Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Σάββατο, 07 Δεκεμβρίου 2019

... Η λέξη αυτόματον είναι λέξη ομηρική. "Αυτόμαται δε πύλαι μύκον ουρανού" (αυτόματα, από μόνες τους, άνοιξαν οι πύλες του ουρανού), γράφει ο Όμηρος στην Ιλιάδα του (Ε 749).

Από παλαιότερο άρθρο του κ. Δημ. Καλλιγερόπουλου, Δρ Mηχ. Hλ., καθηγητή Τμήματος Αυτοματισμού του ΤΕΙ Πειραιά, μέλους του Δ.Σ. της Εταιρείας Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας, δημοσιευμένο σε αφιέρωμα της εφημερίδας ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

ΤΑ ΑΥΤΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ∆ΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΛΙΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ δρος Τεχνικών Επιστηµών, Mηχ. Hλ. ΕΜΠ, καθηγητή Τµήµατος Αυτοµατισµού του ΤΕΙ Πειραιά, µέλους του ∆.Σ. της Εταιρείας Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής ΤεχνολογίαςΤα αυτόµατα µέσα στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας αποτελούν σίγουρα ένα ιδιαίτερο, ξεχωριστό, ειδικό και ταυτόχρονα εντυπωσιακό στοιχείο. Στόχος µας όµως δεν είναι ούτε να ξεχωρίσουµε, να αποµονώσουµε και να προβάλουµε έναν εξεζητηµένο κλάδο της τεχνολογίας, ούτε να εντυπωσιάσουµε. Στόχος µας αντίθετα είναι να συνδέσουµε τους διάφορους τεχνολογικούς κλάδους ανάµεσά τους, να αναδείξουµε την τεχνική σκέψη που περιέχουν, να συνδέσουµε την τεχνολογία µε τα άλλα πνευµατικά δηµιουργήµατα του ανθρώπου, όπως τη φιλοσοφία και την τέχνη. Στόχος µας είναι ακόµη να γεφυρώσουµε ιστορικά το χάσµα που χωρίζει την παραγνωρισµένη αρχαία ελληνική τεχνολογία µε την Ευρωπαϊκή Αναγέννηση και τις ιδέες της Βιοµηχανικής επανάστασης. Και τα αυτόµατα µας διευκολύνουν σ’ αυτό: «Παν µέρος της µηχανικής εν τη αυτοµατοποιητική παραλαµβανόµενον / η αυτοµατοποιητική, η τέχνη της κατασκευής των αυτοµάτων, περιλαµβάνει, περιέχει όλους τους κλάδους της µηχανικής, συµπυκνώνει όλη την επιστηµονική και τεχνική γνώση των µηχανικών» αναφέρει ο Ήρων στην εισαγωγή της Αυτοµατοποιητικής του. Και ο άλλος µεγάλος Αλεξανδρινός µηχανικός, ο Φίλων ο Βυζάντιος, κατατάσσει την Αυτοµατοποιητική, στο τέλος του περίφηµου έργου του «Μηχανική Σύνταξις», ως κατάληξη όλων των άλλων κλάδων της Μηχανικής.Η προϊστορία των αυτοµάτων Αναµφισβήτητα τα αυτόµατα αποτελούν την τεχνολογία αιχµής κάθε εποχής. Τα τρία µεγάλα άλµατα που πραγµατοποίησε η τεχνική σκέψη στην ιστορική της εξέλιξη αφορούν: Πρώτον, την εφεύρεση των εργαλείων, των τεχνητών και άψυχων αντικειµένων, που επεκτείνουν τη δύναµη, τις ικανότητες και την εµβέλεια του ανθρώπου, όπως το ρόπαλο, το ακόντιο και το δρεπάνι. ∆εύτερον, την επινόηση των µηχανών, που αποτελούν συµπλέγµατα επιµέρους µηχανισµών, ικανών να µεταδίδουν κίνηση ή να ενισχύουν φυσικά µεγέθη, και που λειτουργούν αξιοποιώντας µιαν εξωτερική ενέργεια, π.χ. την ενέργεια του ανθρώπου, ενός ζώου, του νερού ή του ανέµου, όπως το τόξο, η άµαξα και το πλοίο. Και τρίτον, τα αυτόµατα, τις αυτοκίνητες εκείνες µηχανές που κινούνται µε ενέργεια εσωτερική, πλησιάζοντας περισσότερο τη λειτουργία των ζωντανών όντων. Τα αυτόµατα όµως αυτά έχουν πανάρχαιες ρίζες.Τα µυθικά αυτόµατα Οι πρώτες αυτοκίνητες µηχανές είναι παιδιά της ποιητικής φαντασίας. Αποτελούν δηµιουργήµατα µιας µυθικής ενόρασης, µιας τεχνολογικής πρόθεσης, µιας τεχνικής επιθυµίας. Εµπεριέχονται στον αρχαίο ελληνικό µύθο και αποτελούν έκφραση της ανθρωποµορφικής του αντίληψης. Η λέξη «αυτόµατον» είναι λέξη οµηρική. «Αυτόµαται δε πύλαι µύκον ουρανού / αυτόµατα, από µόνες τους, άνοιξαν οι πύλες του ουρανού» γράφει ο Όµηρος στην Ιλιάδα του (Ε 749).1 / 10 Οι αυτόµατες πύλες του ουρανού.Τα µυθικά τεχνικά οράµατα του Οµήρου στηρίζονται ίσως σε αναφορές ακόµη αρχαιότερων αυτόµατων κατασκευών Και ο Ήφαιστος, ο τεχνολόγος, σιδεράς και αυτοµατοποιός θεός των Ελλήνων, «τρίποδας είκοσι έτευχεν, χρύσεα δε σφ’ υπό κύκλα εκάστω πυθµένι θήκεν, όφρα οι αυτόµατοι θείον δυσαίατ’ αγώνα· θαύµα ιδέσθαι / είκοσι τρίποδες συνολικά µαστόρευε και άρµοζε ρόδες χρυσές κάτω απ’ τη βάση καθενός, για να µπορούν αυτόµατα, αυτοκινούµενοι, µες στων θεών τη σύναξη να µπαίνουν. Και ήταν αξιοθαύµαστοι, ένα θαύµα να τους βλέπει κανείς» (Σ 376). Κι ακόµη έχει ο Ολύµπιος τεχνουργός «δύο χρυσές θεραπαινίδες, σκλάβες µεταλλικές, µε λογικό, φωνή και δύναµη, φτιαγµένες ειδικά για να µπορούν τον κουτσοπόδαρο θεό να υποβαστάζουν» (Σ 417). Στο άλλο έπος του ποιητή, το έπος που αφορά την τέχνη της θάλασσας, την Οδύσσεια, ο βασιλιάς των Φαιάκων Αλκίνοος αναφέρεται «στα πλοία του τα κατασκευασµένα µε σκέψη, στα πλοία µε την κατασκευασµένη σκέψη, µε την τεχνητή τους νοηµοσύνη (τιτυσκόµεναι φρεσί νήες), πλοία που δεν έχουν ούτε κυβερνήτες ούτε πηδάλια σαν τ’ άλλα καράβια, αλλά µε εξαιρετική ταχύτητα διανύουν τις θαλασσινές αποστάσεις, ακόµη κι όταν έχει σκοτάδι και συννεφιά, και ποτέ δεν υπάρχει φόβος να πάθουν βλάβη ή να χαθούν» (θ 556). Αυτά τα µυθικά τεχνικά οράµατα στηρίζονται ίσως σε αναφορές ακόµη αρχαιότερων αυτόµατων κατασκευών, όπως τα αυτόµατα συστήµατα ύδρευσης των Βαβυλωνίων ή τα αυτόµατα πλοιάρια και τα αυτοκίνητα νευρόσπαστα αγάλµατα των Αιγυπτίων, που αναφέρει ο Ηρόδοτος. Επηρεάζουν όµως µε τη σειρά τους τόσο τους αρχαίους τεχνικούς όσο και τους πρώτους φυσικούς φιλοσόφους.Τα αυτόµατα στην κλασική επιστήµη και τεχνολογία Οι φυσικοί, προσωκρατικοί φιλόσοφοι, εισάγουν πρωτοπόρα την επιστηµονική σκέψη, επιχειρούν τη φυσική ερµηνεία του κόσµου και αποδίδουν τη δηµιουργία του σε υλικά στοιχεία σαν τη γη, το νερό, τον αέρα και τη φωτιά. Εννοούν µάλιστα τα υλικά αυτά στοιχεία όχι άψυχα, αλλά έµψυχα, µε ψυχή, πνοή, ενέργεια, ικανά να κινηθούν και να κινήσουν.2 / 10 Η αντίληψη αυτή, για τον έµψυχο υλικό κόσµο, γίνεται στη συνέχεια αντίληψη τεχνική, επιδίωξη των αρχαίων τεχνιτών να προσθέσουν εσωτερική ενέργεια στα κατασκευάσµατά τους και να δηµιουργήσουν µηχανές ικανές να κινούνται από µόνες τους. Τέτοιου είδους εσωτερική ενέργεια αναζήτησαν στα τέσσερα πρωταρχικά φυσικά στοιχεία. Η γη προκαλούσε δυναµική ενέργεια λόγω της βαρύτητας, ενέργεια που µπορούσε να αξιοποιηθεί µε την πτώση ενός µολύβδινου βάρους. Η ροή του νερού µελετήθηκε ιδιαίτερα στα υδραυλικά συστήµατα. Οι ιδιότητες του κενού και του αέρα µελετήθηκαν στο νέο κλάδο των «Πνευµατικών». Και η φωτιά µπορούσε να προκαλέσει κίνηση είτε µε τη µετατροπή του νερού σε ατµό είτε µε τη διαστολή του θερµαινόµενου αέρα. Στη συνέχεια αναφέρουµε µερικά χαρακτηριστικά παραδείγµατα εφαρµογής των ιδιοτήτων αυτών στην κατασκευή αυτοµάτων κατά τα κλασικά και ελληνιστικά χρόνια.Το αυτόµατο περιστέρι του Αρχύτα Πρώτη ιστορική αναφορά ενός τεχνικά άρτιου αυτόµατου µηχανισµού βρίσκουµε στις περιγραφές του Ρωµαίου Αύλου Γέλλιου (γύρω στο 143 µ.Χ.) και του σύγχρονού του Έλληνα φιλοσόφου Φαβωρίνου. Κατ’ αυτούς ο φίλος του Πλάτωνα Αρχύτας, από τον Τάραντα της Σικελίας (430-350 π.Χ.), καινοτόµος στα µαθηµατικά και ιδρυτής της επιστηµονικής µηχανικής, κατασκεύασε «ξυλίνην πετοµένην αυτοµάτην περιστεράν / ξύλινο οµοίωµα περιστεριού που πετούσε εξαιτίας ενός ρεύµατος αέρος που περιείχε και έχοντας τόσο καλά ζυγιασµένα τα βάρη του» (Αύλος Γέλλιος, Αττικές Νύχτες 10, 12, 9, Φαβωρίνος, Παντοδαπή Ιστορία, αποσπάσµατα). Η µηχανή αυτή είχε τη δυνατότητα να κινείται αφ’ εαυτής, να πετά, αξιοποιώντας ως εσωτερική της ενέργεια την τάση εκτόνωσης που διέθετε ο πεπιεσµένος στο εσωτερικό της αέρας. Η κατεύθυνση της πορείας της καθοριζόταν από την κλίση του ακροφύσιου, που αποτελούσε τη διέξοδο εκτόνωσης του πεπιεσµένου αέρα.Το ιπτάµενο περιστέρι του ΑρχύταΟ Αρχύτας, ιδρυτής της επιστηµονικής µηχανικής, κατασκεύασε ξύλινο οµοίωµα περιστεριού που πετούσε3 / 10 Η µηχανή άφεσης των αλόγων στον ολυµπιακό ιππόδροµο Ο Παυσανίας (110-180 µ.Χ.) αναφέρεται στο έργο του «Ελλάδος Περιήγησις» στο µηχανικό Κλεσίτα, αγνώστου εποχής, ο οποίος «εφηύρε και κατασκεύασε τους µηχανισµούς της αφετηρίας στον ιππόδροµο της Ολυµπίας» (6, 20, 14). Σύµφωνα µε τις περιγραφές αυτές «ο αφέτης του ιπποδρόµου βάζει σε κίνηση (ανακινεί) τη µηχανή που βρίσκεται µέσα σε ένα βωµό, επιχρισµένο εξωτερικά µε κονίαµα, και έχοντας τοποθετηµένο πάνω του έναν χάλκινο αετό. Τότε ένα βαρύ µολύβδινο δελφίνι στερεωµένο πάνω σε ένα µακρύ ξύλινο δοκάρι πέφτει, ενώ από το βωµό πετάγεται ψηλά ο αετός, γίνεται ορατός από τους θεατές και ταυτόχρονα κρότος ακούγεται δυνατός» (6, 20, 10). Η µηχανή αυτή που περιγράφει ο Παυσανίας πρέπει να ήταν ένας δουλεµένος στον τόρνο θάλαµος συµπίεσης, µια µορφή καταθλιπτικής αντλίας, εφοδιασµένης µε µια κατάλληλα ρυθµισµένη βαλβίδα εξόδου. Όταν δηλαδή ο αφέτης απελευθέρωνε µια ύσπληγγα, ένα σύστρεµµα νεύρων, όµοιο µε αυτό που είχαν οι καταπέλτες και οι αφετηρίες των δροµέων, το µολύβδινο δελφίνι έπεφτε λόγω του βάρους του, το δοκάρι στο οποίο ήταν συνδεµένο λειτουργούσε σαν µοχλός, και το έµβολο µέσα στην αντλία του βωµού συµπίεζε τον εγκλωβισµένο αέρα µέχρι την εκτίναξη του χάλκινου αετού. Η εσωτερική ενέργεια της µηχανής αυτής ήταν και εδώ η τάση εκτόνωσης του πεπιεσµένου αέρα.Η µηχανή στην αφετηρία του ολυµπιακού ιπποδρόµου.Σύµφωνα µε τον Παυσανία, ο Κλεσίτας εφηύρε και κατασκεύασε τους µηχανισµούς της αφετηρίας στον ιππόδροµο της Ολυµπίας Η σφαίρα του Αιόλου Στο έργο του «Πνευµατικά» ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς (περί το 100 π.Χ.) µελετά τις ιδιότητες των υγρών και των αερίων και αξιοποιεί την χάση διαστολής του θερµού ατµού για να παράξει περιστροφική κίνηση και να επινοήσει έτσι τον πρόδροµο της ατµοµηχανής.4 / 10 «Πάνω από θερµαινόµενο λέβητα περιστρέφεται σφαίρα σταθερά προσαρµοσµένη σε περιστρεφόµενο άξονα» (Ήρων, Πνευµατικά, Β, 11). Εδώ το νερό θερµαίνεται µέσα σε ένα λέβητα µέχρι βρασµού. Ο ατµός διοχετεύεται µέσα από ένα σωλήνα παροχής σε µία κοίλη σφαίρα που διαθέτει δύο κεκαµµένα ακροφύσια. Η εκτόξευση του ατµού µε πίεση µέσα από τα ακροφύσια αυτά προκαλεί την κινητήρια ροπή και την περιστροφή της σφαίρας.Η σφαίρα του Αιόλου σε σύγχρονη γραφική παράστασηΟ Ήρων, περίπου το 100 π.Χ., µελετά τις ιδιότητες των υγρών και των αερίων και επινοεί τον πρόδροµο της ατµοµηχανής Αυτόµατες πύλες ναού Την ιδιότητα της διαστολής του θερµαινόµενου αέρα αξιοποιεί ο Ήρων για να κατασκευάσει ακόµη πύλες ναού που ανοίγουν και κλείνουν αυτόµατα. «Ναός κατασκευάζεται, έτσι ώστε, µόλις ανάβει φωτιά σε βωµό, που βρίσκεται στην είσοδό του, και γίνει θυσία, οι πόρτες του ναού να ανοίγουν αυτόµατα και µόλις σβήσει η φωτιά πάλι να κλείνουν» (Ήρων, Πνευµατικά, Α, 38). Όταν ανάψει η φωτιά στο βωµό, διαστέλλεται ο θερµαινόµενος αέρας στο δοχείο κάτω από το βωµό, πιέζει το νερό που βρίσκεται σε ένα στεγανό και σταθερό δοχείο πιο κάτω και το µεταφέρει σε ένα κινητό δοχείο, συνδεµένο µέσω τροχαλιών και αντίβαρων µε τις πύλες του ναού. Ο µηχανισµός αυτός εφαρµόστηκε πιθανόν στο µεγάλο ναό της Εφεσίας Αρτέµιδος.5 / 10 Αυτόµατες πύλες ναούΤη διαστολή του θερµαινόµενου αέρα αξιοποιεί ο Ήρων για να κατασκευάσει πύλες ναού που ανοίγουν και κλείνουν αυτόµατα Τα αυτόµατα θέατρα Ο Ήρων χρησιµοποιεί ακόµη στην «Αυτοµατοποιητική» του έναν µηχανισµό κίνησης των αυτόµατων θεάτρων του, που αξιοποιεί τη δυναµική ενέργεια ενός µολύβδινου βάρους. Η κατακόρυφη πτώση του βάρους αυτού προκαλεί την ελεγχόµενη οριζόντια αυτοκίνηση ολόκληρου του µηχανισµού. Ο έλεγχος γίνεται µέσω ενός συστήµατος περιελίξεων του νήµατος στον κινητήριο τροχό. Ο µηχανισµός αυτός είναι σε θέση να παρουσιάζει ολόκληρες θεατρικές παραστάσεις.6 / 10 Ο κινητήριος µηχανισµός του αυτόµατου θεάτρου του ΉρωναΤο κινητό αυτόµατο θέατροΙδού η περιγραφή: «Τοποθετούµε αρχικά το αυτόµατο σε κάποια θέση και αφού αποµακρυνθούµε ύστερα από λίγο χρόνο µεταβαίνει το αυτόµατο σε κάποιαν άλλη ορισµένη θέση. Κι όταν αυτό σταµατήσει, φωτιά ανάβει στο βωµό µπροστά απ’ τον ∆ιόνυσο. Κι απ’ το ραβδί του ∆ιονύσου αναβλύζει γάλα ή νερό κι από την κούπα του χύνεται κρασί... Και µε λουλούδια στεφανώνεται όλος ο χώρος γύρω από τους τέσσερις στύλους της βάσης. Και οι κυκλικά τοποθετηµένες Βάκχες γυρίζουν χορεύοντας γύρω απ’ το µικρό ναό. Και ήχος ακούγεται τυµπάνων και κυµβάλων...» (Ήρων, Αυτοµατοποιητική, 4, 2).Το αυτόµατο άνοιγµα των θυρών του ναού που είχε κατασκευάσει ο Ήρωνας, από το βιβλίο «Περί αυτοµατοποιητικής»7 / 10 Όλα αυτά τα «πάρεργα» του αυτόµατου θεάτρου αποτελούν, όπως και το σύστηµα ολόκληρο, επί µέρους αυτόµατα συστήµατα ελέγχου. Εξαιρετικά σύνθετα αυτόµατα συστήµατα, δύσκολα στην κατασκευή τους, µε ελεγκτές διαφόρων ειδών, όπως υδραυλικές βάνες, µηχανικούς διακόπτες, τροχούς, βαλβίδες, µε δυνατότητα προγραµµατισµού των κινήσεων µέσω λεπτών περιελίξεων των νηµάτων, όµως στη σύλληψή τους απλά, «ανοιχτά» όπως λέγονται, συστήµατα ελέγχου, συστήµατα οδήγησης, συστήµατα που ακολουθούν µια προγραµµατισµένη εξωτερική εντολή.Άλλη µια σύγχρονη κατασκευή της σφαίρας του ΉρωναΣύγχρονη ανακατασκευή της µηχανής του Ήρωνα που παρείχε νερό µε την ρίψη ενός νοµίσµατοςΉρων: «Η τέχνη της κατασκευής των αυτοµάτων συµπυκνώνει όλη την επιστηµονική και τεχνική γνώση των µηχανικών» Η προϊστορία της ανάδρασης Υπάρχει όµως µέσα στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής τεχνικής σκέψης και η ιδέα των δυναµικών κλειστών συστηµάτων ελέγχου, αυτών δηλαδή που, εκτός από τη διαδικασία του ελέγχου διαθέτουν τη διαδικασία της ανάδρασης, της διαρκούς παρακολούθησης του επιδιωκόµενου αποτελέσµατος και της σύγκρισής του µε την επιθυµητή είσοδο αναφοράς; Υπάρχει γενικότερα η έννοια του «αυτοελέγχου», δηλαδή του αυτοδύναµου ελέγχου ενός συστήµατος, του ελέγχου που δεν αρκείται µόνο σε µιαν απλή εξωτερική εντολή, αλλά που εξασφαλίζει στο σύστηµα µια συνεχή ευσταθή επιθυµητή λειτουργία, συνδέοντας όχι µόνο την αιτία µε το αποτέλεσµα αλλά και ανάστροφα, µέσα σε έναν αέναο εσωτερικό κύκλο, το αποτέλεσµα µε την αιτία που το προκάλεσε; Οι έννοιες του κύκλου, του κλειστού βρόχου, της ανάδρασης και της αυτοαναίρεσης εµφανίζονται αρχικά στην αρχαία ελληνική διαλεκτική φιλοσοφική σκέψη.8 / 10 Κατά τον Ηράκλειτο: «∆ιαφερόµενον εαυτώ, ξυµφέρεται - παλίντονος αρµονίη / αυτό που αντιτίθεται µε τον εαυτό του συµφωνεί µε τον εαυτό του - υπάρχει µια αντιθετική αρµονία» (Β51) Κατά τον Σωκράτη: «Εν οίδα ότι ουδέν οίδα / Ένα γνωρίζω, ότι δεν γνωρίζω τίποτα. Ένα είναι αληθές, αυτό που δέχεται την άρνηση του εαυτού του». Ο Πλάτων περιγράφει αριστοτεχνικά στους διαλόγους του τη σωκρατική µαιευτική µέθοδο, κατά την οποία ο ίδιος ο Σωκράτης «ελέγχει» το συνοµιλητή του, τον «οδηγεί» στο επιθυµητό συµπέρασµα, καθορίζοντας κάθε φορά την ερώτησή του µε βάση την προβλεπόµενη απάντηση. Η διαδικασία αυτή περιέχει την έννοια της ανάδρασης και του κλειστού συστήµατος ελέγχου. Ο Πλάτων εισάγει ακόµη τον όρο «Κυβερνητική» (Γοργίας 51 Id), ως την τέχνη του κυβερνήτη να κυβερνά, να ελέγχει ένα πλοίο ή µία πολιτεία. Το παράδειγµα του κυβερνήτη ενός πλοίου, ως ελεγκτή της πορείας του, απασχολεί ιδιαίτερα και τον Αριστοτέλη, ο οποίος ξεχωρίζει τα διάφορα επιµέρους στοιχεία ελέγχου αυτού του κλειστού βρόχου σε άψυχα και έµψυχα.Κυβερνητική, η τέχνη ελέγχου της πορείας ενός πλοίου.«...Σε ορισµένες τέχνες, τεχνικές ή επαγγέλµατα (τέχναι) είναι αναγκαίο να υπάρχουν τα κατάλληλα εργαλεία, µηχανήµατα ή συσκευές (όργανα) για να µπορέσει να ολοκληρωθεί το τεχνικό έργο... Από τα εργαλεία αυτά άλλα µεν είναι άψυχα και άλλα έµψυχα. Όπως και για τον κυβερνήτη του πλοίου το πηδάλιο είναι εργαλείο άψυχο, ενώ ο πρωρέας, ο ναύτης δηλαδή που φυλάει την πλώρη, παρατηρεί τη θάλασσα κι ενηµερώνει τον καπετάνιο, είναι έµψυχο. Γιατί ο τεχνίτης, ο εργάτης που µετέχει στις τεχνικές εργασίες, αποτελεί ένα είδος εργαλείου, οργάνου, εξαρτήµατος µιας µηχανής» (Αριστοτέλης, Πολιτικά Α2, 4). Ο έλεγχος, λοιπόν, της πορείας ενός πλοίου είναι ένα κλειστό σύστηµα ελέγχου, αποτελούµενο τόσο από έµψυχα όσο και από άψυχα στοιχεία. Ο κυβερνήτης λειτουργεί ως ελεγκτής, χειριζόµενος το άψυχο όργανο του πηδαλίου. Ο πρωρέας λειτουργεί ως ανάδραση, εντοπίζει την πορεία του πλοίου και τη συγκρίνει µε την επιθυµητή. Ο Αριστοτέλης, µάλιστα, ξεχωρίζει στο ίδιο έργο του τα δύο βασικά είδη των συστηµάτων ελέγχου: τα ανοιχτά από τα κλειστά συστήµατα, εκείνα της οδήγησης από εκείνα του αυτοελέγχου, τα δεχόµενα «κέλευσµα» από τα διαθέτοντα «προαίσθησιν».9 / 10 «Γιατί αν κάθε εργαλείο µπορούσε να κάνει τη δουλειά του είτε κατόπιν εξωτερικής εντολής, κατευθυνόµενο εξωτερικά (κελευσθέν), είτε διαθέτοντας εσωτερικό προγραµµατισµό, έχοντας εσωτερική λειτουργία ελέγχου (προαισθανόµενον), τότε θα λειτουργούσε αυτόµατα σαν τα γλυπτά του ∆αίδαλου ή σαν τους τρίποδες του Ηφαίστου και τότε αυτόµατα θα ύφαινε η σαΐτα του αργαλειού κι αυτόµατα θα παίζαν µουσική τα πλήκτρα της κιθάρας...» (Αριστοτ., Πολιτικά A4). Η ενασχόληση των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων και µηχανικών όχι µόνο θεωρητικά, αλλά και πρακτικά µε τη µελέτη και την κατασκευή τέτοιου είδους κλειστών συστηµάτων αυτόµατου ελέγχου, µηχανών ανεξάρτητων, αυτοκίνητων και αυτοελεγχόµενων, όµοιων στη λειτουργία τους µε τα ζωντανά όντα, ολοκλήρωσε ήδη από τα ελληνιστικά χρόνια το τεχνολογικό άλµα που περίπου δύο χιλιετίες αργότερα επέτρεψε την πλατιά χρήση των µηχανών αυτών στη βιοµηχανία και την έναρξη της βιοµηχανικής επανάστασης στην Ευρώπη.■10 / 10
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.

Φόρμα επικοινωνίας
Συμπληρώστε την ακόλουθη φόρμα. Τα πεδία που σημειώνονται με * είναι υποχρεωτικά.
Όνομα*Επίθετο*
E-mail*Τηλέφωνο

Θέμα*
Μήνυμα*
Ελάτε σε επαφή μαζί μας
Για οποιοδήποτε θέμα χρειάζεστε βοήθεια ή διασαφήνιση στείλτε μας e-mail μέσω της φόρμας επικοινωνίας. Θα σας απαντήσουμε όσον το δυνατό γρηγορότερα.