των Ελλήνων έπαιρνε πια άλλη τροπή. Δεν υπήρχε πια καμμία δυνατότητα να νικήσουν ή να αναχαιτίσουν την περσική στρατιά, ήταν καταδικασμένοι να πεθάνουν. Οι στρατηγοί έκαναν σύσκεψη για να αποφασίσουν περί του πρακτέου. Οι δυνατότητες, και οι απόψεις, ήταν δύο. Να αποχωρήσουν τα τμήματα, αφού δεν ήταν δυνατόν να κρατηθούν τα στενά, για να περισωθούν οι άνδρες για να πολεμήσουν στη συνέχεια του αγώνα. Διαφορετική ήταν η άποψη του Λεωνίδα και των Σπαρτιατών, που θεωρούσαν ότι έπρεπε να παραμείνουν και να πολεμήσουν, δεν μπορούσαν να αποχωρήσουν χωρίς να ατιμασθούν. Στη λήψη της τελικής αποφάσεως από τον Λεωνίδα, ίσως έπαιξε ρόλο και ένας χρησμός της Πυθίας, που δόθηκε σε εξάμετρο στην αρχή του πολέμου και προφήτευε ότι ή θα καταστρεφόταν η Λακεδαίμων ή θα σκοτωνόταν ο βασιλιάς της. ὑμῖν δ᾽, ὦ Σπάρτης οἰκήτορες εὐρυχόροιο, ἢ μέγα ἄστυ ἐρικυδὲς ὑπ᾽ ἀνδράσι Περσεΐδῃσι πέρθεται, ἢ τὸ μὲν οὐχί, ἀφ᾽ Ἡρακλέους δὲ γενέθλης πενθήσει βασιλῆ φθίμενον Λακεδαίμονος οὖρος. οὐ γὰρ τὸν ταύρων σχήσει μένος οὐδὲ λεόντων ἀντιβίην· Ζηνὸς γὰρ ἔχει μένος· οὐδέ ἑ φημί σχήσεσθαι, πρὶν τῶνδ᾽ ἕτερον διὰ πάντα δάσηται.Ακούστε τη μοίρα σας, κάτοικοι της ευρύχωρης Σπάρτης, είτε η ένδοξη, τιμημένη πόλη σας θα λεηλατηθεί από τους απογόνους του Πέρση, είτε αν δεν γίνει αυτό, ολόκληρη η γη του Λακεδαίμονα θα θρηνήσει το θάνατο του βασιλιά της που κατάγεται από τον Ηρακλή.Και ούτε η δύναμη των ταύρων ή των λιονταριών δεν θα τον συγκρατήσει, αν του αντιταχθεί, γιατί έχει τη δύναμη του Δία. Σας βεβαιώνω ότι ο Δίας δεν θα σταματήσει, πριν να απολαύσει το ένα από τα δύο.7 Τα στρατόπεδα των δύο αντιπάλων στη μάχη των Θερμοπυλών και οι διαδοχικές φάσεις του άγώνος.Το περσικό στρατόπεδο ανάμεσα στους ποταμούς Μέλανα και ’Ασωπό. Η δυσπόρθητη δίοδος είχε κατά την αρχαιότητα τρία στενά. Στο δεύτερο υπήρχε το τείχος των Φωκέων πίσω από το όποιο είχε εγκατασταθεί το μικρό ελληνικό στρατόπεδο. Διακρίνεται η Ανοπαία ατραπός, από την οποία υπερψαλαγγίσθηκε το σώμα του Λεωνίδα.Οι Πέρσες εισχωρούν, φθάνουν στο δεύτερо στενό, αλλά συντρίβονται υστέρα από σκληρούς και φονικούς αγώνες που κράτησαν δύο ημέρες.Την τρίτη ημέρα της μάχης, ενώ το επίλεκτο σώμα του Ύδάρνη κατέρχεται, υστέρα από την προδοσία τον Εφιάλτη, στα μετόπισθεν των 'Ελλήνων, ο Λεωνίδας αντιμετωπίζει τον κύριο όγκο των περσικών δυνάμεων στο ευρύτερο σημείο τής στενωπού. Υστερα από απεγνωσμένο αγώνα και τον ηρωικό θάνατο του Σπαρτιάτη ηγέτη, οι Ελληνες που επέζησαν κατέφυγαν αμυνόμενοι «και χερσί καί στόμασι» στο ύψωμα Κολωνός (δεξιά) όπου έπεσαν όλοι. Οι χάρτες προέρχονται από το έργο "Ιστορία του Ελληνικού Εθνους" της Εκδοτικής Αθηνών8 Ο Λεωνίδας διαισθάνθηκε ότι οι περισσότερες πόλεις δίσταζαν ή δεν ήθελαν να παραμείνουν, πράγμα που ήταν, άλλωστε, το πιο σωστό με καθαρά, στενά στρατιωτικά κριτήρια. Διέταξε όλους τους άλλους να αποχωρήσουν και να σωθούν, ο ίδιος με τους Σπαρτιάτες θα παρέμενε μέχρι τέλους, για να τηρήσει τους νόμους της Σπάρτης. Αρνήθηκαν να φύγουν οι 700 Θεσπιείς, με τον στρατηγό τους Δημόφιλο Διαδρόμου, που ήθελαν να παραμείνουν και να αγωνισθούν μαζί με τους Σπαρτιάτες και να δοξασθούν μαζί τους. Αρνήθηκε επίσης να φύγει και ο μάντης Μεγιστίας, ο οποίος επείσθη μόνο να διώξει τον γιο του, που μετείχε στην εκστρατεία. Παρέμειναν ακόμη και 400 Θηβαίοι, ο Ηρόδοτος γράφει ότι τους κράτησε ο Λεωνίδας παρά τη θέλησή τους 3. Οι άλλοι έφυγαν για τις πόλεις τους. Αξίζει να επισημανθεί ότι, κατ’ αντίθεση προς τους Σπαρτιάτες, οι Θεσπιείς δεν είχαν υποχρέωση "εκ του νόμου" να παραμείνουν, το έκαναν μόνο για λόγους φιλοπατρίας και φιλοτιμίας, εμπνεόμενοι από το παράδειγμα και για να συμπαρασταθούν στους Σπαρτιάτες. Η αλλαγή των συνθηκών οδήγησε τον Λεωνίδα σε τροποποίηση της τακτικής του αγώνα. Ήξερε ότι τους έμεναν μόνο λίγες ώρες ζωής, όσες χρειαζόταν ο Υδάρνης με τους Αθάνατους να κατηφορίσουν το μονοπάτι και να τους κυκλώσουν, δεν υπήρχε δυνατότητα νίκης ή σωτηρίας. Ήξερε ότι δεν μπορούσε πια να κρατήσει τα στενά και να εμποδίσει το περσικό ποτάμι να πλημμυρίσει την Ελλάδα. Μπορούσε όμως ακόμα να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στον εχθρό, και αυτό έθεσε ως αποστολή του. Και για να την εκπληρώσει άλλαξε την τακτική της μάχης. Οδήγησε όλους τους άνδρες του, χωρίς να κρατά εφεδρείες για εναλλαγή, σε θέση διευρύνσεως των στενών και τους παρέταξε σε σχηματισμό φάλαγγας των οπλιτών, άφησε πίσω μόνο λίγους για να φυλάνε το τείχος. Ήξεραν όλοι ότι η κίνηση ήταν "έξοδος επί θανάτω". Εκεί περίμεναν τους Πέρσες που επιτέθηκαν κατά κύματα, πιεζόμενοι από τους αξιωματικούς που τους οδηγούσαν με τα μαστίγια. Η μάχη ήταν άγρια, καθώς οι Έλληνες ήθελαν να εκμεταλλευτούν τις λίγες ώρες ζωής που τους απέμεναν, πολεμώντας με όλες τους τις δυνάμεις, με αληθινή μανία. Οι Πέρσες έπεφταν επάνω στην ακλόνητη ελληνική φάλαγγα και στα προτεταμένα δόρατα, συνθλιβόμενοι από τα επερχόμενα δικά τους τμήματα. Πραγματική σφαγή, που τους οδηγούσε κατά περιόδους σε άτακτη φυγή προς τη θάλασσα, και πνιγμό. Είναι όμως ατέλειωτοι και ρίχνουν συνεχώς νέες δυνάμεις, αδιαφορώντας για το μέγεθος των απωλειών. Τα δόρατα των Ελλήνων θραύονται και εκείνοι πολεμούν με τα ξίφη, υποκύπτοντας ένας – ένας στην συντριπτική αριθμητική υπεροχή. Σε αυτό το σημείο της μάχης σκοτώθηκε ο Λεωνίδας. Με λιτό, λακωνικό τρόπο περιγράφει ο Ηρόδοτος τον θάνατο και γράφει τη νεκρολογία του Λάκωνα βασιλιά. "Και Λεωνίδας τε εν τούτω τω πόνω πίπτει, ανήρ γενόμενος άριστος". Τρεις λέξεις διαθέτει ο Ηρόδοτος για να νεκρολογήσει ένα παγκόσμιο σύμβολο ανυπέρβλητης γενναιότητας, θυσίας, φιλοπατρίας, αρχών και καθήκοντος: ανήρ γενόμενος - άριστος. Ας συγκρίνουμε με τους δικούς μας επικήδειους για κάθε συνήθη άνθρωπο. Και ακριβολογεί ο Ηρόδοτος, δεν μοιράζει απερίσκεπτα κομπλιμέντα. Γιατί για τον Καλλίμαχο, τον πολέμαρχο των Αθηναίων, που σκοτώθηκε στη μάχη του Μαραθώνα έγραψε: ανήρ γενόμενος αγαθός. Και όσοι έχουν πάει σχολείο την "καλή εποχή" ξέρουν πια είναι η διαφορά βαθμού μεταξύ του αγαθός και του άριστος. 3Ο Πλούταρχος, που ήταν Βοιωτός, αμφισβήτησε ύστερα από μερικούς αιώνες την ειλικρίνεια ή την ενημέρωση του Ηρόδοτου, προβάλλοντας το εύλογο ερώτημα: Πώς μπορούσαν 300 Σπαρτιάτες να κρατήσουν (και μάλιστα για να πολεμούν μαζί τους) δια της βίας 400 Θηβαίους, αν αυτοί ήθελαν να φύγουν;9 Ομηρική μάχη έγινε γύρω από το σώμα του νεκρού βασιλιά, καθώς προσπαθούσαν να το αποσπάσουν οι Πέρσες και να το διασώσουν οι Έλληνες. Εκεί έγιναν οι σκληρότερες, πιο βίαιες και πιο φονικές συγκρούσεις – "Περσέων τε και Λακεδαιμονίων ωθισμός εγένετο πολλός" - με ιδιαίτερα μεγάλες απώλειες σε επίσημους και μεγαλόβαθμους Πέρσες. Δύο αδερφοί του Ξέρξη, ο Αβροκόμης και ο Υπεράνθης σκοτώθηκαν. Τέσσερις φορές οι Έλληνες κέρδισαν το σώμα του νεκρού Λεωνίδα, τρέποντας σε φυγή τους Πέρσες, ήταν ακόμα νικητές στο πεδίο της μάχης. Αλλά τότε κατέφθασε ο Υδάρνης με τους Αθάνατους και άλλαξε η πορεία του αγώνα – "εντεύθεν ήδη ετεροιούτο το νείκος". Όσοι Έλληνες είχαν απομείνει συμπτύχθηκαν στην περιοχή του στρατοπέδου τους, πίσω από το τείχος των Φωκέων, στη κορυφή ενός μικρού λόφου, του Κολωνού, παρατεταγμένοι σε κυκλοτερή διάταξη, με "μέτωπο" προς κάθε κατεύθυνση, για να πολεμήσουν με χέρια και με δόντια, όλοι εκτός από τους Θηβαίους. Εκεί τους περικύκλωσαν οι Πέρσες, μη τολμώντας να πλησιάσουν για να δώσουν μάχη εκ του συστάδην. Τους "έθαψαν" με τα βέλη. Στο σύνολο αυτό των γενναίων διακρίθηκαν από τους Σπαρτιάτες ο Διηνέκης και οι αδελφοί Αλφεός και Μάρων, γιοι του Ορσιφάντη, και από τους Θεσπιείς ο Διθύραμβος, γιος του Αρματίδη. Για τον Διηνέκη μάλιστα λένε ότι είναι αυτός που, πριν από τις συγκρούσεις, όταν άκουσε ένα Τραχίνιο να λέει ότι οι βάρβαροι με τα βέλη τους σκεπάζουν τον ήλιο, είπε ατάραχος: "Καλά νέα μας φέρνει ο Τραχίνιος ξένος, θα τους πολεμήσουμε υπό σκιάν" (ήταν μέσα Αυγούστου) – "ως πάντα σφι αγαθά ο Τραχίνιος ξείνος αγγέλλοι, ει αποκρυπτόντων των Μήδων τον ήλιον, υπό σκιή έσοιτο προς αυτούς η μάχη και ουκ εν ηλίω". Οι Θηβαίοι, γράφει ο Ηρόδοτος, που είχαν στρατηγό τον Λεοντιάδη, όσο ζούσε ο Λεωνίδας και νικούσαν οι Έλληνες, πολεμούσαν μαζί τους. Όταν όμως άρχισαν να νικούν οι βάρβαροι και οι Έλληνες αποσύρθηκαν στο λόφο του Κολωνού, αυτοί αποσχίστηκαν και πήγαν στους Πέρσες και τους είπαν ότι είναι με το μέρος τους. Ο Ηρόδοτος ισχυρίζεται ότι ο Ξέρξης διέταξε να στιγματισθούν με βασιλικές βούλες, αρχίζοντας από τον Λεοντιάδη. Ο Ξέρξης, μετά το πέρας της μάχης, ζήτησε να βρεθεί το σώμα του Λεωνίδα και διέταξε να του κόψουν το κεφάλι και να το κρεμάσουν σε πάσσαλο. Αυτό δείχνει, κατά τον Ηρόδοτο, το μέγεθος της οργής και την απόγνωση στην οποία τον είχε φέρει ο Λεωνίδας όσο πολεμούσε, γιατί αλλιώς δεν θα έκανε τέτοια ιεροσυλία, αφού είναι γνωστό ότι οι Πέρσες τιμούν τους νεκρούς και τους γενναίους. Γι’ αυτούς που έπεσαν στις Θερμοπύλες γραφτήκαν συνολικά τρία επιγράμματα, οφειλόμενα στον Σιμωνίδη. Τα πρώτο αφορούσε όλους όσοι σκοτώθηκαν πριν αναχωρήσουν αυτοί που τους έδιωξε ο Λεωνίδας:Μυριάσιν ποτέ τήδε τριηκοσίαις εμάχοντο εκ Πελοποννάσου χιλιάδες τέτορες Το δεύτερο αφορούσε μόνο τους Λακεδαιμόνιους, χαράχθηκε στον τάφο των τριακοσίων και είναι το πιο γνωστό:Ω ξειν, αγγέλλειν Λακεδαιμονίοις, ότι τήδε κείμεθα, τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι Το τρίτο αφορούσε τον μάντη Μεγιστία, που ήταν προσωπικός φίλος του Σιμωνίδη:Μνήμα τόδε κλεινοίο Μεγιστία, ον ποτέ Μήδοι Σπερχειόν ποταμόν κτείναν αμειψάμενοι, μάντιος, ος τότε Κήρας επερχομένας σάφα ειδός ουκ έτλη Σπάρτης ηγεμόνας προλιπείν10 Στην περιγραφή που κάνει ο Ηρόδοτος για τις συγκρούσεις στο Αρτεμίσιο προβαίνει και στην εκτίμηση των νεκρών που είχαν οι Πέρσες στις Θερμοπύλες, τους οποίους υπολογίζει σε είκοσι χιλιάδες. Αναφέρει ότι ο Ξέρξης, για λόγους ηθικού των πληρωμάτων του στόλου και για να μην τρομάξουν από το μέγεθος των περσικών απωλειών, άφησε στο πεδίο της μάχης μόνο χίλιους νεκρούς Πέρσες, και τους άλλους έβαλε να τους θάψουν σε τάφρους και να καλύψουν ύστερα το χώμα με φυλλωσιές, ώστε να μη φαίνεται ότι πρόκειται περί τάφου. Τους Έλληνες τους άφησε όλους μαζί σωριασμένους. Ύστερα έστειλε κήρυκα στους άντρες του στόλου για να πάνε να δουν "τι παθαίνουν οι ανόητοι άνθρωποι που νομίζουν ότι μπορούν να νικήσουν τις δυνάμεις του βασιλιά". Και πράγματι ήταν πολλοί αυτοί που πήγαν, αλλά το τέχνασμα ήταν πολύ απλοϊκό και δεν έμεινε κρυφό. Με τη μάχη των Θερμοπυλών έχουν ασχοληθεί πολύ και πολλοί από τους σύγχρονους ιστορικούς, για να κρίνουν τον Ηρόδοτο, τον Πλούταρχο, τον Διόδωρο, τον Παυσανία και τους άλλους αρχαίους συγγραφείς, και για να εκτιμήσουν κατά την κρίση τους τις δυνάμεις, τις προθέσεις, τις επιτυχίες και τα σφάλματα των αντιμαχομένων, γενικώς διαφωνούντες ή και αντιδικούντες μεταξύ τους. Όλοι όμως αναγνωρίζουν τον πατριωτισμό, την ανδρεία, τη διάθεση θυσίας και την επιθυμία ελευθερίας που αποπνέει αυτή η μάχη, που αποτελεί παγκόσμιο και αιώνιο παράδειγμα. Παρά το ότι "στρατιωτικώς" έληξε με νίκη των Περσών και ήττα των Ελλήνων, και παρά το ότι το μέγεθος των περσικών απωλειών δεν ήταν τέτοιο που να επηρεάσει τη συνέχεια του αγώνα, το ηθικό κέρδος που προσέφερε η αίγλη της θυσίας ήταν τεράστιο, θετικό για τους Έλληνες και αρνητικό για τους Πέρσες. Οι Θερμοπύλες απέκτησαν τεράστια φήμη στην παγκόσμια Ιστορία, γενιές ολόκληρες εμπνεύστηκαν από το παράδειγμα των Σπαρτιατών του Λεωνίδα. Έχει γραφεί ότι όλες οι νίκες της Ιστορίας των Ελλήνων και η δόξα τους δεν μπορούν να συγκριθούν με τη θυσία και τον δοξασμένο θάνατο του Λεωνίδα και των ανδρών του. Οι Θερμοπύλες αποτελούν παράδειγμα ηρωισμού των ελευθέρων ανδρών που υπερασπίζονται την πατρίδα τους και την ελευθερία τους. Από στρατιωτική άποψη, η μάχη αποτελεί απόδειξη για τη σημασία της πειθαρχίας, της στρατιωτικής εκπαιδεύσεως και της εκμεταλλεύσεως της μορφής του εδάφους. Για το ηθικό νόημα αυτού του αγώνα, ο Καβάφης έχει γράψει ένα ποίημα. Τιμή σ' εκείνους όπου στην ζωή των όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες. Ποτέ από το χρέος μη κινούντες· δίκαιοι κι ίσοι σ' όλες των τες πράξεις, αλλά με λύπη κιόλας κ' ευσπλαχνία· γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι όταν είναι πτωχοί, πάλ' εις μικρόν γενναίοι, πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε· πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες, πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους. Και περισσότερη τιμή τους πρέπει όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν) πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος, κ' οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε11 12
Έχουν δημοσιευτεί 2 σχόλιαΜετάβαση στην αρχή του άρθρου
07 Απριλίου 2020

Ωραίος ως Έλλην!
Άριστος!
Φάρος για τις νέες γενιές Μηχανικών και όχι μόνον!

Γιώργος Βλάχος

19 Ιουλίου 2012

Το καλυτερο , μεχρι τωρα , αρθρο του ΒΟΥΔΙΚΛΑΡΗ

Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.