Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Τρίτη, 12 Νοεμβρίου 2019

Αρθρο του κ. Αντωνίου Α. Αντωνάκου, Καθηγητού - Κλασσικού Φιλολόγου Ιστορικού - Συγγραφέως.

Ένα εξαιρετικό άρθρο με ενδιαφέροντα παραδείγματα για τον τονισμό των λέξεων αλλά και την σημασία του. Γιατί Χρήστος και όχι Χριστός, Λάμπρος και όχι Λαμπρός; Ποιο είναι σωστό; Χειρούργος ή Χειρουργός;

Η αλλαγή της θέσης του τόνου στην Ελληνική γλώσσα και η δηµιουργία θετικής ή αρνητικής έννοιαςΤου Αντωνίου Α. Αντωνάκου, Καθηγητού Κλασσικού Φιλολόγου Ιστορικού - Συγγραφέως.Η ελληνική γλώσσα λειτουργούσε ανέκαθεν µε αυστηρούς κανόνες. Όταν όµως επεβλήθη αυτή η διαστρεβλωµένη εκτρωµατική "δηµοτικιά", η οποία ειρήσθω εν παρόδω ουδεµία σχέση έχει µε την αληθινή γλώσσα του λαού, την πραγµατική δηµοτική, µε τις αρχαιοελληνικές ρίζες, την γ΄ κλίση της, την ορθογραφία της, τις προθέσεις της κ.λπ., αυτό άλλαξε. Καταργήθηκαν γραµµατικά µέρη αλλά και τµήµατα των µερών τού λόγου, καταστρατηγήθηκαν και άλλαξαν γραµµατικοί κανόνες, διαστρεβλώθηκαν ορισµοί και στοιχεία! Και µαζί µε όλα αυτά, επεβλήθη και ο τονισµός τής προπαραλήγουσας. Έτσι, αφού βρήκαµε αλάτι, ας ρίξουµε και στα λάχανα, όπως λέει κι ο λαός µας. Όπως, λοιπόν συµβαίνει µε ο,τιδήποτε νέο και "προοδευτικό", ο τονισµός αυτός έγινε της µόδας, οπότε δεν άργησε να έλθει και η κατάχρηση. Τα πάντα τονίζονταν στην προπαραλήγουσα, ακόµη και όταν δεν έπρεπε. "Ολύµπια" αντί "Ολυµπία", "άνηκε" αντί "ανήκε" κ.λπ. Η γλώσσα έγινε πραγµατική κωµωδία. Αποτέλεσµα αυτού ήταν ο µεγάλος και ευφυέστατος δάσκαλος Ν. Μέρτζος, όταν πήγαινε κάποιος νέος δηµοσιογράφος για συνέντευξη ή "ρεπορτάζ", τον ρωτούσε. "Εσύ τώρα είσαι "δηµοσιογράφος" ή "δηµοσιόγραφος", θέλοντας από την θέση τού τόνου να αποκαλύψει την … γλωσσική κατάρτιση του νέου. Θυµήθηκα ακόµη, µε αφορµή αυτό, τα γέλια που κάνουµε κάθε φορά που βλέποντας την περίφηµη κωµωδία "µιας πεντάρας νειάτα", ακούµε τον κινηµατογραφικό πατέρα τής Έλλης Φωτίου, Νικήτα Πλατή, ο οποίος υπεδύετο τον µπουζουξή Τσεβά, να δηλώνει στον ερωτευµένο Ανδρέα Μπάρκουλη ότι θα του παίξει ένα τραγούδι να του ανακουφίσει τον ερωτικό πόνο. Θα σου παίξω, του λέει, τον "ανθρακώρυχο". Κι όταν τον διόρθωσαν ότι το σωστό ήταν "ανθρακωρύχος", τους είπε το αµίµητο… "Ανθρακώρυχος" κύριοι, έχει µεγαλύτερο … βάθος!1/4 Αυτά τα ολίγα για το πού µπορεί να φθάσει η ανεξέλεγκτη χρήση τής αλλαγής τού τόνου. Στην ελληνική γλώσσα µας όµως, όταν δεν επεµβαίνουν οι βίαιοι νόµοι, που καταργούν κανόνες και κλίσεις, διαστρεβλώνουν τονισµούς και αλλοιώνουν λεκτικούς τύπους, η αλλαγή τονισµού λειτουργεί ως δείκτης τής αλλαγής τής εννοίας τής λέξεως. Ας εξετάσουµε, λοιπόν, λίγο αυτό το σηµαντικό φαινόµενο! Ο τόνος κατά το λεξικό τού Ησυχίου είναι "έντασις, ισχύς, δύναµις". Και η δύναµη αυτή φαίνεται από την θέση που τίθεται ο τόνος µέσα στην λέξη. Πράγµατι από την εξέταση της Ελληνικής γλώσσης διαπιστώνουµε ότι "ο τονισµός τών λέξεων σε πολλές και ουσιώδεις περιπτώσεις αλλάζει την έννοιά τους, δίνοντας αναλόγως την θετική ή αρνητική έννοια". Είναι γνωστόν, παραδείγµατος χάριν, (και αυτή η παρατήρηση συµπληρώνει την αµέσως προηγούµενη) ότι η λέξη "έργον" συντιθέµενη µε ένα συνθετικό αποδίδει ιδιότητα δηµιουργώντας την κατάληξη "-ουργός". Και εδώ έρχεται το µεγαλείο τής Ελληνικής, η οποία προστάζει: Εάν το έργο είναι για το καλό των ανθρώπων, τότε η λέξη τονίζεται στην λήγουσα, και παίρνει οξεία, όπως "µελισσουργός", "σιδηρουργός", "χειρουργός", "µουσουργός", "ιερουργός", κ.λπ. Όταν όµως το έργο ήταν προς βλάβη τού ανθρώπου, τότε σιγά σιγά ο τόνος µετεφέρθη από την λήγουσα στην παραλήγουσα, και από οξεία έγινε περισπωµένη. Π.χ. "κακούργος", "πανούργος", "ραδιούργος" [ραδιούργον µηχανάς κατασκευάζοντα (Σχολιαστής Σοφοκλέους)]. Γι’ αυτό τον λόγο π.χ. δεν πρέπει να αποκαλούµε ανεξέλεγκτα έναν γιατρό "χειρούργο" αλλά "χειρουργό"! ∆ιότι "χειρουργός" είναι ο καλός γιατρός, ο οποίος κάνει το καλό έργο, την καλή εγχείρηση επ’ ωφελεία τού ασθενούς, ενώ "χειρούργος" είναι ο γιατρός που δεν προσέχει πάντοτε, αυτός που σε κάποιες περιπτώσεις ο θυµόσοφος λαός µας αποκαλεί "χασάπη"! Ο τρόπος αυτός τού τονισµού συνεχίσθηκε και στην ρωµαϊκή περίοδο. Και θα αναφέρω ένα ακόµη παράδειγµα. Η λέξη "rufus" στα λατινικά σήµαινε "αυτόν πού έχει το χρώµα τής φωτιάς", δηλαδή τον κοκκινοπρόσωπο. Οι Ρωµαίοι µάλιστα, οι οποίοι έβαζαν συχνά κάποιο παρατσούκλι στα ονόµατα τους [π.χ. Μάρκος Τούλιος Κικέρων (=Ρεβύθης)], πρόσθεταν και το προσωνύµιο "Ρούφος". συχνά στα ονόµατα τους. Έτσι έχοµε Κούρτιο Ρούφο, Ρουτίλιο Ρούφο, Σουλπίκιο Ρούφο κ.λπ. Κατά την εποχή τού σπουδαίου Ρωµαίου αυτοκράτορος της δυναστείας τών Αντωνίνων, Τραϊανού, στα 98-117 µ.Χ., ζούσε στην ελληνική πόλη Έφεσο της Μικράς Ασίας ένας γιατρός πού είχε το όνοµα Ρούφος. Ήταν πράγµατι ένας εξαίρετος γιατρός, ο οποίος έγραψε πολλά ιατρικά συγγράµµατα και διεκρίθη στην ειδικότητα του. Τόσο διάσηµος µάλιστα υπήρξε ο γιατρός αυτός, πού οι µαθητές του δεν ονοµάζονταν γιατροί, όπως οι άλλοι συνάδελφοί τους, αλλά η ειδικότης τού επαγγέλµατός τους πήρε το όνοµά της από τον σπουδαίο δάσκαλό τους. Έτσι αυτοί απεκαλούντο "Ρουφιανοί γιατροί" ή απλώς"Ρουφιανοί". ∆ιακρίθηκαν κι εκείνοι, όπως και ο δάσκαλός τους ο Ρούφος στο ιατρικό τους λειτούργηµα! Εξ άλλου "µ’ όποιον δάσκαλο καθίσεις τέτοια γράµµατα θα µάθεις"!2/4 Ωρισµένοι από αυτούς, όµως, παρασυρµένοι από την ανθρώπινη φύση τους, πρόδιδαν το λειτούργηµά τους, διότι, λόγω της φύσεως αυτού, ήσαν σε θέση να µαθαίνουν πολλά µυστικά τών γυναικών, τις οποίες είχαν πελάτισσές τους. Έτσι µερικοί ασυνείδητοι απ’ αυτούς κάποιες φορές τις εξεβίαζαν και, ξεχνώντας την επιστηµονική αποστολή, την ιατρική δεοντολογία και τον όρκο τους, ανακατεύονταν σε υποθέσεις πού δεν είχαν καµµία σχέση µε την επιστήµη τους. Έτσι, ή λέξη "Ρουφιανός", κατά την συνήθη τακτική τής ελληνικής γλώσσης, µε ένα ανέβασµα του τόνου στην παραλήγουσα, πήρε την κακή – αρνητική σηµασία µε την οποία την χρησιµοποιούµε σήµερα, δηλαδή "ρουφιάνος". Η αναβίβαση τού τόνου, όµως, δεν δίνει µόνο την θετική ή αρνητική έννοια, την καλή ή την κακή σηµασία αλλά διαφοροποιεί και την τελειότητα από κάτι το κοινό! Ας παρατηρήσουµε, για παράδειγµα, λίγο την λέξη "Λυκούργος", η οποία προέρχεται µε την σειρά της από τις λέξεις λύκη (=φως) + έργον. Η λέξη αυτή τονίζεται στην παραλήγουσα. Από την "λύκη" µάλιστα, προέρχεται και η λέξη "λυκόφως", όπως και η λέξη "αµφιλύκη". [Λύκη το φως. Αµφιλύκη, η µήποτε πεφωτισµένη νυξ, ο βαθύς όρθρος. (Ετυµολογικό Γουδιανό Λεξικό)]. Αυτό, όµως, δεν σηµαίνει ότι ο Λυκούργος είχε όνοµα αρνητικό. Απλώς, ο τρόπος αυτός τού τονισµού, συνεχίσθηκε και σε έναν άλλο τοµέα. Όχι µόνο σε αυτόν της αλλαγής µιας θετικής εννοίας σε αρνητική αλλά και σ’ αυτόν της διαφοροποίησης, µιας ιδιαίτερης λέξης, που απεδίδετο σε κάποιον από µία άλλη που διεχώριζε τους υπολοίπους. Παρατηρούµε, ακόµη, ότι η λέξη "Λυκούργος", που σηµαίνει "τον πράττοντα το έργο του φωτός" τονίζεται στην παραλήγουσα, διότι θεωρητικά το αληθινό έργο τού φωτός, εφ’ όσον ο ίδιος ο Θεός είναι Φώς, µόνον η Θεία ∆ύναµις θα µπορούσε να το πράξει, δηλαδή µόνον η Θεία ∆ύναµις, ο Θεός, θα µπορούσε να είναι Λυκουργός. Ο άνθρωπος, εποµένως, επειδή δεν είναι θεός, θα φέρει αναγκαστικά το όνοµα "Λυκούργος", για να µη ταυτισθεί µε το "θείο" και να διαχωρίζεται απ’ αυτό. Κατ’ επέκτασιν δε τούτου, ο,τιδήποτε συνδέεται µε το καλό, µε µοναδικό τρόπο θα τονισθεί στην λήγουσα. Π.χ. ο (Ιησούς) Χριστός, που είναι η προσωποποίηση του καλού τονίζεται στην λήγουσα. Όποιος όµως έχει το όνοµά Του ονοµάζεται Χρίστος, επειδή δεν µπορεί να ταυτισθεί µε το απόλυτο καλό. Κατά τον ίδιο τρόπο και για την ίδια αιτία χαρακτηρίζονται και ονόµατα αποδιδόµενα σε ιδιότητες του Θεού. Ο Θεός π.χ είναι Λαµπρός, µέχρι σήµερα όµως όσοι θέλουν να έχουν στο όνοµά τους αυτή Του την ιδιότητα, φέρουν το όνοµα "Λάµπρος". Το σύµβολο, ακόµη, του Χριστού είναι ο Σταυρός. Οι φέροντες, όµως, αυτό το χαρακτηριστικό αποκαλούνται µε το όνοµα "Σταύρος"! Ας κλείσουµε, όµως, το σηµερινό µας άρθρο µε µία σκέψη, η οποία εκ πρώτης όψεως θα µας κάνει να ευθυµήσουµε, αν όµως την εξετάσουµε προσεκτικώτερα θα δούµε ότι υπάρχουν στοιχεία αληθείας και αν η γλώσσα λειτουργούσε αβίαστα και όχι µέσω νόµων, ίσως να είχαµε άλλα αποτελέσµατα. Υπάρχει, λοιπόν, µία βαρύγδουπη λέξη, στην ελληνική γλώσσα. Είναι η λέξη "υπουργός". Εκ προοιµίου, όταν δηµιουργήθηκε αυτή η λέξη, τής εδόθη ο τονισµός τής ληγούσης, διότι ο δηµιουργός αυτής δεν µπορούσε να διανοηθεί ότι η λέξη "υπουργός", που στην κλασσική ελληνική γλώσσα σηµαίνει τον υπηρετούντα κάποιον, τον "βοηθό" (προέρχεται εκ του "υπο-εργός") θα κατέληγε να έχει αρνητική σηµασία. Αναφέρω µία από τις εκατοντάδες παραποµπές της λέξεως που πιστοποιούν την θετική και µόνο σηµασία της. Στα "Σχόλια στον Πίνδαρο", (2,1,12.) π.χ. αναφέρεται ότι "αναξιφόρµιγγες ήγουν άνακτες της φόρµιγγος· υπουργός γαρ η φόρµιγξ των ύµνων και προς αυτούς αυτή αρµόζεται". "Η φόρµιγξ λοιπόν είναι βοηθός των ύµνων".3/4 Η σηµασία λοιπόν τής λέξεως προκύπτει από τους υπουργούς ως βοηθούς. Βεβαίως δεν εννοεί βοηθούς στο "µαζί τα φάγαµε" αλλά βοηθούς στην επίλυση των προβληµάτων τού λαού, λόγω των γνώσεων, του ήθους και της αποφασιστικότητας, που πρέπει αυτοί να έχουν! Με τα τόσα όµως που έχουµε δει για υπουργούς που έκλεψαν τα χρήµατα του ελληνικού λαού, παίρνοντας µίζες, για προσωπικό όφελος, και µάλιστα µε νόµο "περί ευθύνης" τους, που στην πράξη τούς απαλλάσσει πάσης ευθύνης, πρέπει να διαφοροποιηθούν αυτοί από τους άλλους, τους καλούς υπουργούς, που κάνουν πραγµατικά καλό έργο. Κι οι δεύτεροι µεν να αποκαλούνται "υπουργοί", διότι το έργο τους αποβαίνει επ’ ωφελεία του λαού. Εκείνοι όµως, οι άλλοι, οι κλέφτες, πρέπει να λέγονται "υπούργοι"! Ίσως έτσι, διά της γλώσσης αποκατασταθεί και µία ηθική δικαιοσύνη. Να χαρακτηρίζονται οι κλέφτες και ταυτοχρόνως να διαφοροποιούνται από τους καλούς µε µία απλή αλλαγή τού τονισµού τής λέξεως.4/4
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.